Felsefe

İbn-i Sina'nın en önemli dört eseri şunlardır: 1. Kitabü'ş-Şifa (İyileşme Kitabı). 2. El-Kanun fi't-Tıb (Tıbbın Kanunu). 3. Kitabü'l-Necat (Kurtuluş Kitabı). 4. İşarat ve'l-Tembihat.

Montaigne'nin en önemli eseri, "Denemeler" (Les Essais) olarak kabul edilir. 1580 yılında yayımlanan bu eser, yazarın kişisel düşüncelerini ve gözlemlerini içeren yazılardan oluşur ve modern deneme türünün öncüsü olarak görülür.

Salt düşünce, Türk Dil Kurumu sözlüğüne göre, içerisinde duyudan ve fikirden başka hiçbir şey bulunmayan, deneyden bağımsız anlamına gelir. Örneğin, balon patlaması sonucu sadece ses duyulur, başka hiçbir şey anlaşılmaz; bu durum salt düşünceye örnek olarak verilebilir.

Kritisizm (eleştiricilik), doğru bilgiye ulaşmak için deney, gözlem ve aklın bir arada bulunması gerektiğini savunan bir bilgi felsefesi görüşüdür. Kritisizm yaklaşımının bazı özellikleri: Empirizm ve rasyonalizmin sentezi: Kritisizm, bu iki akımı birleştirerek, insanların bazı bilgileri doğuştan sahip olduğunu, bazı bilgileri ise deneyim yoluyla öğrendiğini savunur. Görecelik ilkesi: Bir kişi veya topluluk için doğru olan bilgi, başka bir topluluk için yanlış olabilir. Bilgi ve gerçeklik kavramları: Kritisizm, bilgi ve gerçeklik kavramlarını temel alır; mutlak bilgiye ulaşmak için kavramları derinlemesine analiz etmek ve karşılaştırmak gerektiğini savunur. Dogmatik ve septik düşünürleri uzlaştırma: Kritisizm, dogmatik düşünürler ile septik filozofları uzlaştırmayı hedefler. Kritisizm akımının kurucusu Alman filozof Immanuel Kant'tır.

El-Razi'nin önemli olmasının bazı nedenleri: Tıp alanındaki katkıları: "El-Havi" adlı ansiklopedik eseri, tıp alanında önemli bir referans kaynağı olmuş ve Avrupa'da uzun süre kullanılmıştır. Pediatrinin babası olarak bilinir. Çiçek hastalığını kızamıktan farklı olarak ilk kez tanımlamıştır. Deneysel tıbbın öncülerinden biridir. Kimya ve farmakoloji alanındaki çalışmaları: Kimyayı tıbbın hizmetine sunan ilk kişidir. Maddeleri bitki, organik ve inorganik olarak sınıflandırmıştır. Felsefi düşünceleri: Akıl ve deneyin önemine vurgu yapmış, İslam düşüncesini Antik Yunan felsefesiyle birleştirmeye çalışmıştır. Eleştirel düşünceyi teşvik etmiş ve bilimsel yöntemlere dayanan bir yaklaşım benimsemiştir. Diğer alanlardaki çalışmaları: Simya, matematik, astronomi ve müzik alanlarında da önemli katkılarda bulunmuştur.

Zaman ve mekân, kurgu veya kurgusal olmayan bir anlatının hangi zamanda ve nerede geçtiğine dair kavramlardır. Zaman, fiziki ve sosyal olarak ikiye ayrılabilir. Fiziki zaman, evrenin hareketleri sonucu elde edilen süredir. Sosyal zaman, bireylerin ve toplumların zamanı algılayış ve kullanma biçimlerini ifade eder. Mekân, algılara ve deneyimlere göre şekil alan bir kavramdır.

