Kant

Immanuel Kant'ın "Güzellik ve Yücelik Duyguları Üzerine Gözlemler" adlı eseri, güzellik ve yücelik duygularını, bu duyguların nesnelerini ve insan üzerindeki etkilerini ele alır. Kant, bu iki duygunun farklı niteliklere sahip olduğunu belirtir: Yücelik, insanı harekete geçirir, kımıldatıp harekete geçirme etkisi vardır. Güzellik, büyüleyicidir, huzur ve hoşluk hissi uyandırır. Kant, bu duyguları cinsiyet ve milliyet bağlamında da inceler; yüceliği erkeğe, güzelliği ise kadına atfeder. Eser, aynı zamanda, bazı yorumların günümüzde kabul edilemez bulunması nedeniyle eleştirilmektedir.

Kant'ın estetik anlayışı şu temel özelliklere dayanır: Beğeni Yargısı: Estetik yargı, bir nesneyi herhangi bir çıkar gözetmeksizin hoşlanma veya hoşlanmama ile değerlendirme yetisidir. Kavramsızlık ve Evrensellik: Güzellik, kavramsız bir biçimde tümel olarak hoşa giden şeydir ve bu yargı evrenseldir. Amaçsız Amaçlılık: Güzellik, bir amaç tasarımından bağımsız olarak nesnede algılanan amaçlılıktır. Özerklik: Sanat eserleri, sanatçılardan, dönemlerden ve ideolojik yaklaşımlardan bağımsız olmalıdır. Transcendental Yöntem: Estetik deneyim, bir nesnenin doğasını anlamak için bilme tarzının doğasını araştırmayı önerir. Kant, estetik yargıların hem öznel hem de nesnel, yani evrensel bir niteliğe sahip olduğunu savunur.

Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi, Immanuel Kant'ın etik sistemini ortaya koyduğu bir metindir. Eserin temel konuları: Özgürlük ve özerklik: Kant, özgürlük kavramının bilincine varılması gerektiğini ve bu bilincin ahlak yasasına göre davranmakla mümkün olduğunu savunur. İyi niyet: İyi niyetin, bir eylemin ahlaki değerini belirleyen temel unsur olduğunu ve bunun, sonuçların iyi olmasıyla değil, niyetin iyi olmasıyla ilgili olduğunu açıklar. Ahlaki değer: Ahlaki değerin, eylemin amacına ulaşıp ulaşmamasına değil, eylemi belirleyen ilkeye bağlı olduğunu belirtir. Saygı duygusu: Ahlaki eylemleri, yasaya olan saygıdan kaynaklandığını ve bu duygunun, a priori olarak insan aklında bulunduğunu öne sürer. Kant, bu metinde ortaya koyduğu ahlak felsefesinin esaslarını daha sonra "Pratik Aklın Eleştirisi" ve "Ahlak Metafiziği" gibi eserlerinde detaylandırmıştır.

Kant'ın transandantal düşüncesinde benin ve aklın tesis ediliş sorunu, "saf ben"in ve "transandantal özne"nin kalıcılığına dayanır. Kant'a göre, tüm deneyimin ve temsilin bilinç içerdiği ve her bilincin ben bilinci olduğu iddia edilir. Ayrıca, "transandantal özne" ile "saf ben" arasında kalıcı bir bağlantının düşünülmesi gerektiği, ancak bu bağlantının kategorilerle veya idealarla bağlantılı olmaması gerektiği ifade edilir. Kant, "Saf Aklın Eleştirisi"nde, saf aklın kavramlarının tesis edici değil, düzenleyici olduğunu belirtir.

Müzik felsefesinin öncü filozoflarından bazıları şunlardır: Platon. Pythagoras. Aristotle. Alpharabius. Ibn Sînâ. Schopenhauer.

Immanuel Kant'ın psiko-sosyal kuramı bulunmamaktadır. Ancak, Kant'ın sosyal felsefesi ve tarih anlayışı hakkında bazı görüşleri mevcuttur. Kant'ın sosyal felsefesi, bireylerin özgürlüğünün ve eşitliğinin önemini vurgular. Kant'ın tarih anlayışı, insanların akıl yeteneklerini geliştirmelerinin bireyden ziyade insanlık türü düzeyinde tamamlandığını öne sürer. Kant'ın çalışmaları daha çok etik, bilgi kuramı ve kozmoloji gibi alanlarda yoğunlaşmıştır.

