Felsefe

Wabi-sabi, bir sanat akımı değil, Japon kültüründe derin köklere sahip olan felsefi bir akımdır. Wabi-sabi felsefesi, doğanın evrenselliğinde yatan eşsiz huzurun ve kaçınılmaz değişimin bir yansıması olarak görülür.

Akıl yürütme kuralları üç ana başlıkta ayrılır: 1. Tümdengelim (Dedüksiyon). 2. Tümevarım (İndüksiyon). 3. Analoji. Ayrıca, akıl yürütmeler, öncüllerle sonucun ilişkisi, öncüllerin ve sonucun tümelliği veya tikelliği, tek bir öncülle veya birden fazla öncülle sonuca gidilmesi gibi farklı sınıflandırmalara da tabi tutulabilir.

Aydınlanma Çağı'nın en önemli filozofu konusunda kesin bir görüş yoktur, ancak bu dönemde öne çıkan bazı önemli isimler şunlardır: Immanuel Kant. David Hume. John Locke. Voltaire. Montesquieu. Aydınlanma Çağı'nın önemli diğer temsilcileri arasında René Descartes, Gottfried Wilhelm Leibniz, Johann Gottfried Herder, Christian Wolff, Claude Adrien Helvétius, Baron d'Holbach ve Jean-Jacques Rousseau da bulunur.

İnsanın üç temel özelliği şu şekilde sıralanabilir: 1. Kusur. 2. Fakr. 3. Acz.

"Düşünüyorum, o halde varım" (cogito ergo sum) ifadesi, Kartezyen felsefe (Descartes felsefesi) ile ilişkilidir. Bu söz, Rene Descartes'ın kendi felsefesini özetleyen ve "Düşünüyorum, öyleyse varım" veya "Düşünüyorum, öyleyse varım" şeklinde de ifade edilen bir cümledir.

Pozitivist bakış açısı, gözlemlenebilir ve ölçülebilir gerçeklere odaklanır. Pozitivizmin temel odak noktaları: Bilimsel yöntem. Olgusallık. Deterministik yaklaşım. Bilginin ilerleyici doğası. Gerçekçilik.

Varoluşçuluğun en önemli temsilcileri arasında şunlar yer alır: Jean-Paul Sartre. Albert Camus. Martin Heidegger. Karl Jaspers. Gabriel Marcel. Andre Gide. Samuel Beckett. Maurice Merleau-Ponty. Soren Kierkegaard. Ayrıca, Friedrich Nietzsche de varoluşçuluğun önemli düşünürlerinden biri olarak kabul edilir.

Akıl, kısaca "anlama aleti, düşünme kabiliyeti, zekâ, zihin" olarak tanımlanabilir. Felsefede ise akıl, kavram oluşturma ve bunlara göre hükmetme kapasitesi olarak tanımlanır.

Prof. Dr. Metin Bal, Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'nde öğretim üyesi olarak çalışmaktadır. Adres: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tınaztepe Kampüsü, Öğretim Üyeleri Binası, Kat 3, Oda no: 328, Buca, İzmir, Türkiye. Telefon: +90 232 301 94 11, dahili: 19411.

Ahlak, Arapça kökenli bir kelime olup "huy, seciye, tabiat, mizaç, karakter" gibi anlamlara gelen "hulk" veya "huluk" kelimesinin çoğul halidir. Ahlakın farklı tanımları: Tanımlayıcı ahlak: Toplum veya topluluklar tarafından oluşturulan ve davranışlara yön veren kurallar bütünüdür. Normatif ahlak: Topluluksal ögelerden bağımsız, tüm rasyonel kişilerce onaylanacak olan kuralları belirtir. Ahlak, doğru ve iyiye yönelik hareketleri gerektiren prensiplerdir. Ahlak, kişisel çıkarların ötesinde, toplumsal düzeni ve insan ilişkilerini düzenleyen doğru davranış kurallarıdır.

Francis Bacon'ın felsefesinin bazı temel özellikleri: Bilimin önemi: Bacon, bilimin insanları aydınlatma ve geliştirme işlevini vurgulamıştır. Tümevarım yöntemi: Bacon, tümdengelim yerine tümevarımı (indüksiyon) savunmuştur. Bilgi ve güç: "Bilgi güçtür" sözü ile bilgiyi, bireyleri ve toplumları güçlendirme potansiyeline sahip bir araç olarak tanımlamıştır. Akıl ve yöntem: Tek başına bırakılan aklın güçsüzleşeceğini savunmuş, bilimsel çalışmalarda ussal bir yöntem olan tümevarımı geliştirmiştir. Doğaya egemenlik: Doğaya egemen olmanın yolunun, onun yasalarını öğrenmekten geçtiğini belirtmiştir. Bacon, ampirist bir filozof olarak, gerçek bilginin ancak deney ve gözleme dayalı olarak ortaya çıkabileceğini savunmuştur.

