DNA

DNA testinde sorulan sorular, testin türüne ve amacına göre değişiklik gösterebilir. DNA testi genellikle şu amaçlarla yapılır: Kalıtsal hastalıkların ortaya çıkarılması. Vücuttaki mutasyonların belirlenmesi. Belirli hastalıklara yakalanma riskinin analiz edilmesi. Ebeveyn-çocuk veya diğer akrabalık bağlarının doğrulanması. Adli vakaların çözümlenmesi. DNA testi sürecinde genellikle örnek toplama, DNA izolasyonu, DNA analizi ve sonuçların değerlendirilmesi gibi adımlar izlenir. DNA testi, mahkeme kararı ile veya özel laboratuvarlarda kişinin kendi isteği üzerine yapılabilir.

DNA nükleotidleri, adenin (A), timin (T), sitozin (C) ve guanin (G) olarak adlandırılan dört azotlu baz, beş karbonlu şeker (deoksiriboz) ve fosfat grubundan oluşur. Azotlu bazlar: adenin ve guanin pürin türevleridir. sitozin ve timin ise pirimidin türevleridir. Şeker: 2-deoksiribozdur. Fosfat grubu: Nükleotidin yapısında bulunan şekerdeki karbonlar, bazların ve fosfat gruplarının birbirine bağlanarak bir şeker-fosfat iskeleti oluşturmasını sağlar. Nükleotidler, birbirlerine bağlanarak polinükleotid zincirlerini oluşturur.

Tek yumurta ikizlerinin DNA'ları genellikle %99,9 oranında aynıdır, ancak parmak izleri aynı olmayabilir. Parmak izlerinin farklı olmasının bazı nedenleri: Çevresel faktörler: Parmak izleri, anne karnındaki gelişim sürecinde oluşur ve bu süreçte fetüslerin rahim içindeki konumları, maruz kaldıkları baskılar ve hareketler gibi çevresel etkenler farklılık gösterebilir. Genetik farklılıklar: Embriyonik gelişim sırasında her bir embriyoda 10 ila 100 arasında yeni mutasyon oluşabilir ve bu da genetik farklılıklara yol açabilir. Çift yumurta ikizlerinin ise genetik olarak birbirinden farklı DNA'ları vardır, bu nedenle parmak izleri de farklı olabilir.

Öpüşme sonrası DNA'nın vücutta kalma süresi birçok faktöre bağlıdır ve kesin bir süre vermek zordur. DNA transfer miktarı: Öpüşme sırasında ağızda daha fazla tükürüğün paylaşılması, DNA transferinin daha muhtemel hale gelmesine neden olur. Öpüşmenin şiddeti ve süresi: DNA transferine etki edebilir. Dudaklardaki nem, hava koşulları, öpüşme sonrası yiyecek veya içecek tüketimi: DNA'nın daha hızlı yok olmasına veya kalmasına neden olabilir. Araştırmalar, DNA'nın dudaktan öpüşme sonrası en az 1 saat boyunca kalabileceğini göstermektedir. Günlük yaşamda veya tipik bir öpüşme sırasında DNA'nın kalma süresinin pratik bir önemi yoktur.

Kardeş kromatit, bir sentromer ile birbirine bağlanmış tek bir kopyalanmış kromozomun iki özdeş kopyasıdır. Kardeş kromatitlerin özellikleri: Hücre döngüsünün fazları sırasında oluşur. Yeni kopyalanmış ve henüz birbirine yapışık durumdadır. Mitoz bölünmede birbirinden ayrılarak zıt kutuplara ayrılır. Mayoz bölünmede ise kardeş kromatitler, homolog kromozomlara ayrılır ve bu durum, mayoz bölünmede kalıtsal çeşitlilik sağlar. Kardeş kromatitler, tek bir kopyalanmış kromozom olarak kabul edilir.

DNA testi genellikle yüksek doğruluk oranına sahiptir ve doğru laboratuvar teknikleriyle %99’un üzerinde kesinlik sağlayabilir. Ancak, testin güvenilirliği kullanılan yönteme, laboratuvar standartlarına ve örneğin kalitesine bağlıdır. Ayrıca, bazı testler tüm genetik durumları tespit edemeyebilir, çünkü genetik varyasyonlar test edilen spesifik bölgelerin dışında da bulunabilir.

