Felsefe

Sisu felsefesi, Finlerin zorluklar karşısında gösterdiği olağanüstü cesaret ve kararlılığı ifade eden bir yaşam felsefesidir. Sisu kelimesi, Fince'de "içsel güç", "irade", "kararlılık" gibi anlamlara gelir. Sisu felsefesinin bazı temel ilkeleri: Harekete geçmek: Hayatta kalmanın anahtarı harekete geçmektir. Azim: Nihai hedefe ulaşana kadar başarısızlıklar karşısında hareket etmeye devam etmek. Psikolojik dayanıklılık: Zihinsel ve fiziksel kaynakların tükendiğini hissettiğinde bile pes etmemek. Sisu, sadece kişisel değil, profesyonel hayatta da başarıya ve tatmine giden yolun zaman zaman dikenli olabileceğini hatırlatır.

Ontolojinin temel amacı, varlık dünyasının bütününü yöneten ilkeleri tespit etmek ve açıklayabilmektir. Ontoloji, varlık kavramını inceleyen ve onun hakkında sorular soran bir felsefi disiplin olarak tanımlanabilir. Ontolojinin temel sorularından bazıları şunlardır: Varlık nedir? Bir nesne ne zaman yok olur ya da ne zaman değişir? Varoluş nedir? Fiziksel nesneler nedir? Doğru nedir? Ontoloji, aynı zamanda yapay zeka, anlamsal web ve yazılım mühendisliği alanlarında da kullanılmaktadır.

Stoa felsefesinin önemli olmasının bazı nedenleri: Kişisel erdem etiği: Stoacılık, erdem pratiğinin mutluluğa ulaşmak için hem gerekli hem de yeterli olduğunu savunur. Evrensel kardeşlik anlayışı: Stoacılar, insanlar arasında ırk, renk, coğrafya veya zenginlik gibi farklılıklardan dolayı ayrım yapılmaması gerektiğini savunurlar. Bilişsel psikoterapiye etkisi: Stoacı felsefe, özellikle akılcı duygusal davranışçı terapi (BDT) aracılığıyla modern bilişsel psikoterapinin felsefi temelini oluşturmuştur. Sistematik dünya açıklaması: Stoacılar, mantık, monistik fizik ve natüralist etik ideallerinden inşa edilen birleşik bir dünya açıklaması sunmuşlardır. Rönesans ve çağdaş dönem etkileri: Stoacılık, Rönesans döneminde (Neostoacılık) ve çağdaş dönemde (modern Stoacılık) yeniden canlanmış ve etkilerini sürdürmüştür.

Stoa felsefesinin önemli olmasının bazı nedenleri: Kişisel erdem etiği: Stoacılık, erdem pratiğinin mutluluğa ulaşmak için hem gerekli hem de yeterli olduğunu savunur. Evrensel kardeşlik anlayışı: Stoacılar, insanlar arasında ırk, renk, coğrafya veya zenginlik gibi farklılıklardan dolayı ayrım yapılmaması gerektiğini savunurlar. Bilişsel psikoterapiye etkisi: Stoacı felsefe, özellikle akılcı duygusal davranışçı terapi (BDT) aracılığıyla modern bilişsel psikoterapinin felsefi temelini oluşturmuştur. Sistematik dünya açıklaması: Stoacılar, mantık, monistik fizik ve natüralist etik ideallerinden inşa edilen birleşik bir dünya açıklaması sunmuşlardır. Rönesans ve çağdaş dönem etkileri: Stoacılık, Rönesans döneminde (Neostoacılık) ve çağdaş dönemde (modern Stoacılık) yeniden canlanmış ve etkilerini sürdürmüştür.

Ahlaki fail, bilişsel kapasitesinden dolayı diğer ahlaki faillere ve ahlaki edilgenlere karşı sorumlulukları olan kişidir. Ahlaki edilgen ise, ya fizyolojik ya da bilişsel kusurlarından dolayı ahlaki fail olamayan; fakat diğer ahlaki faillerin onlara karşı sorumlulukları olduğu kişilerdir.

Dehriyyun (materyalist felsefe akımı) ekolünün İslam dünyasındaki en önemli temsilcisi İbnü'r-Râvendî'dir.

