Felsefe

"Adam her şeyi biliyor ama her şeyi" sözü, George Gurdjieff'e aittir.

Voltaire, akılcılığı, özgürlük ve hoşgörüyü savunmuştur. Voltaire'in savunduğu bazı görüşler şunlardır: Tolerans: Dinî hoşgörüsüzlüğün ekonomik hayata olumsuz etkilerini vurgulamış ve Protestanların eşit haklara sahip olmaları gerektiğini savunmuştur. İyi yönetim biçimi: En iyi yönetim biçiminin, gücünün parlamento ve anayasayla sınırlandırıldığı bir monarşi olduğunu öne sürmüştür. Bireysel özgürlük: İnsanların rasyonel olması ve makul kişisel çıkarlarıyla hareket etmesi nedeniyle, onlara mevcut otoriter hükümet sistemlerinin izin verdiğinden daha fazla özgürlük verilmesi gerektiğini savunmuştur. Eğitim: Eğitim sistemindeki tekelleşmeye ve hoşgörüsüzlük yaratan Kiliseye karşı çıkmıştır. Ahlaki değerler: Ahlaki değerlerin temelini oluşturan bağımsızlık fikrini savunmuş ve dinin ahlaki ilkelere hükmetmesine karşı çıkmıştır. Tanrı inancı: Bir deist olarak yaratıcı olarak Tanrı’nın varlığına inanmıştır. Voltaire, hayatı boyunca dini dogmalara, fanatizme ve toplumsal adaletsizliklere karşı mücadele etmiş, düşünce ve ifade özgürlüğünün önemini vurgulamıştır.

Hegel'in savunduğu bazı temel görüşler şunlardır: Diyalektik idealizm: Hegel, varlığın idea türünden olduğunu savunur ve bu değişimi diyalektik bir süreçle açıklar. Mutlak ruh (Geist): Hegel'e göre Geist, sürekli bir oluş ve gelişim içinde olan manevi bir varlıktır. Tarihsel gelişim: Tarih, Hegel'e göre, halklarda beliren tinin gelişmesinden başka bir şey değildir. Devlet: Hegel'e göre devlet, bireyin özgürlüğüne sahip olduğu ve bu özgürlüğün nesneleşip olumlu bir şekilde gerçekleştiği gerçekliktir. Etik anlayış: Hegel'de etik, toplumun geleneksel değerleri ve toplumsal pratikler üzerine kurulmalıdır. Hegel, aynı zamanda Karl Marx ve Heidegger gibi düşünürleri de etkilemiştir.

Doktrin ve ideoloji arasındaki temel farklar şunlardır: Kökeni: Doktrin, genellikle dini öğretiler veya felsefi ilkeler gibi yerleşik kurumlardan kaynaklanır. İdeoloji ise felsefi teoriler, sosyal hareketler veya kişisel deneyimlerden ortaya çıkabilir. Esneklik: Doktrin, genellikle daha katı ve değişmez olarak kabul edilir. İdeoloji ise daha esnek olup, zamanla evrim geçirebilir ve farklı yorumlara açık olabilir. Uygulama Alanı: Doktrin, genellikle belirli bir dini veya organizasyonel bağlamda uygulanır. İdeoloji, daha geniş bir yelpazede toplumsal, politik ve kültürel konularda etkili olabilir. Amaç: Doktrin, genellikle belirli bir inanç sistemine veya organizasyona rehberlik etmek amacıyla oluşturulur. İdeoloji, toplumsal değişim, mevcut güç yapılarını sorgulama veya belirli bir davayı destekleme gibi amaçlarla kullanılabilir.

Hak ve özgürlük arasındaki fark şu şekilde açıklanabilir: Hak, bir özgürlüğün sağlanması için kişiye anayasa ve kanunlar ile tanınmış yetkilerdir. Özgürlük, her türlü dış etkiden bağımsız olarak kişinin kendi iradesine ve düşüncesine dayanarak karar vermesi durumudur. Örneğin, seyahat özgürlüğü, yerleşme özgürlüğü, haberleşme özgürlüğü, düşünce özgürlüğü, basın özgürlüğü gibi çeşitli özgürlüklerden söz edilebilir. Hak ve özgürlük kavramları, bakış açısına göre değişebilen, soyut ve göreceli kavramlardır.

Solipsist bir insan, sadece kendi zihninin ve varlığının kesin olarak var olduğunu kabul eder; diğer her şey onun zihninde bir tasarım veya hayal ürünüdür. Solipsist bir insanın yapabileceği bazı şeyler: Kendi algılarına güvenmek. Kendi benliğini merkeze almak. Diğer insanların deneyimlerine şüpheyle yaklaşmak. Kendi algılarını meşrulaştırmak.

