Felsefe

Pozitivizm, doğru bilgiye yalnızca bilim yoluyla ulaşılabileceğini savunan felsefi bir görüştür. 19. yüzyılda Fransız filozof Auguste Comte tarafından ortaya atılmıştır. Pozitivizmin bazı temel ilkeleri şunlardır: Sadece gerçek bilinebilir. Olgular da tamamen gerçektir. Araştırmanın amacı, tanımlamak, tahmin etmek ve keşfetmektir. Tek bilgi kaynağı deney ve gözlemdir. Bilimsel yargı, inançlara ve değerlere göre değil, mantıksal ilkelere göre yapılır.

Materyalist bir insan, her şeyin maddeden oluştuğunu ve bilinç dahil olmak üzere tüm olguların maddi etkileşimler sonucu meydana geldiğini savunur. Materyalizmin bazı temel inançları: Metafizik reddedilir: Tanrı, ruh gibi soyut ve metafizik kavramlar kabul edilmez. Gözlem ve deney önemlidir: Bütün önermeler gözlem ve deney ile kanıtlanmalıdır. İnsan doğaya bağlıdır: İnsan, doğanın bir parçasıdır ve doğaya herhangi bir üstünlüğü yoktur. Tarihsel ve diyalektik materyalizm: Toplumsal değerlerin ve ilişkilerin maddi temellere dayandığını savunur. Materyalizmin farklı türleri ve bu görüşleri benimseyen kişiler arasında bazı farklılıklar olabilir.

Doktriner düşünce, belirli bir konu veya inanç sistemine ilişkin kabul, ilke ve kurallar bütününe dayanan düşünce yapısını ifade eder. Doktrin (öğreti), kendine özgü özellikler taşıyan ve düzenli bir görüşü oluşturan ilke ve dogmaların bütünü olarak da tanımlanabilir. Doktriner düşünce, farklı bağlamlarda çeşitli anlamlar taşıyabilir: Siyasi doktrin: Bir siyasi partinin veya ideolojinin temel prensiplerini ve hedeflerini tanımlar. Askeri doktrin: Savaşta ve savunma stratejilerinde kullanılan prosedürleri belirler. Dini doktrin: Bir dinin inançlarını, öğretilerini ve ritüellerini içerir. Hukuki doktrin: Hukuk alanında kullanılan prensipleri ve yasal yorumları ifade eder.

Hayır, hayâ ve edep aynı şey değildir. Edep, güzel terbiye, iyi davranış, güzel ahlak, haya, nezaket, zarafet gibi anlamlara gelir. Hayâ ise utanma ve ar duygusu olup, utanç verici durumlardan sakınmak ve nefsin süfli arzularını terk etmek anlamına gelir. Bu iki kavram, ahlaki bir çerçeve içinde toplumun huzur ve düzenini sağlama konusunda büyük bir rol oynar.

Us ve akıl arasındaki temel farklar şunlardır: Tanım: Us, genel olarak bilgiye dayalı mantıklı düşünme süreçlerini ifade ederken, akıl daha çok deneyim ve sezgiye dayalı düşünce süreçlerini ifade eder. Kullanım Alanı: Us, toplumlar arasındaki ilişkileri düzenlemek için kullanılırken, akıl insanların kendi düşüncelerini ve çözümlerini üretmek için kullanılır. Kapsam: Akıl, insanların karar verme, çözümler üretme ve problemleri çözme yeteneğini kapsarken, us bu süreçlerin yanı sıra bireylerin arasındaki ilişkileri de kapsar. Bu iki kavram genellikle birbirinin yerine kullanılsa da, aralarındaki bu farklar dikkate alınmalıdır.

Aristoteles'e göre üç tür retorik vardır: 1. Adli (Hukuki) Retorik: Hukuki alanlarda kullanılır, ikna kabiliyeti yasalar üzerinden yansıtılır ve zaman akışı geçmiş bağlantılarıyla sağlanır. 2. Siyasi (Müzakereci) Retorik: Politik iletişimle bağlantılıdır, konuşmacının dinleyicileri anlattığı konular üzerinden harekete geçirmesi beklenir ve konu olarak toplumu ilgilendiren unsurlar öne çıkar. 3. Törensel (Epideiktik) Retorik: Övgü veya yergi içeren, etkileyici ve duygusal bir hitabet biçimidir, doğrudan bir eylem çağrısı yapmaz, toplumun ortak değerlerini ve ahlaki ilkelerini yüceltmeyi amaçlar.

Kukuculuk (septisizm), bilgi, varlık ve değerin var olduğundan şüphe eden ve bunların bilgisine ulaşılabileceğine kuşkuyla bakan felsefi bir akımdır. Bazı özellikleri: Kesin bilginin imkansızlığı. Yargıdan kaçınma. Ruhsal dinginlik. Kukuculuk, farklı biçimlerde ortaya çıkabilir: Sonuna dek götürülmüş kuşkuculuk. Olumlu kuşkuculuk.

Edepsizlik ve ahlaksızlık kavramları benzer anlamlar taşısa da tam olarak aynı şey değildir. Edepsizlik, ahlaki kurallara uymayan, saygısız ve terbiyesiz davranışları ifade eder. Ahlaksızlık ise, ahlaki değerlere aykırı davranışları kapsar ve daha geniş bir kavramdır. Örneğin, argo dil kullanmak bazı insanlar için ahlaksızlık olarak kabul edilebilirken, herkes için edepsizlik olarak görülmeyebilir.

Anı yaşamak, içinde bulunulan anın farkında olmak ve değerini arttırmaktır. Anı yaşamak, aynı zamanda şu anlamlara da gelebilir: Boş vermek, umursamamak, duygularını görmezden gelmek veya bugünün işini yarına bırakmak. O anı fark etmek. Anı yaşamak, Romalı şair Horatius'un "günü yakala" anlamına gelen "Carpe Diem" felsefesine dayanır.