Yaşar Kemal'in insan için söylediği bazı sözler: "İnsan, evrende gövdesi kadar değil, yüreği kadar yer kaplar". "İnsan anadan yiğit doğmaz, insanı hem yürekli, hem de korkak yapan görgüsü ve aklıdır". "Konuşan insan, öyle kolay kolay dertten ölmez. Bir insan konuşmayıp da içine gömüldü müydü, sonu felakettir". "İnsanlarla oynamamalı. Bir yerleri var, bir ince yerleri, işte oraya değmemeli". "İnsanlardan ne kadar şüphe edersen onlara o kadar güveneceksin ki iş göresin". "O iyi insanlar, o güzel atlara binip çekip gittiler". "Bir toplum, hoşgörüsü kadar güçlü, sağlam, haklıdır. Zulmü kadar zalim, zayıftır". "Dünyada çok şey kolay da, insan olmak zor".

Kavram, nesnelerin ya da olayların ortak özelliklerini kapsayan ve ortak bir ad altında toplayan genel tasarımdır. Kavramın diğer anlamları: Bir nesnenin veya düşüncenin zihindeki soyut ve genel tasarımı, mefhum, fehva, konsept, nosyon; Karın zarı, periton; Tutam, avuç dolusu. Kavramın dille ifadesi, terim olarak adlandırılır.

Rasyonel düşünce, mantık ve akıl yürütme temelinde gerçekleşen bir düşünme biçimidir. Rasyonel düşüncenin bazı temel özellikleri: Bilgi toplama. Analiz. Değerlendirme. Sonuç çıkarma. Rasyonel düşünce, problem çözme, karar verme ve yargılama gibi zihinsel faaliyetlerin temelini oluşturur.

Epikuros'un mutluluk öğretisi, "Epik Mutluluk Uyarısı" olarak adlandırılabilecek birkaç temel prensip üzerine kuruludur: Dostluk. Özgürlük. Düşünmek. Ilımlılık. Epikuros, mutluluğun dış dünyada değil, içsel doyumda saklı olduğunu vurgular.

Erich Fromm, sevmenin bir sanat olduğunu ve bu sanatın öğrenilmesi gerektiğini savunur. Fromm'a göre sevgi, kendiliğinden filizlenen bir duygu değil, disiplin, sabır ve odaklanma gerektiren aktif bir süreçtir. Ayrıca, sevmek için önce kendini sevmenin gerekliliği üzerinde durur. Fromm, kapitalist toplumun sevgiyi metalaştırdığını ve bu durumun sevginin yozlaşmasına yol açtığını da savunur. Genel olarak, Fromm'un sevgi anlayışı, özgürlüğe, saygıya, sorumluluğa ve karşılıklı büyümeye dayanır.

Aristoteles'in dört temel ilkesi, dört neden öğretisi olarak bilinir ve şunlardır: 1. Maddi Neden (causa materialis). 2. Formel Neden (causa formalis). 3. Etken (Fail) Neden (causa efficiens). 4. Ereksel (Amaç) Neden (causa finalis).

Realist bakış açısı, olayların ve durumların gerçekçi bir şekilde, nesnel bir gözle değerlendirilmesi anlamına gelir. Realist bakış açısına sahip kişiler: Bilimsel bilgi, araştırma ve gözleme dayalı bir anlatım kullanırlar. Toplumsal gerçekleri yorum katmadan olduğu gibi aktarırlar. Sadelik ve biçimselliği önemserler. Ayrıca, "realist bakış" sanat eserlerinde ve politik fikirlerde de kullanılabilir. Realist bakış açısının dışında, "realist düşünce" ve "realist psikoloji" gibi kavramlar da bulunmaktadır. Realizm, aynı zamanda 19. yüzyılın ikinci yarısında romantizm akımına karşı ortaya çıkan bir edebiyat akımıdır.

Toplum sözleşmesinin temel felsefesi, bireylerin karşılıklı uzlaşma ve bazı kurallara uymak üzere anlaşarak bir araya gelmeleri ve birbirlerini şiddet, sahtekarlık veya dikkatsizlikten korumaları fikrine dayanır. Bu kavram, insanların bir devlete veya otoriteye, hukukun üstünlüğü anlayışı çerçevesinde, bağımsızlıklarının bir kısmından vazgeçmeleri şeklinde de tanımlanabilir. Toplum sözleşmesi kuramının temel felsefesini oluşturan bazı unsurlar şunlardır: Doğal yaşam durumu. Adalet ve kanun. Genel irade. Toplum sözleşmesi kuramının önemli temsilcileri arasında Thomas Hobbes ve Jean-Jacques Rousseau bulunur.

