Felsefe

Ütopya, Thomas More tarafından 1516 yılında yazılmış olup, var olmayan bir kurgusal adada geçen ideal bir toplumsal yaşam düzenini anlatır. Kitapta ele alınan bazı konular: Para ve mülkiyet: Ütopya'da para kullanılmaz ve özel mülkiyet yoktur. Çalışma ve üretim: İnsanlar günde 6 saat çalışır ve üretim ortak depolarda biriktirilip ihtiyaç sahiplerine dağıtılır. Sosyal yaşam: Herkes tek tip giyinir, 10 yılda bir ev değiştirir ve çocuk sahibi olma konusunda kısıtlamalar vardır. Adalet ve yasalar: Çok az yasa vardır ve bunlar kısa, net ifadelerle yazılmıştır; avukatlara ihtiyaç duyulmaz. Savaş: Savaş gereksiz ve alçaltıcı bir konu olarak görülür; sadece savunma amaçlı savaşılır. Din: Din, insanların vicdanına bırakılmıştır; ancak genellikle bir tanrının varlığına inanılır.

Matrix filminin felsefesi, çeşitli temel felsefeleri içinde barındırır: Gerçeklik ve algı: Film, insanların içinde yaşadığı dünyanın gerçek olup olmadığını sorgular. Platon'un mağara alegorisi: Neo'nun uyanışı, Platon'un mağara alegorisine benzer şekilde, gerçek dünyanın bir yanılsama olduğu fikrini yansıtır. Özgür irade ve kader: Film, kaderin mi yoksa özgür iradenin mi daha baskın olduğunu tartışır. Zihin ve beden ilişkisi: Matrix'te bedenin hareket etmesi için zihnin ikna olması gerekir, bu da zihin-beden ayrımına işaret eder. Simülasyon teorisi: Filozof Nick Bostrom'un simülasyon teorisine göre, yaşadığımız evren bir simülasyon olabilir. Ayrıca, Matrix, Hindu Vedanta öğretisindeki "Maya" kavramına da gönderme yapar; bu kavram, dünyanın bir yanılsama olduğunu ifade eder.

Memento Mori felsefesi, ölümün farkında olmayı ve bu gerçekle yüzleşerek yaşamın değerini anlamayı savunan bir düşünce biçimidir. Bu kavram, özellikle Antik Yunan ve Antik Roma filozofları tarafından kavramlaştırılmış olup, 20. yüzyıl sonrasında çağdaş yazarlar ve varoluşçular tarafından da benimsenmiştir. Memento Mori felsefesinin bazı temel ilkeleri: Daha anlamlı bir yaşam: Ölüm, hayatın kısa olduğunu hatırlatır ve insanları daha anlamlı bir yaşam sürmeye teşvik eder. Değer verme: Sahip olunan şeylerin kıymetini bilmeyi öğretir. İyi bir insan olma: Şefkatli, bağışlayıcı ve anlayışlı olmayı hatırlatır. Öncelikleri belirleme: Zamanı daha anlamlı kullanmayı ve önemli olan şeylere odaklanmayı sağlar. Manevi değerlere önem verme: Maddi değerlerin ötesinde, sevgi, dostluk ve iç huzur gibi değerlere odaklanmayı teşvik eder.

Felsefenin beş temel ilkesi, Georges Politzer'in "Felsefenin Temel İlkeleri" kitabında ele alınan diyalektik yöntem ilkeleridir: 1. Her şey birbirine bağlıdır. 2. Her şey durum değiştirir. 3. Nitel değişiklik. 4. Karşıtların savaşı. 5. Toplumun manevi yaşamı, maddi yaşamının yansımasıdır. Bu ilkeler, Marksist diyalektik ve felsefi materyalizmin temel taşlarını oluşturur.

İbni Sina kitabının konusu, büyük astronomi dehası Birunî ile Doktorların Doktoru İbni Sina'nın, 1000 yıl önce bilimin ve aklın egemenliği için dönemin egemenleri ile olan mücadelesidir. Ayrıca, bu romanda 1000 yıl önce psikiyatriyi keşfeden ve her derde deva bulan İbni Sina'nın, tek istisna olarak aşk acısını dindiremediği de işlenmektedir.

Agnostik, "bilinemezci" anlamına gelir ve agnostisizm akımının takipçilerine denir. Agnostisizm, tanrı veya tanrısal varlıkların varlığının ya da yokluğunun bilinemeyeceği ve kanıtlanamayacağı görüşünü savunan bir felsefi akımdır.

Nihilizm, kısaca her şeyin anlamdan ve değerden yoksun olduğunu savunan felsefi bir görüştür. Bu akım, Latince "hiç" anlamına gelen "nihil" sözcüğünden türetilmiştir.