Fenomenolojiye göre insan, özbilinç sahibi, özgür ve rasyonel bir varlık olarak kabul edilir. Fenomenolojik yaklaşıma göre insanın bazı özellikleri şunlardır: Varoluşsal sahne: İnsan, dünyayı yalnızca pasif bir gözlemci olarak algılayan bir varlık değil, kendisiyle etkileşim içinde olan bir varlıktır. Özne-nesne ilişkisi: İnsan, düşünen, deneyimleyen ve eylemlerini gerçekleştiren kişisel bir özne olarak tanımlanır. Algı ve bilinç: Algı, insanın dış dünyayı nasıl deneyimlediğini ve anlamlandırdığını belirlerken, bilinç insanın zihnindeki iç dünyayı açıklar. Zihin-beden ilişkisi: Zihin ve beden, birbirini etkileyen bütünleşik bir yapı olarak ele alınır. Fenomenoloji, insanın dünya ile olan deneyiminin öznel boyutunu ele alır ve insanın dünyayı algılama şeklinin, dünyanın kendisine ait özelliklerinden farklı olduğunu savunur.

Nietzsche'nin "Amor Fati" felsefesi, çeşitli kitaplarında ele alınmıştır, özellikle: "The Gay Science" (Ahlaksız Duygulardaki Gerçekler ve Yalanlar Üzerine). "Ecce Homo". Bu kavramlar, Nietzsche'nin genel felsefi düşüncelerinin bir parçası olarak birçok eserinde yer almaktadır.

Hayır, saflık ve temizlik aynı şey değildir. Temizlik, hem fiziksel hem de zihinsel bir anlam taşır. Saflık ise, bir şeyin dış etkenlerden arınmış, temiz ve hijyenik olması durumunu ifade eder. Dolayısıyla, saflık daha genel bir kavramken, temizlik daha spesifik bir kavramdır.

Minimalizm ve sadelik kavramları genellikle benzer anlamlar taşısa da aynı şey değildir. Sadelik, daha genel bir kavram olup, süssüz, gösterişsiz ve yalnızca gerekli olan unsurları içermeyi ifade eder. Minimalizm ise, gereksiz tüketimi azaltarak, basitlik ve sadeliği teşvik eden bir yaşam felsefesidir. Dolayısıyla, sade yaşayan bir insan minimalist olmayabilir.

Yeni ontolojinin kurucusu Nicolai Hartmann'dır.

"Dünyanın en güzel şeyi" kavramı, kişisel tercihlere ve bakış açısına göre değişiklik gösterebilir. Bazı insanlar için en güzel şey sevgi, aşk, bilgelik, şefkat veya tatmin olma gibi soyut kavramlar olabilir. Ayrıca, basit ve sıradan şeyler de bazıları için dünyanın en güzel şeyleri arasında yer alabilir; örneğin, güneşli bir günde bir ağacın altında oturmak veya yeni demlenmiş bir bardak çay. Sonuç olarak, "dünyanın en güzel şeyi" konusunda kesin bir cevap vermek zordur ve bu kavram, kişiden kişiye değişebilir.

Mavera dizisi, tarihteki ilk alperenlerin ve onlardan biri olan Hâce Ahmed Yesevi'nin hayatını anlatmaktadır. Dizide, Hâce Ahmed Yesevi ve beraberindeki Türkistanlı üç derviş, pirleri olan Yusuf Hemedani tarafından Bağdat’a gönderilir. Ayrıca, dizide aşk hikayelerine de yer verildiği gibi tartışma sahneleri de vardır. Mavera, Arapça dilinden Türkçe’ye geçmiş bir kelime olup, “görülen evrenin ötesi, öteki evren” anlamına gelmektedir.

Revizyonist yaklaşım, mevcut normları, kuralları veya kabul edilmiş anlatıları sorgulayan ve bunları değiştirmeye yönelik bir politika veya teorik bakış açısıdır. Revizyonist yaklaşımın bazı türleri: Sosyalist revizyonizm. Tarihsel revizyonizm. Kurgusal revizyonizm. Revizyonist yaklaşım, özellikle 20. yüzyılın başlarında sol ideolojiler bağlamında eleştiriyle karşılanmış, ancak günümüzde iç politika veya uluslararası ilişkiler bağlamında da kullanılmaktadır.

Aydınlanmanın temel ilkeleri şunlardır: Akılcılık (Rasyonalizm). Deneycilik (Amprisme). Mutluluk. Bilim ve doğa. Devlet görüşü. Dinsel görüş. Eğitim görüşü.