DivanEdebiyatı

Osmanlı edebiyatında en önemli dönem, farklı bakış açılarına göre değişiklik gösterebilir. Bazı önemli dönemler şunlardır: Klasik Edebiyat Dönemi. Tanzimat Edebiyatı. Fecr-i Âtî Topluluğu. Millî Edebiyat Akımı.

Divan edebiyatında doğru yanlış yoktur çünkü eski eleştirilerde evrensel ölçütler yerine mutlak doğrular esas alınmıştır. Ayrıca, divan şiirinde düzene değil, kişiye yönelik eleştiriler yapılırdı.

Methiye, bir kişiyi veya bir şeyi övmek için yazılmış şiirdir. Methiye örnekleri: Cevri'nin Çeşmeye Övgüsü: "Meger her lûlesi bir çeşme-i dil-cuy-ı cennetdür / İder cari müselsel ab-ı tesnîm-i musaffayı". Nedim'in III. Ahmet'in Tuğrasını Övüşü: "Taâlallâh ne tavr-ı hûb u şekl-i dil-güşâdır bu / Ki her bir şivesi hayret verir baktıkça insâne". Şeyhülislâm Yahya'nın Divanından Bir Kaside: 13. ila 20. beyitler arasında Damat İbrahim Paşa övülmüştür. Fuzuli'nin Kanuni Sultan Süleyman'a Yazdığı Kasideler: "Adlünle cihân âbâd ola, kudretünle küffâr hevl ola". Methiyeler, aynı zamanda kutsal görülen yerlere, saraya, köşke, bahçeye veya nesnelere de yazılabilir.

Tahmis, Divan Edebiyatında daha önce yazılmış bir gazelin her beytinin başına, birinci mısranın kafiyesine uygun bir şekilde ve anlam bütünlüğünü koruyarak üç dize daha eklemek amacıyla yapılır. Tahmis kelimesinin başka anlamları da vardır: Tahmis Kahvesi: "Kahvenin dövüldüğü yer" anlamına gelir.

Divan edebiyatında eser kahramanlarından bazıları şunlardır: Efrasiyab. Feridun. Gave. Nuşirevan. Hüsrev. Siyavuş. Bihzâd. Cengiz. Ayrıca, divan edebiyatında Yusuf Peygamber, Ferîdüddin Attâr, Şeyhî, Ahmed Paşa, Necâtî, Zâtî, Fuzûlî, Nef'i, Nâbî gibi isimler de önemli eser kahramanları veya şairler olarak yer alır.

Münşeat, çeşitli konularda mensur yazıların veya mektupların toplandığı yapıtların genel adıdır. Arapça bir kelime olan münşeat, "inşa" kelimesinden türemiştir ve "telif etmek, yazmak" anlamına gelir. Münşeat, aynı zamanda Osmanlı döneminde şair ve yazarların edebi değer taşıyan mektuplarının yayımlandığı dergilere verilen isimdir. Münşeat, üç ana bölümde incelenir: Sade nesir. Orta nesir. Süslü ve sanatlı nesir. Münşeat, Fars ve Türk kültüründe "mektubat" karşılığı olarak da kullanılmıştır.

Edebi sanat ve mazmun aynı şey değildir, ancak aralarında bir ilişki vardır. Edebi sanatlar, düşünceleri ve duyguları daha etkileyici ve çarpıcı bir şekilde ifade etmek için kullanılan edebiyat teknikleridir. Her edebi sanat mazmûna götürmez, ancak her mazmûnda bir veya birden fazla edebi sanat bulunabilir.

"Cihanı hiçe satmaktır adı aşk" dizeleri, Eşrefoğlu Rumi'nin "Adı Aşk" adlı şiirindendir. Şiirin türü hakkında bilgi bulunamamıştır.

Yedili, TDK'ya göre üç farklı anlama gelir: 1. Yedi parçadan oluşan, kendinde herhangi bir şeyden yedi tane bulunan. 2. İskambil gibi oyunlarda üzerinde yedi işareti bulunan kâğıt. 3. Divan edebiyatında her bendi yedi dizeden oluşmuş nazım birimi.

13. yüzyılda Anadolu'ya gelen Oğuzların içinde şehirli ve okuryazar grupların olması, edebiyat ve bilim dallarının gelişmesine katkı sağlamıştır. Bu dönemde Anadolu'da Farsça edebi dil, Arapça ise bilim dili olarak kullanılmaktaydı. Bu nedenle, 13. yüzyılda Anadolu'ya gelen Oğuzların şehirli ve okuryazar olması, edebiyat ve bilim dallarının gelişmesine katkı sağlamıştır.

"Müjgan müjgan üstüne vurma zahm-ı sineme peykan peykan üstüne" dizeleri, Râsih Bey'in "üstüne" redifli gazelinden bir beyittir. Dizelerin anlamı şu şekilde açıklanabilir: "Müjgan müjgan üstüne" ifadesi, "kirpik kirpik üstüne" anlamına gelir. "Vurma zahm-ı sineme peykan peykan üstüne" ise "sinemde açtığın yaraya ok üstüne ok atma" demektir. Bu beyit, sevgilinin kirpiklerinin (ok olarak düşünülerek) aşığın gönlüne saplandığını ve bu durumun ona acı verdiğini ifade eder.

Şecâat-nâme, 16. yüzyılda yaşamış şair devlet adamı Âsafî tarafından, Sultan III. Murad'ın emri üzerine yazılmıştır. Eserin yazılış amacı arasında, Âsafî'nin beylerbeylik talebine ulaşması ve şair bir padişahın lütfuna mazhar olması beklentisi de bulunmaktadır.