Aristoteles'e göre erdem, bir toplumun veya bireyin amacına uygun davranmasıdır. Aristoteles, erdemleri karakter erdemleri ve düşünce erdemleri olarak iki ana gruba ayırır. Karakter erdemleri, alışkanlık yoluyla edinilen erdemlerdir. Düşünce erdemleri, eğitim yoluyla kazanılan erdemlerdir. Aristoteles'e göre erdem, insanın aşırılıklardan ve eksiklikten kaçması, daima ortayı araması, onu tercih etmesidir. Örneğin, cesaret korkaklıkla gözü karalık arasında orta olma durumudur.

Dört çeşit ideoloji şu şekilde sınıflandırılabilir: 1. Siyasi ideolojiler. 2. Ekonomik ideolojiler. 3. Kültürel ideolojiler. 4. Dini ideolojiler.

Epistemolojik yaklaşım, bilgi felsefesine dair farklı bakış açılarını ifade eder. Bazı epistemolojik yaklaşımlar şunlardır: Empirizm (Duyu Deneyimi). Rasyonalizm. Pragmatizm. Eleştirel Rasyonalizm. Ayrıca, doğallaştırılmış epistemoloji gibi yaklaşımlar da bulunmaktadır.

Paradigma, bir bakış açısını, bir dünya görüşünü veya bir inanç sistemini ifade eder. Paradigmanın diğer anlamları: Örnek, değerler dizisi. Model ya da kuramsal çerçeve. Göstermek, anlaşılır kılmak, örnek teşkil etmek, sınırları belli olan ön bulgu ve genel. Paradigma kavramı, özellikle bilimsel çalışmalarda ve felsefede yaygın olarak kullanılır. Paradigma kavramını kullanan düşünür Thomas Samuel Kuhn'dur.

İbn Haldun'un "fazla tevazunun sonu vasat insandan nasihat dinlemektir" sözüyle demek istediği, aşırı alçakgönüllüğün, kişinin kendini geride bırakmasına ve başkalarının sıradan görüşlerine fazla değer vermesine yol açabileceğidir. Bu durum, liderlik ve yönetim alanında da geçerlidir. Ancak, bu sözün İbn Haldun'a ait olduğu iddiası doğru değildir.

Skolastisizmin temel ilkeleri şunlardır: Teoloji temelli bir öğretidir. Akıl ve inancın birbirine bağlı olduğu düşünülür. Yeni bir düşünce ortaya koymaktan ziyade, mevcut dini öğretileri savunma amacı taşır. Dogmatik bir anlayışı benimser. Gerçekleri ilahi doğruya uygun olup olmadığına göre değerlendirir. Realizm düşüncesini temel alır. Nominalizme karşıdır. Deney yerine diyalektik akıl yürütmeyi tercih eder. Skolastik düşünce, 14. yüzyılın ortalarına doğru veba salgını, savaşlar ve hümanistlerin etkisiyle zayıflayarak sona ermiştir.

Hakuna Matata felsefesi, Doğu Afrika'da yaygın olan ve "endişe etme yok" anlamına gelen Svahili dilinde bir deyimle ifade edilir. Özellikleri: Stresli durumlarda rahatlama: Günlük yaşamda, stresli durumlarda rahatlamak ve problemleri küçültmek için kullanılır. Olumlu tutum: Olumlu bir tutumla karşılaşmaları karşılama ve sorunları daha az ciddi görme felsefesini yansıtır. Popüler kültürde yer edinme: Disney'in "The Lion King" filmiyle dünya çapında tanınmıştır ve pop kültürde bir sembol haline gelmiştir. Bu felsefe, modern toplumda stres yönetimi ve ruh sağlığı alanında da dikkat çekmektedir.

Jacques Lacan'ın önemli olmasının bazı nedenleri: Psikanaliz alanına katkıları: Lacan, psikanalizi yeniden temellendirmiş ve Freud'un teorilerini yapısalcılık ile birleştirerek yapısalcılıktan post-yapısalcılığa geçişi sağlamıştır. Özgün düşünce sistemi: Lacan, psikanaliz, dilbilim, antropoloji ve felsefeyi iç içe geçmiş bir şekilde kullanarak özgün bir düşünce sistemi geliştirmiştir. Etkisi: Michel Foucault, Gilles Deleuze, Felix Guattari, Luce Irigaray, Julia Kristeva gibi birçok düşünürü etkilemiş ve onların çalışmalarını temel almış veya karşı çıkmıştır. Eserleri: "Ecrits" (Yazılar) başta olmak üzere birçok kitabı ve semineri, özellikle Fransa'da aydınlar üzerinde büyük etki yaratmıştır. Tartışmalı figür: Lacan, psikanalize getirdiği yenilikçi yaklaşımlar nedeniyle hem saygı görmüş hem de dışlanmış, görmezden gelinmiştir.

