Elma

Karanfilli elma, Kürt kültürüne ait bir gelenektir. Bu gelenek, İran’da Mukriyan ve Erdelan bölgelerinde, Irak’ta Süleymaniye ve Germiyan gibi yerlerde, Türkiye’de ise Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde, özellikle Diyarbakır, Nusaybin ve Van’da yaygındır.

Gece yatarken elma yemenin bazı olumsuz etkileri olabilir: Sindirim sorunları: Elmanın asidik yapısı, mide hassasiyeti olan kişilerde mide yanması, reflü ve hazımsızlık gibi sorunlara yol açabilir. Uyku düzeninin bozulması: Elma gibi şeker içeren meyveler, fazla tüketildiğinde kan şekerinin yükselmesine sebep olarak uyku düzenini bozabilir. Kilo alımı: Gece geç saatlerde tüketilen fazla miktarda elma, kalori alımını artırarak kilo artışına neden olabilir. Şişkinlik ve gaz: Elmanın içeriğindeki lifler, sindirimi yavaşlatarak şişkinlik ve gaz problemlerine yol açabilir. Gece elma yiyip yememek, kişisel sağlık durumuna ve vücudun tepkilerine göre değişiklik gösterebilir.

Çürük elmanın bazı faydaları: Bağışıklık sistemini güçlendirir ve hastalıklara karşı koruma sağlar. Sindirim sağlığını iyileştirir ve bağırsak florasını destekler. Kan şekerinin düzenlenmesine yardımcı olur. Kalp sağlığını destekler, kolesterol seviyelerini düşürür ve kan basıncını düzenler. Cilt sağlığını destekler, kolajen sentezine katkıda bulunur. Çürümüş meyvelerin tüketimi konusunda dikkatli olunmalıdır; çünkü çürüme, besin değerlerinin kaybolmasına ve bazı durumlarda sağlık riskleri oluşturabilecek mikotoksinlerin oluşmasına neden olabilir.

Elma tatlısına genellikle tarçın eklenir. Ayrıca, karamelize tatlı harcına arzuya göre yıldız anason, karanfil ve kakule gibi baharatlar da eklenebilir.

Elma için en iyi sulama yöntemleri damlama sulama, yağmurlama sulama ve mikro sulama yöntemleridir. Bu yöntemler, alanın tamamı yerine belirli bir kısmı ıslattığı için daha ekonomiktir. Sulama yöntemi seçerken bölgenin aldığı yıllık yağış miktarı, toprağın tipi, ağacın yaşı ve büyüklüğü gibi faktörler göz önünde bulundurulmalıdır. En uygun sulama yöntemi için bir uzmana danışılması önerilir.

Eğirdir elmasının meşhur olmasının bazı nedenleri: İklim koşulları: Eğirdir, deniz seviyesinden yaklaşık 940 metre yükseklikte olup, Batı Torosların konumu nedeniyle İç Anadolu’nun karasal iklimi ile Akdeniz iklimi arasında geçiş iklimine sahiptir. Boğazova bölgesi: Eğirdir Gölü ve Kovada Gölü arasında yer alan Boğazova, yüksek dağlardan gelen alüviyonlarla zenginleştirilmiş toprağa ve göllerden gelen su buharıyla yumuşatılmış havaya sahiptir. Sulama projeleri: 1950’li yıllarda Eğirdir Gölü’nün ayağı derinleştirilerek Kovada Gölü ile birleştirilmiş ve 1969’da tamamlanan Boğazova Sulama Projesi ile 25.000 hektar alan sulanabilir hale getirilmiştir. Meyvecilik Araştırma Enstitüsü: 1952 yılında kurulan ve 2015 yılında Meyvecilik Araştırma Enstitüsü (MAREM) adını alan fidanlık, Eğirdir elmacılığının gelişmesine büyük katkı sağlamıştır. Çeşit zenginliği: Red Delicious, Golden Delicious, Gala, Granny Smith, Fuji, Braeburn ve Cripps Pink (Pink Lady®) gibi birçok elma çeşidi Eğirdir’de yetiştirilmektedir. Depolama kapasitesi: Eğirdir, 150.000 tonluk soğuk hava deposu kapasitesiyle Türkiye’nin en önemli merkezlerinden biridir.

Kak elma kurusu, genellikle komposto yapılarak tüketilir. Ayrıca, aşağıdaki şekillerde de kullanılabilir: Atıştırmalık: Kuru elmayı tek başına, kabuklu veya kabuksuz olarak atıştırmalık olarak tüketmek. Müsli ve granola ile: Lifli yapısı sayesinde uzun süre tok tutan elma kurusu, müsli veya granolaya eklenerek enerji dolu bir kahvaltı yapılabilir. Yoğurtla: Yoğurtun protein ve probiyotik zenginliğiyle elma kurusunun lif ve vitamin deposu birleşerek sağlıklı bir atıştırmalık oluşturur. Tatlı ve kurabiyelerde: Doğal bir tatlandırıcı olarak kek, kurabiye veya tatlı tariflerinde şeker yerine kullanılabilir. Sıcak içeceklerle: Özellikle tarçınlı çay veya sıcak şarap gibi içeceklerle uyum sağlar.

