Felsefe

Baruch Spinoza'nın savunduğu bazı görüşler şunlardır: Tanrı anlayışı: Spinoza'ya göre Tanrı, evrenin nedeni ve tek mutlak varlığıdır; hem maddeyi hem de ruhu içerir. Töz: Spinoza felsefesinde tek töz Tanrı'dır ve bu töz sonsuzdur. Determinizm: Evren determinist bir yapıya sahiptir ve her şey zorunluluk içinde gerçekleşir. İnsan doğası: İnsan, ruh ve bedenden oluşmuş, Tanrı tarafından belirlenmiş bir varlıktır. Özgürlük: Gerçek özgürlük, kendi doğamızın ve evrensel determinizmin farkında olarak, anlayış ve bilgelikle elde edilir. Bilgi ve akıl: Asıl doğru ve kesin bilgi, akıl yoluyla elde edilir. Din anlayışı: Din, ruhani bir deneyimden ziyade, akıl ve rasyonel düşüncenin bir ürünüdür.

Felsefenin ilk yazısı kime aittir sorusuna yanıt bulunamadı. Ancak felsefenin ilk filozofu olarak Thales kabul edilmektedir. Thales, M.Ö. 624-546 yılları arasında yaşamış ve suyun her şeyin temel öğesi olduğunu iddia etmiştir.

İbn Sina'nın tabiatı, onun felsefi ve bilimsel görüşlerini ifade eder. İbn Sina, Meşşâî geleneği içinde yer alır ve tabiat felsefesini "es-Semâü't-tabîî" genel başlığı altında inceler. İbn Sina'nın tabiat felsefesinin bazı temel unsurları: Varlık ve mahiyet ayrımı: Var olan şeylerin salt özleri, onların gerçek varlıklarını açıklamaz. Form (şekil) ve madde (cevher): Cismi oluşturan iki öğenin değişmeyeni madde, değişen ve türü belirlenemeyeni ise surettir. Hareket ve kuvvet: Hareketli bir nesnenin hareketini sürdürmesi için sürekli bir kuvvete ihtiyaç yoktur; hareket, dış kuvvete ihtiyaç duymadan devam edebilir. Nedensellik: Evrendeki oluş ve bozuluş süreci, bir değişen ve bir değişmeyen iki öğeyi gerektirir. İbn Sina'nın felsefesi, metafizik, fizik, kimya, ruhbilim gibi çeşitli alanları kapsar ve Aristoteles felsefesinden etkilenmiştir.

Marksist, Karl Marx'ın düşüncelerini benimseyen ve Marksizm öğretisine inanan kişilere denir. Marksizm, 19. yüzyılın ikinci yarısında Karl Marx ve Friedrich Engels'in çalışmalarına dayanan, toplumsal sınıf ilişkilerini, sosyal çatışmaları ve sosyal dönüşümü diyalektik bir perspektiften inceleyen, tarihsel gelişimi materyalist bir bakış açısıyla yorumlayan sosyoekonomik bir analiz yöntemidir. Marksizm, kapitalist dünyaya karşı işçi sınıfının özgürleşmesini öngörür ve toplumsal eşitliği hedefler.

Materyalizm, her şeyin maddeden oluştuğunu ve bilinen bütün görüngülerin maddi etkileşimler sonucu meydana geldiğini öne süren felsefi bir görüştür. Materyalizmin temel ilkeleri: Olay ve olguları tanrı gibi kanıtlanmamış kavramlarla açıklamaktan kaçınmak gerekir. Bütün önermeler gözlem ve deney ile kanıtlanmalı ve doğrulanmalıdır. Her şey maddeden gelir ve madde olarak devam eder. Materyalizm, idealizm ve tinselciliğin karşıtı olup, monist varlıkbilim sınıfına aittir.

Alain Badiou'nun savunduğu bazı temel fikirler şunlardır: Çokluk Olarak Hakikat: Badiou, hakikatin sonsuz bir prosedürün sonucu olarak çoklu bir yapıda olduğunu ileri sürer. Felsefi Gerçekler: Badiou, felsefenin sanat, aşk, politika ve bilim gibi dört durum içinde yapılabileceğini savunur. Komünizm: Badiou, komünist yönelimin, kapitalizmin hüküm sürdüğü dönemde insanlığın tek yönelimi olduğunu savunur. Sistematik Düşünce: Badiou'nun felsefesi, belirli bir sistemle düşünmenin önemini vurgular. İnanç: Badiou'ya göre, inanç insanların dünyayı anlamalarına ve yön vermelerine yardımcı olur, ancak doğruluğun garantisi değildir. Badiou'nun felsefesi, soyut bir hakikat kavramı geliştirerek reel politikayı reddetmekle eleştirilmiştir.

Bağnazlık, bir düşünceye, bir inanışa aşırı ölçüde bağlanıp ondan başka bir düşünce ve inanışı kabul etmeme durumudur. Bağnazlık ayrıca şu anlamlara da gelebilir: bir kimseye ya da bir şeye aşırı düşkünlük ve tutkuyla bağlılık; bağnazca davranış; fanatizm; mutaassıplık.