Kant'a göre aklını kullanma cesareti göstermek, insanın kendi aklını bir başkasının yönlendirmesi olmadan kullanabilmesi anlamına gelir. Kant, bu durumu "aydınlanma" olarak tanımlar ve insanın kendi suçu ile düşmüş olduğu bir ergin olmama durumundan kurtulması gerektiğini belirtir. Kant'a göre, aklını kullanmaya cesaret etmeyen kişi, yasalar önünde kendi adına konuşamayan ve kararlarını başkalarının almasına muhtaç olan bir çocuk gibidir. Kant, aydınlanmanın gerçekleşebilmesi için aklın kamusal kullanımının serbest bırakılması gerektiğini savunur.

Bedia Akarsu'ya göre çağdaş felsefenin temel akımları arasında şunlar yer alır: Dil felsefesi. Ahlak felsefesi. Aydınlanma felsefesi. Çağdaş felsefe akımları. Bedia Akarsu'nun çalışmaları, dil, kültür ve ahlak felsefeleri üzerine yoğunlaşır.

Kant'ın ödev etiği, çeşitli nedenlerle eleştirilmiştir: Rasyonellik Merkezliliği: Kant etiği, insan dışındaki canlılar ve doğayla ilgili sorunlar karşısında eksik kalır. Kategorik Buyrukun Sınırları: Kategorik buyruk, formel bir test olarak çeşitli örnekler karşısında işletilemeyebilir ve bu da çelişkilere yol açabilir. Hristiyan Ahlakı İzleri: Bazı eleştirmenler, Kant'ın ödev ahlakının Hristiyan ahlakının kavramlarını geliştirdiğini ve modernleştirdiğini iddia eder. Özgürlük ve Ahlak Çatışması: Özgürlük, Batı anlayışındaki gibi "ego'nun dilediği gibi tatmini" olarak tanımlanırsa, ortaya konan her kural bireyin özgürlüğü önünde bir engel olabilir. Ahlaki Çatışmalar: İntihar ve yalan yere söz verme gibi durumlar, Kant'ın ödev ahlakında çelişkili sınıflandırmalara yol açabilir.

Kant'ın ödev ahlakına göre bir eylemin ahlaki değeri, aşağıdaki unsurlara bağlıdır: Ödev anlayışı: Eylem, bir çıkar veya beklenti içerisinde değil, ödev duygusu ile yapılmalıdır. Evrensellik: Eylemin temelinde yatan rasyonel ilkeler evrenselleştirilebilir olmalıdır. Salt akıl: Eylem, hissi ve amaçsal etkenlerden arındırılarak, sadece ahlak yasasına olan saygıdan doğan ödev bilinciyle yerine getirilmelidir. Koşulsuzluk: Eylem, koşulsuz buyruk ile yapılmalıdır; yani eylemin değeri, ulaşılacak amaçta değil, eylemi oluşturan istemenin ilkesinde bulunur.

Kant etiğinde ödev ve sorumluluk arasındaki fark şu şekilde açıklanabilir: Ödev, insanın kendi kendine koyduğu koşulsuz bir buyruktur ve sorumluluğunu üzerine aldığı bir eylemdir. Sorumluluk, kişinin kendi ussal doğasına uygun olarak, isteminin nesnesinden ve eğilimlerden bağımsız biçimde kendi eyleminin belirleyicisi olma anlamında özerk ve ahlaki yükümlülük üstlenmesini ifade eder. Kant'a göre bir eylemin ahlaki değeri, onun sonucunda değil, o eylemin hangi ilkeye dayanarak yapıldığına ve bu ilkenin koşulsuz geçerliliğe sahip olup olmadığına bağlıdır.

Pratik Aklın Eleştirisi, Immanuel Kant'ın üç eleştirisinden ve etikle ilgili iki ana yapıtından biridir. TFK kısaltması ise Türkiye Felsefe Kurumu'nu ifade eder. Dolayısıyla, "Pratik Aklın Eleştirisi TFK" ifadesi, Kant'ın bu önemli eserinin Türkiye Felsefe Kurumu tarafından yayımlanmış versiyonunu işaret edebilir. Eserin Türkiye'de İoanna Kuçuradi, Ülker Gökberk ve Füsun Akatlı tarafından yapılan çevirisi ilk defa 1980 yılında yayımlanmıştır.