Kromozom, gen, nükleotit ve DNA arasındaki ilişki şu şekilde açıklanabilir: DNA ve nükleotit: DNA, nükleotit adı verilen yapısal birimlerin bir araya gelerek oluşturduğu moleküler bir zincirdir. Gen ve DNA: Genler, DNA'da bulunur ve genetik bilgiyi taşır. Kromozom ve DNA: Kromozomlar, DNA molekülünün paketlenmiş ve düzenlenmiş hali olarak kabul edilir. Kromozom, gen, nükleotit ve DNA ilişkisi: Büyükten küçüğe doğru sıralama şu şekildedir: kromozom, DNA, gen, nükleotit.

Bakterilerin DNA yapısı şu özelliklere sahiptir: Çembersel (sirküler) yapı: Bakteriyel DNA, genellikle çift zincirli ve çembersel (bazı bakterilerde lineer) bir yapıya sahiptir. Çift iplikçik: DNA molekülü, iki polinükleotid iplikçiğin sarmal şeklinde bağlanmasıyla oluşur. Uzunluk: Bakterinin türüne bağlı olarak değişmekle birlikte, örneğin E. coli'de DNA uzunluğu 1.2-1.5 mm olup, 4x10⁶ baz çiftinden oluşur ve bu uzunluk, bakteri uzunluğunun yaklaşık 500 katı kadardır. Bileşenler: DNA'nın yapısında pürin (adenin, guanin) veya pirimidin (sitozin, timin) bazları, 5 karbonlu pentoz şekeri (2-deoksi-D-riboz) ve fosfat molekülü bulunur. Hidrojen bağları: Bir iplikçikte bulunan pirimidin bazları (timin, sitozin), diğer iplikçikte bulunan pürin bazları (adenin, guanin) ile hidrojen bağları oluşturarak birleşir. Genetik bilgi: DNA, hücrenin yaşamını sürdürebilmesi için gerekli olan tüm genetik bilgiyi içerir ve genler adı verilen bölümler tarafından kodlanan proteinlerin sentezini yönlendirir.

İnsan DNA'sında yaklaşık 3 milyar baz bulunmaktadır.

Rekombinasyon ve rekombinant DNA teknolojisi arasındaki fark şu şekildedir: Rekombinasyon, farklı genotipteki bireyler arasında eşleşmeler meydana geldiğinde, ana-babaya ait kalıtsal özelliklerin dölde değişik gruplanmalar halinde bir araya gelmesine yol açan olaylar dizisidir. Rekombinant DNA teknolojisi, bir canlıdan herhangi bir yolla yalıtılan bir genin uygun bir konağın içerisine sokularak orada çoğaltılmasını ve bazen de ifade edilmesini amaçlayan çalışmalara ait tekniklerin toplamıdır. Özetle, rekombinasyon doğal bir süreçken, rekombinant DNA teknolojisi bu sürecin genetik mühendislik yöntemleriyle gerçekleştirilmesidir.

DNA izolasyonu için kullanılabilecek bazı meyveler: Kivi. Çilek. Ayrıca, avokado, trabzon hurması, mandarin ve portakal gibi meyvelerden de DNA izolasyonu yapılabilir.

Lefkoşa Dr. Burhan Nalbantoğlu Devlet Hastanesi'ndeki DNA Laboratuvarı, Thalassemia Merkezi bünyesinde bulunmaktadır. Aynı zamanda, Kayıp Şahıslar Komitesi çalışmaları için hizmet veren kemik analizleri ve anne babalık testleri yapan bir bölüm ile HPV DNA testleri, eliza testi, RNA testleri yapılan bir bölüm olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır.

"DNA Dedektifi" (The Breakthrough) dizisi 4 bölümden oluşmaktadır. Bölüm süreleri: 1. Bölüm: 40 dakika; 2. Bölüm: 35 dakika; 3. Bölüm: 40 dakika; 4. Bölüm: 42 dakika.