İndeterminist nedensellik, nedensellik yasasına bağlı olmadan gerçekleşmiş olan olay ve olguların bulunduğunu savunan bir görüştür. İndeterminizmin temel özellikleri: Belirsizlik ve rastgelelik. Özgürlük ve seçim. İndeterminizm, determinizmin (belirlenimcilik) zıttı olarak düşünülebilir.

"Ben kimim ve neden varım?" sorusuna verilebilecek bazı yanıtlar şunlardır: Mevlana: Hayatı anlamlandırmak için suretlerden uzaklaşıp öze yönelmek gerektiğini düşünmektedir. Halil Cibran: "Ben Kimim ve Ne İçin Varım?" sorusunu sormuş ve bu soru nedeniyle sürgüne gönderilip aforoz edildiğini belirtmiştir. Jiddu Krishnamurti: "Ben kimim?" sorusunun cevabının, kişiyi egosunu küçültmeye ve varoluş amacını sorgulamaya yönlendirmesi gerektiğini ifade etmiştir. Hz. Muhammed: Hayatın bir öğrenim ve üretim süreci olduğunu, yaşantıların öğretici boyutuna dikkat çekerek belirtmiştir. Bu soruların cevabı, kişisel inançlara ve felsefi görüşlere göre değişiklik gösterebilir.

Hayır, akıl ve akıllı aynı şey değildir. Akıl, doğruyu ve yanlışı değerlendirme, olayları anlama ve kavrama, yargılarda bulunma ve bunları çözme yeteneği; hafıza ve sorumluluk alma gibi işlevleri kapsayan geniş bir kavramdır. Akıllı ise, olayları daha hızlı ve etkili bir şekilde çözebilen, yargılarda bulunabilen ve ilişkileri kavrayabilen insanları tanımlamak için kullanılır. Dolayısıyla, akıllı olmak için zeka bir ön şart iken, zeki olmak için akıl sahibi olmak gibi bir ön şart yoktur.

Deontolojiye göre etik türleri şunlardır: 1. Deskriptif (Tanımlayıcı) Etik: Davranışların ahlaksal açıdan sadece incelendiği, ahlaksal yargılanmasının yapılmadığı etik anlayış. 2. Metaetik (Analitik) Etik: Etik standartların, değerlerin, ilkelerin ve teorilerin doğrulanıp doğrulanamayacağını araştıran etik anlayış. 3. Normatif (Kuralcı) Etik: Etik ilkeleri de içine alan etik teorilerle ve moral kurallarla "ne olmalı?", "nasıl davranmalı?" gibi sorulara yanıt arayan etik anlayış. Deontolojik etik, yükümlülükleri kapsayan kuralları içerir ve etik eylemlerin, sonuçların değil, ahlaki yükümlülüklerin belirlenmesi gerektiğini savunur.

Ruhun ölümsüzlüğü farklı din ve felsefi görüşlere göre değişiklik gösterir. İslam'da: Ruhun ölümsüz olduğuna ve insan öldüğünde bedeninden ayrılarak başka bir âleme geçtiğine inanılır. Platon'un felsefesinde: Ruh, idealar alanına ait olup değişmez, yalın, ölümsüz ve tanrısal bir yapıya sahiptir. Hinduizm'de: Ruhun ölmediği ve ruh göçüyle bedenler değiştirdiği kabul edilir. Bazı Hristiyan topluluklar ise ruhun bir tür yaşam gücü olduğuna, ölümle sona erdiğine, ancak kıyametteki diriliş sırasında yeniden oluşacağına inanır. Yehova'nın Şahitleri'ne göre ise Kitab-ı Mukaddes'te ruhun ölümsüzlüğü öğretisi bulunmaz. Jean-Paul Sartre gibi bazı çağdaş yazar ve filozoflar ise ruhu "özden önce gelen varoluş" olarak tanımlar. Bu konudaki görüşler son derece çeşitlilik göstermekte olup, bilimsel bir kanıt bulunmamaktadır.

Mücerret ve müşahhas kelimeleri zıt anlamlılardır: Mücerret, soyut olan, görünmez, elle tutulmaz, kavramsal ve fikirsel şeyleri ifade eder. Müşahhas ise somut olan, gözle görülür, bilinen, dokunulan ve elle tutulan şeyleri ifade eder. Örnekler: Mücerret: "Sevgi" veya "özgürlük" gibi soyut fikirler. Müşahhas: Canlı veya cansız bir varlık, ağırlığı, kütlesi ve hacmi olan bir madde.

Zaman, bir işin, bir oluşun içinde geçtiği, geçeceği veya geçmekte olduğu süre, vakit anlamına gelir. Zaman kelimesinin diğer anlamları: Bu sürenin belirli bir parçası, vakit; Belirlenmiş olan an; Çağ, mevsim; Bir işe ayrılmış veya bir iş için alışılmış saatler, vakit; Dönem, devir; Olayların oluş ve akış sırasını belirleyen, düzenli ve dönemli gök olaylarını birim olarak kullanan sanal bir kavram; Fiillerin belirttikleri geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman kavramı; Yer kabuğunun geçirdiği gelişimde belirlenen ve fosillere göre dörde ayrılan geniş evrelerden her biri.