A'mâk-ı Hayâl, Şehbenderzâde Filibeli Ahmed Hilmi tarafından 1910 yılında yazılmış, tasavvuf edebiyatının önemli eserlerinden biridir. Eserin önemli olmasının bazı nedenleri: Tasavvufi görüş: Vahdet-i Vücûd inancını anlatır ve bu yönüyle yazarın tasavvufî görüşünü en iyi yansıtan eserlerden biri olarak kabul edilir. Doğu-Batı çatışması: Doğu ve Batı medeniyetlerinin bir çatışma anlatısıdır ve bu çatışmada tavrını Doğu düşüncesinden yana koyar. Arayış ve bunalım: Mevcut bilgilerin ve felsefi argümanların insanın varoluş sorularına cevap veremediği bir arayış ve bunalım temasını işler. Sembolik hikayeler: Felsefi ve düşünsel derinlikli sembolik hikayelerden oluşur ve bu hikayeler hem bağımsız bir formattadır hem de sonunda bütünlüğe ulaşır. Otobiyografik özellik: Kitaptaki Raci tipi, birçok yönüyle yazarın kendisi olarak kabul edilir.

İdealist, yüksek ilkelere veya ideallere göre hareket eden kişi olarak tanımlanır. Pragmatist ise, pratikte işe yarayacak pratik yaklaşımlara ve çözümlere odaklanan kişidir. İdealizm ve pragmatizm arasındaki fark, idealizmin soyut ve evrensel gerçeklere odaklanması, pragmatizmin ise pratik sonuçlara ve faydaya önem vermesidir. Pragmatist, ideal olmak yerine, bir durumun veya sorunun çözümünde en etkili olacak yolu tercih eder.

Nietzsche'ye göre nihilizm, Batı metafiziğinin dünyayı değersizleştirip hiçliğe sürüklemesi nedeniyle ortaya çıkmıştır. Nietzsche'nin bakış açısına göre: Tanrı'nın ölümü, dini inancın azalması ve aşkın bir anlam kaynağının kaybolması nihilizme yol açar. Değerlerin temelsizliği, tüm rasyonalizmin nihilizme indirgenmesi ve geleneksel anlam kaynaklarının otoritesini yitirmesi, nihilizmin temel nedenlerindendir. Çilecilik ve hazcılık, yaşamın anlam ve amacını sadece haz ve acı bağlamında değerlendirerek nihilizme zemin hazırlar. Nietzsche, nihilizmi bir son nokta veya kaçınılması gereken olumsuz bir durum olarak değil, bireylerin modası geçmiş değerlerin üstesinden gelip kendi anlamlarını yaratmaları için geçmesi gereken gerekli bir aşama olarak görmüştür.

"Elmadan Bakmak" kitabının özeti şu şekildedir: İki Bakış Açısı: Yazar, elmaya bakmak ile elmadan bakmak arasındaki farkı açıklar. Allah'ın Sanatı: Yazar, elmanın şekli, tadı ve kokusunun Allah tarafından yaratıldığını düşünür. Kitap, yazarın yaşamından yola çıkarak kişisel deneyimleri ve gözlemleri temelinde yazılmış bir otobiyografidir.

Platon'un (Eflatun) en önemli eserleri arasında şunlar sayılabilir: Devlet; Sokrates'in Savunması; Phaidon; Şölen; Menon. Ayrıca, Timaios, Sofist, Devlet Adamı ve Yasalar gibi eserleri de oldukça etkilidir. Platon, eserlerini genellikle diyaloglar biçiminde yazmıştır ve bu diyalogların baş aktörü çoğunlukla Sokrates'tir.

Odeon antik tiyatroda şu etkinlikler yapılırdı: şiir okumaları; konserler; oyunlar; resmi toplantılar. Odeon, Antik Yunan kentlerinde bulunan, genellikle dikdörtgen şeklinde, üzeri kapalı ve basamaklı bir yapıdır. Odeon'un diğer adı Odeum veya Odeion'dur. Ayrıca, İstanbul'da 1875 yılında açılan ve 2006 yılında yıkılan Odeon Tiyatrosu da vardır.

Egzistansiyalizm (varoluşçuluk), 19. yüzyıl sonları ile 20. yüzyılda, felsefi düşüncenin salt düşünen özne ile değil, eyleyen, duyumsayan, yaşayan bir birey olarak insan öznesi ile başladığı inancını paylaşan filozofların çalışmalarını kapsayan bir terimdir. Egzistansiyalizm akımının temel fikirleri: Varoluş bireyseldir. Varoluş, bir olanaklar bütünüdür. Önemli olan gerçek, kişisel gerçektir. Evrensel ahlak anlayışı yoktur. İnsan, kendi değerlerini kendisi oluşturur ve geleceğini kendisi belirler. Egzistansiyalizm, ilk olarak Alman düşünür Martin Heidegger tarafından ortaya atılmış, İkinci Dünya Savaşı yıllarında Fransız düşünür ve romancı Jean Paul Sartre'nin benimsemesi ve edebiyata uygulamasıyla yaygınlaşmıştır. Bazı önemli temsilcileri: Jean Paul Sartre, Albert Camus, Andre Gide, Samuel Beckett, Franz Kafka.