Stoacılık, MÖ 3. yüzyılın başlarında Kıbrıslı Zenon tarafından Atina'da kurulan bir Helenistik felsefe ekolüdür. Temel ilkeleri: Erdem etiği: Erdemin tek iyi olduğunu ve dışsal şeylerin kendi başlarına ne iyi ne de kötü olduğunu savunur. Doğaya uygun yaşam: Mutluluğun, doğa yasalarıyla uyumlu bir yaşam sürmekle elde edileceğini öne sürer. İçsel dayanıklılık: Yıkıcı duyguların üstesinden gelmek için özdenetim ve metanetin geliştirilmesini öğretir. Stoacılık, Roma İmparatorluğu döneminde popüler olmuş ve Rönesans ile çağdaş dönemde yeniden canlanmıştır.

Mütevazılık, farklı bakış açılarına göre bir erdem olarak değerlendirilebilir. Gerçek bir erdem olarak mütevazılık. Felsefi yaklaşımlar. Modern perspektif. Sonuç olarak, mütevazılığın bir erdem olup olmadığı kişisel ve felsefi görüşlere bağlıdır.

Evet, "diğergam" ve "özgeci" aynı şeyi ifade eder. "Diğergamlık" ve "özgecilik" (diğerkâmlık) kavramları, bireyin herhangi bir çıkar gözetmeden, dışarıdan ödül beklemeden, hatta bazen bir bedel ödeyerek diğer bireylerin veya toplumun iyiliği uğruna fedakârlıkta bulunmasını prensip edinen bir tutumu tanımlar.

Fikriyat, Arapça kökenli bir kelime olup "düşünceler" anlamına gelir. Ayrıca, "bütün fikirler" veya "düşünce sistemi, ideoloji" anlamlarında da kullanılır.

Sisu felsefesi, Finlerin zorluklar karşısında gösterdiği olağanüstü cesaret ve kararlılığı ifade eden bir yaşam felsefesidir. Sisu kelimesi, Fince'de "içsel güç", "irade", "kararlılık" gibi anlamlara gelir. Sisu felsefesinin bazı temel ilkeleri: Harekete geçmek: Hayatta kalmanın anahtarı harekete geçmektir. Azim: Nihai hedefe ulaşana kadar başarısızlıklar karşısında hareket etmeye devam etmek. Psikolojik dayanıklılık: Zihinsel ve fiziksel kaynakların tükendiğini hissettiğinde bile pes etmemek. Sisu, sadece kişisel değil, profesyonel hayatta da başarıya ve tatmine giden yolun zaman zaman dikenli olabileceğini hatırlatır.

Ontolojinin temel amacı, varlık dünyasının bütününü yöneten ilkeleri tespit etmek ve açıklayabilmektir. Ontoloji, varlık kavramını inceleyen ve onun hakkında sorular soran bir felsefi disiplin olarak tanımlanabilir. Ontolojinin temel sorularından bazıları şunlardır: Varlık nedir? Bir nesne ne zaman yok olur ya da ne zaman değişir? Varoluş nedir? Fiziksel nesneler nedir? Doğru nedir? Ontoloji, aynı zamanda yapay zeka, anlamsal web ve yazılım mühendisliği alanlarında da kullanılmaktadır.

Ahlaki fail, bilişsel kapasitesinden dolayı diğer ahlaki faillere ve ahlaki edilgenlere karşı sorumlulukları olan kişidir. Ahlaki edilgen ise, ya fizyolojik ya da bilişsel kusurlarından dolayı ahlaki fail olamayan; fakat diğer ahlaki faillerin onlara karşı sorumlulukları olduğu kişilerdir.

Dehriyyun (materyalist felsefe akımı) ekolünün İslam dünyasındaki en önemli temsilcisi İbnü'r-Râvendî'dir.

Yaşar Kemal'in insan için söylediği bazı sözler: "İnsan, evrende gövdesi kadar değil, yüreği kadar yer kaplar". "İnsan anadan yiğit doğmaz, insanı hem yürekli, hem de korkak yapan görgüsü ve aklıdır". "Konuşan insan, öyle kolay kolay dertten ölmez. Bir insan konuşmayıp da içine gömüldü müydü, sonu felakettir". "İnsanlarla oynamamalı. Bir yerleri var, bir ince yerleri, işte oraya değmemeli". "İnsanlardan ne kadar şüphe edersen onlara o kadar güveneceksin ki iş göresin". "O iyi insanlar, o güzel atlara binip çekip gittiler". "Bir toplum, hoşgörüsü kadar güçlü, sağlam, haklıdır. Zulmü kadar zalim, zayıftır". "Dünyada çok şey kolay da, insan olmak zor".

Kavram, nesnelerin ya da olayların ortak özelliklerini kapsayan ve ortak bir ad altında toplayan genel tasarımdır. Kavramın diğer anlamları: Bir nesnenin veya düşüncenin zihindeki soyut ve genel tasarımı, mefhum, fehva, konsept, nosyon; Karın zarı, periton; Tutam, avuç dolusu. Kavramın dille ifadesi, terim olarak adlandırılır.

Rasyonel düşünce, mantık ve akıl yürütme temelinde gerçekleşen bir düşünme biçimidir. Rasyonel düşüncenin bazı temel özellikleri: Bilgi toplama. Analiz. Değerlendirme. Sonuç çıkarma. Rasyonel düşünce, problem çözme, karar verme ve yargılama gibi zihinsel faaliyetlerin temelini oluşturur.