Frankfurt Okulu'nun en önemli temsilcileri olarak Theodor W. Adorno, Max Horkheimer ve Herbert Marcuse kabul edilir. Okulun bir bütün olarak değerlendirilmesinin zor olduğu, çünkü üyeler arasında temel görüş ayrılıkları bulunduğu da belirtilmektedir. Frankfurt Okulu'nun diğer önemli üyeleri arasında Friedrich Pollock, Leo Löwenthal, Erich Fromm, Franz Neumann ve Jürgen Habermas da bulunmaktadır.

Amak-ı Hayal, başkahraman Raci'nin hayata dair sorularını cevaplamak istemesini konu edinir. Raci, birçok farklı bilim, felsefe ve inançla sorularına cevap arasa da bir türlü tatmin olamaz. Her hayalde kendini çok farklı bir dünyada ve durumda bulur.

Giordano Bruno, evrenin sonsuzluğu, eş dağılımlı olması ve dünyadan başka birçok gezegenin bulunması gibi aykırı görüşleri savunmuştur. Bruno'nun savunduğu bazı diğer görüşler: Tanrı ve evrenin birliği: Tanrı'nın ve evrenin birbirinden farklı iki töz olmadığını, aynı gerçekliğin iki sonsuz görünümü olduğunu kabul eder. Aklın birliği: Aklın her şeyi kavrayabileceğini savunur. Hoşgörü ve özgürlük: Tüm insanların düşüncelerini ifade edebilme hakkını, hoşgörü ve özgürlükle birlikte insanın saygınlığını savunmuştur. Bu görüşleri nedeniyle Roma Katolik Kilisesi'nin Engizisyon mahkemesinde yargılanmış ve sapkın ilan edilerek 17 Şubat 1600'de diri diri yakılarak idam edilmiştir.

İbn Haldun'un Mukaddime adlı eseri, tarih, sosyoloji, din ve siyaset gibi birçok sosyal bilim için temel teşkil eden görüşleri içinde barındırdığı için önemlidir. Mukaddime'nin önemli olmasının bazı sebepleri şunlardır: Tarih felsefesi: Tarihsel olayların doğruluğunun araştırılmasında toplumsal boyutun ele alınması gerektiğini ve bu çalışmaların sebep-sonuç bağı metodu ile ilerleyeceğini ispat etmiştir. Sosyolojinin temelleri: Sosyolojinin temellerini atmış, toplumsal olguları anlama ve açıklama, tarihi eleştirel süzgeçten geçirme ve çözümleme hakkında yeni bir sistem önermiştir. Umran ilmi: Umran ilmini kurarak, toplumu konu edinen tek felsefi disiplin olduğunu düşünmüştür. İktisadi görüşler: İktisat ile ilgili önemli görüşler ortaya koymuş, liberal ve sosyalist iktisat anlayışlarının öncülerinden biri olarak kabul edilmiştir. Sistematik yapı: Eserin kendi içinde bir düzen izlediğini ve sistematik bir yapıya sahip olduğunu öne sürmek mümkündür. Ayrıca, Mukaddime, İbn Haldun'un kendi dönemi hakkında detaylı bilgi vermesini sağlamış ve bu bilgiler, günümüz için de yol gösterici olmuştur.

Felsefede obje, öznenin karşıtı olarak kullanılan bir kavramdır ve "bilinen", "algılanan" ve "deneyimlenen" şeyleri ifade eder. Obje kelimesinin diğer anlamları: Beş duyu ile algılanabilen, temas edilebilen, üç boyutlu tüm cisimler; (Bilgi felsefesinde) uzayda yer kaplayan cisimler; (Varlık felsefesinde) mevcudiyet ve varlık. Obje, aynı zamanda programlama dillerinde verileri ve bunlar üzerinde işlem yapacak işlevleri bir araya getiren bir veri yapısıdır.

Antonio Gramsci'nin eleştirel teorisi, sosyal kurum ve ilişkileri veri olarak kabul etmeyerek bu olguların kültürel, entelektüel ve toplumsal kökenlerine iner. Gramsci'nin eleştirel teorisinin bazı temel özellikleri: Hegemonya: Gramsci, kapitalist sınıfın kültürel hegemonya kurarak toplumu kendi çıkarlarına uygun şekilde düşünmeye ve davranmaya ikna ettiğini savunur. Sivil toplum: Gramsci, sivil toplumu, devletten bağımsız görünen ancak aslında devletin çıkarlarını yansıtan kurumlar bütünü olarak tanımlar. Entelektüeller: Entelektüeller, toplumsal grupların lehine rıza ve zoru örgütleyerek toplumsal düzeni dönüştürebilir. Praksis: Birey, yapılar tarafından kuşatılmıştır ve bundan kurtulmak için diğer bireylerle işbirliği yapmalıdır. Tarihsel blok: Altyapı ile üstyapının birleştiği alan olarak tarihsel blok, belirli bir sosyal düzen için rızanın altyapısını oluşturur.