İnsan, çeşitli nedenlerle eylemde bulunur: Hedeflere ulaşma: Eylemler, öncelikleri belirlemeye ve önemli olana odaklanmaya yardımcı olur. Sorumluluk alma: Eylemler, kişinin kendi hatalarının farkında olmasını ve çözümler üretmesini sağlar. Kontrol duygusu: Eylemde bulunmak, kişinin kendini sorumlu ve karar verici hissetmesine yardımcı olur. Öğrenme fırsatları: Eylem, yeni şeyler öğrenme ve deneyim kazanma imkanı sunar. Dış etkileşim: Eylem, dış dünyayla etkileşimi ve dönüşümü sağlar.

Fenomenolojiye göre öznellik, bireylerin dünyayı nasıl deneyimlediklerini ve algıladıklarını ifade eden bir kavramdır. Öznelliğin fenomenolojideki bazı özellikleri: Deneyimlerin kişisel ve anlamlı olması. Ön yargıların farkında olunması. Gerçekliğin göreceli olması.

"Ben kimim?" sorusuna verilebilecek cevaplar, kişisel değerler, inançlar ve deneyimlere bağlı olarak değişir. İşte bazı örnekler: "Ben bir öğrenciyim, bir öğretmenim ve bir anneyim". "Ben doğanın bir parçasıyım ve evrene aitim". "Ben bir hayalperestim, bir yaratıcıyım ve bir aksiyon insanıyım". "Ben bir geçmişim ve bir geleceğim olan bir hikaye anlatıcısıyım". Ayrıca, bu soruya cevap verirken şu yöntemler de faydalı olabilir: Doğada zaman geçirmek ve doğanın enerjisini hissetmek. Meditasyon yapmak ve ruhu arındırmak. Tutku duyulan işi veya hobiyi bulmak ve ona odaklanmak. Anı yaşamak ve geçmişe veya geleceğe dair planlardan uzaklaşmak. Sevilen kişilere odaklanmak ve onlarla olan bağı güçlendirmek.

Nietzsche'ye göre nihilizm, yaşamın anlamdan yoksun olması, değerlerin değersizleşmesi ve insan varoluşunun amaçsızlığı anlamına gelir. Nietzsche, nihilizmi bir son nokta veya kaçınılması gereken olumsuz bir durum olarak görmez; aksine, insanlığın modası geçmiş değerlerin üstesinden gelip yenilerini yaratması için geçmesi gereken gerekli bir aşama olarak görür. Nihilizm, iki ana türe ayrılır: 1. Pasif Nihilizm: Değerlerin ve anlamların reddedilmesiyle oluşan büyük boşluk hissi. 2. Aktif Nihilizm: Boşluğun değerlendirilerek yeni değerler ve anlamlar yaratılması.

İdealist insan, idealizm felsefesini benimseyen ve buna bağlı olarak yaşayan kişidir. İdealist insanlar, genellikle şu özelliklere sahiptir: Hedef sahibi olmak. Planlı olmak. Azimli olmak. Okumayı sevmek. Yüksek odaklanma kabiliyetine sahip olmak. İdealist insanlar, kişisel çıkarları düşünmeyip sadece kamu yararını düşünerek yaşarlar.

Onurlu insan, "insanın kendine karşı duyduğu saygı, şeref, öz saygı, haysiyet, izzetinefis" ve "başkalarının gösterdiği saygının dayandığı kişisel değer, şeref, itibar" özelliklerine sahip olan kişi olarak tanımlanır. Onurlu bir insanın bazı özellikleri: Erdemli ve örnek davranışlar sergileyen. Kendine saygı duyan ve özüne değer veren. Takva sahibi olan, günahtan ve dünya tutkusundan uzak duran. Evrensel hukuk, aile içi hukuk ve insan haklarına saygılı olan. Doğadaki tüm canlıların yaşama haklarına saygılı olan. Çevre bilincine sahip olan. Üretici ve yaratıcı olan. Güzel ahlaklı olan. Prensiplerini ve kişiliğini koruyan. Onurlu bir hayat sürmek, insanın değerinin korunması ve insanca yaşamak anlamına gelir.