Çürümüş elmaları değerlendirmek için birkaç yöntem: Elmalı tarifler: Elmalı kurabiye, pasta, turta veya hoşaf yapılabilir. Elma püresi: Çürümüş elmalar, elma püresi haline getirilerek kullanılabilir. Kurutma: Elmalar kurutulup cips veya kuru meyve olarak saklanabilir. Komposto: Çürümüş elmalarla komposto yapılabilir. Reçel veya turşu: Reçel veya turşu yapımında kullanılabilir. Doğal gübre: Bahçede doğal gübre olarak kullanılabilir. Hayvan yemi: Hayvanlara yem olarak verilebilir. Yüz maskesi: Ezilmiş elma, zeytinyağı ve Hint yağıyla yüz maskesi yapılabilir. Elma sirkesi: Evde elma sirkesi yapılabilir.

Yabani elmanın diğer adları şunlardır: Acuk; Dağ elması.

Elmanın ekşi olmasının nedeni, malik asit gibi organik asitler içermesidir. Elmaların ekşi tadı, serbest malik asit ve bağlı malik asidin genel asiditeye katkıda bulunmasıyla ortaya çıkar.

Delan BKÜ, elma ve armut ağaçlarında görülen karaleke (Venturia inaequalis) hastalığının önlenmesi ve kontrolü için kullanılan bir temas fungisididir. Başlıca faydaları: Yeni spor salınımını önemli ölçüde azaltarak ardışık hastalık baskısını düşürür. Çiçeklenme döneminde arılara risk oluşturmaz. Direnç yönetim programlarında kullanılabilir. Kullanım zamanları: Çiçek gözleri kabardığında (dal sıracası bulunan yerlerde 3-5 gün önce). Beyaz rozet döneminde. Çiçek taç yapraklarının %70-80'i döküldüğünde. İklim koşullarının hastalığın ilerlemesi için uygun olduğu durumlarda, 7 gün aralıklarla diğer uygulamalar yapılabilir. Delan BKÜ kullanırken, etiket üzerinde yazılan uyarılara dikkat edilmelidir.

1 kilogram elmadan yaklaşık 600-700 ml elma suyu elde edilebilir. Ancak bu miktar, elmanın sulu olma durumuna, türüne ve presleme yöntemine göre değişebilir.

En iyi yarı bodur elma çeşitleri arasında şunlar öne çıkmaktadır: Fuji: Japonya kökenli bu çeşit, güçlü ve hızla gelişir. Scarlet Spur: Kuvvetli ve yarı dik gelişen bu çeşit, oldukça verimlidir. Red Chief: Orta kuvvette ve yarı bodur gelişen bu çeşit, oldukça verimlidir. Starkrimson Delicious: Orta kuvvette ve yarı dik gelişen bu çeşit, çok verimlidir. Galaxy Gala: Kuvvetli ve yaygın gelişen bu çeşit, çok verimlidir. Yarı bodur elma çeşidi seçerken, bölgenin iklim koşulları, toprak yapısı ve kişisel tercihler gibi faktörler göz önünde bulundurulmalıdır.

Elma fermente ederken maya yerine kullanılabilecek bazı alternatifler: Doğal maya: Un ve su karışımı, elma fermantasyonu için doğal bir maya olarak kullanılabilir. Ticari maya suşları: Daha tutarlı ve kontrollü bir fermantasyon süreci sağlamak için kullanılabilir. Yabani maya: Elmalar doğal olarak kabuklarında fermantasyonu başlatabilen yabani maya içerir. Fermantasyon sürecinde kullanılan malzemelerin ve koşulların, istenen lezzet ve kaliteyi elde etmek için dikkatli bir şekilde seçilmesi önemlidir.

Golden Delicious elma ağaçları, dikim mesafeleri çeşide, kullanılan anaca, toprak durumuna ve iklime göre değişir. Klasik anaçlı elma ağaçları için dikim mesafesi 6x6 metre aralıklarla olmalıdır. Yarı bodur anaçlı ağaçlar için 3x5 metre aralıklarla dikilmesi önerilir. Bodur anaçlı ağaçlar için ise 2x4 metre aralıklar uygun olacaktır. Bu bilgiler, genel önerilerdir; yerel koşullara göre değişiklik gösterebilir. En doğru dikim mesafesi için bir uzmana danışılması önerilir.

Elma (Malus domestica), Orta Asya'daki (Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Şincan civarı) yabani Malus sieversii ağaçlarına dayanır. Elmanın ilk olarak Kuzey Anadolu, Güney Kafkaslar, Rusya'nın güneybatısında kalan bölgeler ve Orta Asya dolaylarında ortaya çıktığı sanılmaktadır.

Pink Lady ve Granny Smith aynı değildir, ancak her ikisi de elma çeşitleridir. Granny Smith, ekşi ve yeşil bir elma çeşididir. Pink Lady ise, Cripps Pink olarak da bilinen, Golden Delicious ve Lady Williams çeşitlerinin melezidir. Pink Lady, genellikle daha tatlı ve pembe renkte olup, uzun süre saklanabilir.

Dünya genelinde elma çeşitlerinin sayısı 6.500'ü aşmaktadır.

Dışı sarı olan bazı elma çeşitleri: Golden Delicious. Sarı Elma (Golden). Huriyemez (Hüryemez). Ayrıca, Gala ve Jonagold gibi elma çeşitleri de sarı kabuğa sahip olabilir.

Juss elma suyu, %100 elma suyundan üretilmektedir. Bu nedenle, Juss elma suyunun içinde başka bileşenler bulunmamaktadır ve yüzde oranı %100'dür. Juss, hiçbir kimyasal katkı maddesi, tatlandırıcı veya koruyucu içermeyen, tamamen doğal bir elma suyu sunmaktadır.