Divan edebiyatının diğer adlarından bazıları şunlardır: klasik Türk edebiyatı; skolâstik edebiyat; havas (yüksek zümre) edebiyatı; enderun edebiyatı; ümmet edebiyatı; İslâmî Türk edebiyatı; kadim (eski) Türk edebiyatı; medrese edebiyatı; (i)skolastik edebiyat; ümmet çağı edebiyatı. Divan edebiyatı, en yaygın kullanımla ise "divan edebiyatı" adıyla anılmıştır.

Kaside, divan edebiyatı nazım biçimidir. Divan edebiyatında şiirlerin bir “başlığı” yoktur. Kasideler, birini övmek ve yermek amacıyla yazılan şiirlerdir.

Sebk-i Hindi, edebiyatta (özellikle Divan edebiyatında) Hint tarzı veya Hint üslubu demektir. Sebk-i Hindi'nin bazı özellikleri: Bilmeceyi andıran karmaşık manzum ve anlatımlar; Hayal oyunları; Güçlükle anlaşılan, beklenmedik ve alışılmamış benzetmeler; Sentetik bir şiir dili. Sebk-i Hindi'nin bazı temsilcileri: XVII. yüzyıl: Nef'i, Naili, Neşati; XVIII. yüzyıl: Şeyh Galib. Hikemi üslup, şiirde düşünceyi, hikmeti önceleyen bir tarzdır. Hikemi üslubun bazı özellikleri: Somut anlamlarla ilgilenme; Atasözlerinden, deyimlerden ve veciz ifadelerden yararlanma; Dünyanın geçiciliği inancına dayanan bir lirizm. Hikemi üslubun bazı temsilcileri: Nabi; Şevket-i Buharî ve Bidil.

Hersekli Arif Hikmet Bey, 19. yüzyıl şairlerinden olup, 23 Kasım 1839'da Mostar'da doğmuş ve 20 Nisan 1903'te İstanbul'da vefat etmiştir. Bazı özellikleri: Eğitim: İlköğrenimine aile çevresinde başlamış, 1854'te İstanbul'a gelerek eğitimine devam etmiştir. Meslek: Askeri ve hukuki alanda çeşitli görevlerde bulunmuştur. Şairlik: Divan şiirine yeni bir hamle kazandırmaya çalışmış, Naili, Fehim, Neşati gibi şairlere nazireler yazmıştır. Eserler: "Âsâr-ı Hikmet", "Levâyihü’l-Hikem", "Levâmi’ü’l-Efkâr" gibi eserleri vardır. Fikir Adamı: Nâmık Kemal ve Ziyâ Paşa'dan önce meşrutiyetçi ve yer yer cumhuriyetçi fikirlerini ortaya koymuştur. Arif Hikmet, yalnız bir yaşam sürmüş, iki kısa evliliği dışında çocuğu olmamıştır.

AYT Divan Edebiyatı için kullanılabilecek bazı yayınlar: Limit Yayınları AYT Divan Edebiyatı Soru Bankası. Limit Yayınları 2024-2025 Müfredat AYT Türkçe + Divan Edebiyatı Soru Bankası. Ayrıca, indekskitap.com sitesinde AYT Türkçe ve edebiyat soru bankaları kategorisinde farklı yayınevlerinin ürünleri de bulunmaktadır.

Tuyuğ, Türklerin Divan edebiyatına kazandırdığı, dört dizeden oluşan bir nazım biçimidir. Tuyuğ örnekleri: Kadı Burhaneddin: > Dilberün işi itâb u nâz olur > Çeşmi câdû gamzesi gammâz olur > Ey gönül sabr it tahammül kıl ona > Yâra irişmek işi az az olur. Seyyid Nesimî: > Dalmışam şol bahre kim pâyânı yok > Batmışam şol gence kim hüsrânı yok > Bulmuşam şol bedri kim noksânı yok > Girmişem ol şehre kim vîrânı yok. Tuyuğ konuları genellikle tasavvuf, felsefe, aşk ve ölüm gibi temalar üzerine yoğunlaşır.

Musammat, bendlerden oluşan nazım şekillerinin genel adıdır. Özellikleri: Mısra Sayısı: 4 ile 10 arasında değişen bentlerden meydana gelir. Vezin: Bütün bentler aynı vezinle yazılır. Anlam Bütünlüğü: Bentlerde anlam bütünlüğü, şiirin tamamında da konu birliği önemlidir. Kafiye Düzeni: Genellikle ilk bend kendi içinde, diğer bendlerin son ya da son iki mısra dışında kalan mısraları yine kendi içinde, son ya da son iki mısra ise ilk bendle kafiyelidir. Kullanım: Hemen her konuda yazılabilir, ancak gazel ve kasidelerde daha sık kullanılır. Örnekler: Tahmis. Murabba. Muhammes. Müseddes. Müsebba. Müsemmen. Mütessa. Muaşşer. Ta’şîr. Terkîb-i bend. Tercî’-i bend.

Düz ve çapraz uyak, çeşitli şiirlerde kullanılabilir. Düz uyak, genellikle beyitlerin kendi arasında kafiyeli olduğu şiirlerde kullanılır. Çapraz uyak, dörtlüğün birinci ve üçüncü dizeleri ile ikinci ve dördüncü dizelerinin kendi aralarında kafiyelenmesiyle oluşur. Örnekler: Düz uyak: "Bursa’da bir eski cami avlusu, / Küçük şadırvanda sakırdayan su; / Orhan zamanından kalma bir duvar… / Onunla bir yaşta ihtiyar çınar" (Ahmet Hamdi Tanpınar). Çapraz uyak: "Hayran olarak bakarsınız da, / Hülyanızı fetheder bu hali. / Beş yüz sene sonra karşınızda, / İstanbul Fethi’nin hayali".