Immanuel Kant'ın hayatı kısaca şu şekilde özetlenebilir: Doğum ve İlk Yıllar. Eğitim. Kariyer. Felsefi Çalışmalar. Etkiler ve Hayranlar. Kişisel Hayat. Ölüm.

Kant'a göre bilgi, hem deneyin hem de aklın ortak ürünüdür. Bilginin elde edilmesinde rol oynayan unsurlar: Duyu verileri (deney). Akıl ve kavram kategorileri. Uzay ve zaman. Kant, rasyonalist ve empirist yaklaşımları sentezleyerek, bilginin a priori (deneyim öncesi) ve a posteriori (deneyim sonrası) elementlerin birleşimiyle oluştuğunu savunur.

Kıta Avrupa felsefesine giriş, genellikle Aydınlanma Çağı'na bir tepki olarak ortaya çıkan düşünürlerle ilişkilendirilir. Ancak, felsefenin sistematik ve tutkulu bir şekilde ele alınması, Hegel'in çalışmalarıyla doruğa ulaşmıştır.

Kant'a göre özerk ahlaki fail, kendi ahlaki yasasını kendi belirleyen, özgür iradeye sahip rasyonel bir varlıktır. Kant'ın ahlak felsefesinde, ahlaki bir eylemin değeri, sonucuna değil, eylemi gerçekleştiren ilkeye dayanır. Kant, bireyin akıl yoluyla kendi yasasını koymasının, dışsal otoriteye bağlı olmayan bir özgürlük tanımı olduğunu ve ahlakın, bireyin rasyonel özerkliği içinde kendi kendini yasa altına alması olduğunu savunur.

Immanuel Kant'ın "Gelecekte Bilim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Metafiziğe Prolegomena" adlı eseri, geleneksel metafizik anlayışına karşıdır. Kant'a göre metafizik, insanın sonlu varoluşunu güvence altına alma isteğinden kaynaklanır ve bu, dünyaya aşkın olan nesneler hakkında bilgiler ortaya koyan bir bilim olarak var olsa da aslında insan türünde doğal bir yatkınlıktır. Kant, metafiziği bir bilim olarak kurmak ister, ancak bunun için yanlış yoldan geri çevirmesi gerektiğini savunur. Kant'ın eleştirdiği bir diğer nokta ise, metafiziğin dogmatik bir uykuda olduğu ve Hume'un bu uykuyu sonlandırarak onu uyandırdığıdır. Kant, metafiziğin bilim olabilmesi için a priori bilgileri ve sentetik yargıları kullanması gerektiğini savunur.

Kant'a göre estetik yargıda bulunma yetisi, "yargı gücü"dür. Kant, estetik yargıyı dört kategoriye ayırır: 1. Nitelik bakımından: Çıkarsız hoşa giden şeydir. 2. Nicelik bakımından: Herkesin hoşuna giden şeydir. 3. İlişki bakımından: Kendi dışında hiçbir erek (amaç) olmadan hoşa giden şeydir. 4. Yön (modalite) bakımından: Zorunlu olan şeydir. Kant'a göre estetik yargı, hem öznel bir nitelik olarak hem de nesnel, evrensel bir yargı olarak düşünülebilir.

Immanuel Kant'ın estetiği, Yargı Gücünün Eleştirisi adlı eserinde ele alınır. Kant'ın estetiğe dair görüşleri ayrıca Saf Aklın Eleştirisi ve Pratik Aklın Eleştirisi adlı eserlerinde de yer almaktadır.

Immanuel Kant, empirizm (deneycilik) ve dogmatik rasyonalizm akımlarına karşı çıkar. Empirizm: Kant, bilginin yalnızca deneyime dayandığını savunan empirizm akımını, duyulardan bağımsız bazı bilgilerin (zaman, mekân, özgürlük gibi) olduğunu belirterek eleştirir. Dogmatik rasyonalizm: Bu akım, aklı her şeyi kavrayabilen bir yeti olarak görür.