Empirik (veya ampirik), "duyulara, algılara ve duyu deneyimlerine ve deneylerine dayanan, bunlarla ilintili olan ve bunlardan gelen" anlamındaki felsefi bir terimdir. Türk Dil Kurumu'na göre ise empirik kelimesi, görgül ve deneysel anlamlarına gelmektedir. Ampirik, aynı zamanda gözlem ve deneylere dayalı bilgi ve verilerle ilgili bir terimdir.

Temet Nosce (kendini bil) deyişi, beş Antik Yunan filozofuna atfedilmiştir: Spartalı Chilon; Miletli Thales; Sokrates; Pisagor; Atinalı Solon. Ayrıca, bazı kaynaklara göre bu deyiş, mitik Yunan şairi Phemonoe'ye de aittir.

Dört temel erdem, farklı felsefi ve kültürel bağlamlarda değişiklik gösterebilir. Ancak, genellikle kabul edilen dört temel erdem şunlardır: 1. Bilgelik (Hikmet). 2. Cesaret (Şecaat). 3. İffet. 4. Adalet. Bu erdemler, Platon'un ahlak öğretisinde ve İslam âlimleri tarafından da benimsenmiştir.

Kolektivizm ve kolektivite kavramları genellikle birbirine karıştırılsa da, aralarında bazı farklar bulunmaktadır: Kolektivizm, bireylerin toplum içinde bir sayıdan başka bir şey ifade etmediğini savunan, grubun birey üzerinde önceliklendirildiği bir değerdir. Kolektivite ise, belirli bir grup veya toplumun birlikte hareket etme, dayanışma ve kaynaşma durumunu ifade eder. Dolayısıyla, kolektivizm daha çok bir düşünce yapısını veya ideolojiyi, kolektivite ise bu düşünce yapısına sahip toplulukların eylem ve davranışlarını tanımlar.

Hiçlik sembolü, farklı bağlamlarda çeşitli anlamlar taşır: Felsefi olarak: Nihilizmde hiççiliği, tasavvufta ise benlik, gurur, kibir gibi kötü duygulardan, huylardan arınmayı ve yokluk durumunda olmayı temsil eder. Matematikte: Boş küme veya sıfır kavramını ifade eder. Sanatta: Boşluğu, sessizliği ve minimalizmi simgeler. Bilimde: Evrenin başlangıcını veya sonsuzluğunu temsil edebilir. Ayrıca, hiçlik sembolü, meditasyon ve zihinsel dinginlikle de ilişkilendirilir.

Töz türleri farklı felsefi yaklaşımlara göre çeşitlilik gösterir: Tek tözlü (monist) yaklaşım: Evrenin temelinde tek bir töz bulunur. Çok tözlü (plüralist) yaklaşım: Evrenin temelinde birden fazla töz vardır. İkici (düalist) yaklaşım: Varlığın temelinde birbirinden tamamen farklı iki töz türü bulunur. Ayrıca, Aristoteles'in sınıflandırmasına göre töz, birinci töz ve ikinci töz olarak ikiye ayrılır. Birinci töz: Bireysel, somut varlıklardır. İkinci töz: Tür ve cins gibi evrensel varlıklardır.

Spekülatif kelimesi, TDK'ye göre "kurgusal" ve "saptırıcı" anlamlarına gelir. Ayrıca, şu anlamlara da gelebilir: olayları çarpıtma ve farklı bir açıdan gösterme; risk almayı ve olası fırsatları değerlendirmeyi ifade etme; tahmin edilen sonuçlara dayalı olarak hareket etme veya düşünme. Spekülatif kelimesi, genellikle felsefe, edebiyat, sanat ve finans gibi alanlarda kullanılır.