Liberal kelimesi, bireysel hak ve hürriyetleri her şeyin üstünde tutan ve baskıcı devlet otoritesine karşı çıkan kişi anlamına gelir. Liberalizm, hem sosyalizme hem de monarşizme karşı çıkar ve toplumda fırsat eşitliğini savunur. Ayrıca, "liberal" kelimesi "cömert", "özgür", "özgürlükçü" gibi anlamlara da gelir. "Liberal" kelimesi, aynı zamanda "liberalizm" ile ilgili olan veya bu ideolojiyi savunan kişi veya kurumları ifade etmek için de kullanılır.

İstibdadın zıttı "hürriyet" yani özgürlüktür. Bediüzzaman Said Nursi, hayatı boyunca istibdadın her türlüsüne karşı çıkmış ve daima istibdada karşı hürriyetçi idareyi savunmuştur.

Özdemir Asaf, kendine özgü bir şiir anlayışı benimsemiştir. Asaf'ın şiir anlayışının bazı özellikleri: Yalın dil ve anlam açıklığı: Eserlerinde yalın bir dil kullanarak anlam açıklığı ve anlaşılırlığa özen göstermiştir. Evrensel temalar: Yalnızlık, aşk, düş kırıklıkları ve bunaltının yanı sıra toplumsal meseleleri işlemiştir. Kelime akrobasisi: Şiirlerinde kelime sıralamasını değiştirerek yazmıştır. Özgün üslup: Hiçbir akımın etkisinde kalmadan, kendine has bir üslup oluşturmuştur.

Makyavelizm, siyasette çıkarların sağlanması adına her yola başvurulabileceğini savunan ve bu doğrultuda her yolu meşru kabul eden düşüncedir. Bu terim aynı zamanda kişilik psikolojisinde, ahlaki kayıtsızlık ve duygusal empatiden yoksunluk bağlamında bir kişilik özelliğini ifade etmek için de kullanılır. Makyavelizm, 1469-1527 yılları arasında yaşamış İtalyan düşünür ve siyasetçi Niccolo Machiavelli'nin 1513'te kaleme aldığı "The Prince" (Prens) kitabına dayanır. Makyavelizm yaklaşımının özünde, insan doğasının kötü olduğuna yönelik bir inanç vardır. Makyavelist tutumlar, organizasyonlarda etik iklimi, kamu yönetiminde ise siyasal etkileşimleri olumsuz yönde etkileyebilir. Makyavelizm, aynı zamanda "amaca ulaşmak için her türlü araca başvurmanın uygun olduğu" anlamına da gelir. Makyavelist bireylerin psikolojik anlamda güç unsuruna önem verdikleri ve politik anlamda şiddeti gerekli buldukları, ancak yeterli bulmadıkları da söylenir. Makyavelizm, aynı zamanda "virtu" ve "fortuna" kavramlarını da içerir. Makyavelizm, aynı zamanda "gayri insani ve gayri ahlaki" bir düşünce olarak da değerlendirilir. Makyavelizm, çoğu zaman olumsuz anlamda kullanılan bir terimdir.

Marcus Aurelius'un "Kendime Düşünceler" adlı eserinde ele alınan bazı konular: Stoacılık ve kader: Yaşanılan olayların doğanın bir parçası olduğu ve bunlara karşı koymanın anlamsız olduğu. Nezaket ve anlayış: Karşısındaki kişinin iyi niyetini anlamaya çalışmak ve ona göre davranmak gerektiği. Etik ilkeler: İyi bir insan olmanın önemi ve oyalayıcı şeylerden uzak durarak odaklanılan konuya bağlı kalmak. Ölüm: Ölümün doğal bir süreç olduğu ve ruhun yok olmayacağı. İyilik ve kötülük: Kötülüğün cahillikten ve erdemsizlikten kaynaklandığı. Yönetici akıl: Kişinin hem kendini hem de başkalarını kontrol etmesini sağlayan bir ruh olduğu. Erdemli yaşam: Lüksten ve gösterişten uzak durarak mütevazi bir hayat sürmek gerektiği. Zaman, geçmiş ve gelecek: Sadece şimdiki zamana sahip olunduğu ve geçmiş ile gelecek için kaygılanmanın gereksiz olduğu. Logos: Evreni yöneten tek bir akıl ve düzen olduğu. Zevk ve duygular: Zevk peşinde koşmanın aklı sağlıklı kullanmayı engelleyeceği ve duyguların kontrol altına alınması gerektiği.