Francis Bacon, bilimin ve bilimsel yöntemin önemini savunmuştur. Bacon'ın savunduğu bazı temel fikirler: Tümevarım yöntemi: Bilimsel çalışmalarda tümevarımın kullanılması gerektiğini savunmuştur. Skolastik düşüncenin eleştirisi: Skolastik düşünceyi ve Aristoteles'in tümdengelim yöntemini eleştirmiştir. Yeni bir düşünce dünyası: "Büyük Yenilenme" projesiyle yeni bir düşünce dünyası yaratmayı hedeflemiştir. Otokrasi anlayışı: İdeal yönetim sisteminin otokrasi olması gerektiğini, ancak bunun Orta Çağ'daki anlayıştan farklı bir otokrasi olduğunu savunmuştur. Ötanazi kavramı: Ötanazi kavramını günümüzdeki anlamına yakın bir şekilde ilk kez kullanmıştır.

Lao Tzu'nun en güzel sözü olarak değerlendirilebilecek bazı sözler şunlardır: "Biri tarafından yürekten sevilmek güç, birini yürekten sevmek ise cesaret verir". "Binlerce kilometrelik bir yolculuk küçük bir adımla başlar". "Başkalarını bilen kimse bilgili, kendini bilen kimse bilgedir". "En iyi savaşçı telaş etmeden önderlik eder, öfkelenmeden savaşır, karşı karşıya gelmeden üstesinden gelir". "Halinden memnun olan zengindir, nefsini yenen istençli". Lao Tzu'nun sözleri arasında en güzeli kişisel tercihlere göre değişebilir.

Karl Marx'ın ateist olmasının birkaç nedeni vardır: Yahudi kökeni: Ailesi, çağdaş yasalar nedeniyle Yahudiliği bırakıp Protestan mezhebi olan Lüterciliğe geçmiştir. Hegel'in felsefesiyle tanışması: Üniversite yıllarında Hegel'in felsefesiyle tanışmış ve Genç Hegelciler olarak bilinen, din ve felsefe gibi konulara eleştirel bir bakış açısı geliştiren gruba katılmıştır. Marx, kendini ateist olarak tanımlamaktan imtina etmiş, ateizmi burjuva devriminin yaklaşımı olarak görmüş ve anakronik bulmuştur.

Rasyonalizmin bazı temsilcileri: Antik Dönem: Herakletios, Elealı Zenon. Batı Felsefesi: Rene Descartes, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Gottfried Leibniz, Thomas Paine, Immanuel Kant. Doğu Felsefesi: Farabi, Platon, Aristoteles.

"Dem bu demdir" ifadesi, anın kıymetini bilmek anlamına gelir. Bu söz, tasavvufta "tecellinin zuhur ettiği an" olarak değerlendirilir. Ayrıca, 18 Ocak 2025 tarihinde Milli Düşünce Merkezi'nde yayımlanan bir yazıda, "Dem bu demdir" ifadesi, müzakereler hakkında kullanılan bir söz olarak ele alınmıştır.

Hayır, Zen ve Tao aynı şey değildir. Tao, Çin kökenli bir felsefe ve dindir; doğanın akışıyla uyum içinde olmayı hedefler. Her iki öğreti de benzer hedeflere sahip olsa da, Taoizm daha çok bir felsefe ve din olarak kabul edilirken, Zen bir yöntem veya aydınlanmaya ulaşma yolu olarak tanımlanır.

Albert Camus'nün "Yabancı" adlı eseri, saçma olarak kabul edilir çünkü roman kahramanı Meursault, herhangi bir değer sistemine bağlı olmayan ve mevcut anın duyusal zevkleri için yaşayan bir karakterdir. Camus'ye göre, bir insan uyumsuz/saçma kavramını tanımadan da uyumsuz duygusunu yaşayabilir. Eserde, varlığın nedensizliği, deneyimlerdeki çeşitlilik, gerçeğin, değerlerin ve nedenselliğin donukluğu gibi unsurlar da saçma olarak değerlendirilir. Camus, saçma deneyimine uygun yanıtın, saçmanın tam bilincine vararak yaşamak olduğunu ileri sürer. Saçma kavramının açıklaması için aşağıdaki kaynaklara da başvurulabilir: dergipark.org.tr; academia.edu; kalemkahveklavye.com; researchgate.net.

Karl Popper'in savunduğu bazı görüşler şunlardır: Yanlışlanabilirlik ilkesi. Açık toplum. Tarihselcilik eleştirisi. Liberal demokrasi. Eleştirel akılcılık. Popper, aynı zamanda bilim felsefesi, toplumsal felsefe ve epistemoloji gibi alanlarda da önemli katkılarda bulunmuştur.