Kimliği Belirsiz Cesetler Projesi, Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen ve çeşitli nedenlerle ölen, kimliği tespit edilemeyen cesetlerin yakınlarını bulmayı amaçlayan bir çalışmadır. Bu proje kapsamında: Veri tabanı oluşturulmuştur. DNA incelemesi yapılmaktadır. Yakınlara ulaşılmaya çalışılmaktadır. 2005 yılından bu yana bin 862 kimliği belirsiz cesede ait fotoğraf ve bilgi kaydedilmiştir.

DNA hasarı, hücrenin sahip olduğu doğal onarım mekanizmaları tarafından düzeltilmeye çalışılır. DNA hasarının düzeltilmesi için kullanılan bazı mekanizmalar şunlardır: Baz eksizyon tamiri (BER). Nükleotit eksizyon tamiri (NER). Yanlış eşleme tamiri (MMR). Homolog olmayan uç birleştirme (NHEJ). Homolog rekombinasyon (HR). Bazı durumlarda hasar oranı fazla olduğunda, doğal mekanizmalar yetersiz kalabilir.

Nükleotid şeker, fosfat ve organik bazın bağlanma şekli şu şekildedir: Organik baz ve pentoz: Organik baz ile pentoz, glikozit bağı ile bağlanır. Pentoz ve fosfat: Pentoz ile fosfat arasında fosfoester bağı (ester bağı) bulunur. Nükleotidlerin birbirine bağlanma şekli ise şu şekildedir: Nükleotidler, birinci nükleotidin şekerinin 3. karbonuna, ikinci nükleotidin şekerinin 5. karbonunda bulunan fosfat grubu bağlanarak birbirine bağlanır. Bu bağlanma sonucunda oluşan polinükleotid zincirleri 5’ten 3’e doğru bir yönelime sahip olur. DNA'da nükleotidlerin bağlanma şekli: DNA'da iki polinükleotid zinciri, azotlu bazlar arasındaki zayıf hidrojen bağları ile birbirine bağlanır. Adenin (A) daima timin (T) ile, guanin (G) ise sitozin (C) ile eşleşir; A ile T arasında ikili, G ile C arasında üçlü hidrojen bağı oluşur.

Mitozda DNA miktarının yarıya düşmesinin nedeni, anafaz evresinde kardeş kromatitlerin ayrılmasıdır. Anafaz evresinde, kardeş kromatitler iğ iplikleri tarafından zıt kutuplara çekilir ve bu şekilde her biri yeni hücrelerin kromozomu olur. Telofaz evresinde ise DNA miktarı tekrar ikiye katlanır, çünkü her bir yavru hücrede kromozomlar kromatin iplik halini almaya başlar. Sonuç olarak, mitoz bölünmede DNA miktarı değişir: İnterfaz evresinde iki katına çıkar. Anafaz evresinde yarıya iner. Telofaz evresinde tekrar iki katına çıkar.

DNA, küçük moleküllerin (nükleotitlerin) zincir gibi birbirine eklenmesiyle oluştuğu için polimer olarak kabul edilir. DNA, nükleotit olarak adlandırılan birimlerden oluşan bir polimerdir.

Fragment analizi, DNA fragmanlarının floresan olarak etiketlendiği, kılcal elektroforez ile ayrıldığı ve bir iç standart ile karşılaştırılarak boyutlandırıldığı bir genetik analiz yöntemidir. Kullanım alanları: hücre hattı doğrulaması; CRISPR-Cas9 gen düzenleme verimliliğinin belirlenmesi; mikrosatellit marker analizi; SNP genotipleme; mutasyon analizi. Avantajları: hızlı geri dönüş süresi; yüksek hassasiyet ve çözünürlük; maliyet etkinliği; çoklu işaretleme yeteneği (örtüşen lokuslar için).

Neandertaller (Homo neanderthalensis) günümüzde yaşamamaktadır. Ancak, Almanya'nın Mettmann şehrinde bulunan Neandertal Müzesi'nde, bu antik insan türüne ait ilk fosillerin sergilendiği bir koleksiyon yer almaktadır.