Kavram çeşitleri farklı kriterlere göre sınıflandırılabilir: Tek tek ele alınışlarına göre kavramlar: Tümel (genel) kavram: Bir sınıfın tümüne işaret eder. Tikel kavram: Bir sınıfın bir kısmına işaret eder. Tekil kavram: Tek bir varlığa işaret eder. Birbirleriyle ilişkilerine göre kavramlar: Kolektif kavram: Bireyler grubunu ifade eder. Distribütif kavram: Bireyler grubunda gerçekleşen kavramı ifade eder. Somut ve soyut kavramlar: Somut kavram: Duyu organları ile algılanabilen kavramları ifade eder. Soyut kavram: Varlığın bir özelliğini belirten kavramları ifade eder. Olumlu ve olumsuz kavramlar: Olumlu kavram: Bir niteliğin, işaret ettiği nesnede bulunduğunu gösterir. Olumsuz kavram: İşaret ettiği nesnede bir özelliğin bulunmadığını gösterir.

Kavram çeşitleri farklı kriterlere göre sınıflandırılabilir: Tek tek ele alınışlarına göre kavramlar: Tümel (genel) kavram: Bir sınıfın tümüne işaret eder. Tikel kavram: Bir sınıfın bir kısmına işaret eder. Tekil kavram: Tek bir varlığa işaret eder. Birbirleriyle ilişkilerine göre kavramlar: Kolektif kavram: Bireyler grubunu ifade eder. Distribütif kavram: Bireyler grubunda gerçekleşen kavramı ifade eder. Somut ve soyut kavramlar: Somut kavram: Duyu organları ile algılanabilen kavramları ifade eder. Soyut kavram: Varlığın bir özelliğini belirten kavramları ifade eder. Olumlu ve olumsuz kavramlar: Olumlu kavram: Bir niteliğin, işaret ettiği nesnede bulunduğunu gösterir. Olumsuz kavram: İşaret ettiği nesnede bir özelliğin bulunmadığını gösterir.

Animizm ve animist aynı şey değildir. Animizm, doğanın bir bütün olarak ve her varlığın maddi varlığının ötesinde bir ruha sahip olduğunu kabul eden görüştür. Animizm kelimesi, İngiliz antropolog Edward Burnett Tylor tarafından ortaya atılmıştır.

Ütopik, gerçekleştirilmesi zor veya imkânsız gibi görünen ideal bir toplum veya yerleşim yerini tanımlar. Ütopik kelimesi, "ütopya" kavramından türemiştir. Ütopik düşünceler, genellikle adalet, eşitlik, özgürlük ve mutluluk gibi insanların özlemini duyduğu değerler etrafında şekillenir. Örnek cümleler: "Herkesin ücretsiz ev sahibi olduğu bir dünya kurmak ütopik bir fikir olabilir". "Bütünüyle yolsuzluktan arınmış bir toplum hayali, pek çok kişi tarafından ütopik görülebilir". "Herkesin yapay zekâ ve robotların yardımıyla hiç çalışmadan yaşadığı bir dünya, şu an için ütopik bir düşünce olarak değerlendirilebilir".

Farabi'nin savunduğu bazı görüşler şunlardır: Felsefe ve din uzlaşması: Farabi, felsefeyi din ile uzlaştırmaya çalışmıştır. Sudur teorisi: Var oluşun üstün olandan aşağıya doğru, ancak ay altı âlemde aşağı olandan yukarı doğru olduğunu savunan sudur teorisine inanmıştır. Akılcılık: Düşünce sistemi, Aristo mantığına dayanan akılcı bir metafiziktir. Toplum ve yönetim: İdeal toplumun erdemli toplum olduğunu savunmuş, insanların mutluluğu için dayanışmanın önemini vurgulamıştır. Bilgi ve akıl: Felsefenin varlık olarak varlığın bilgisi olduğunu, aklın ise insanın sahip olabileceği en yüce değer olduğunu savunmuştur. İlimlerin tasnifi: İlimleri dil, mantık, matematik, fizik ve metafizik, medeni ilimler olarak beş ana başlık altında sınıflandırmıştır.

Farsça kökenli bir kelime olan baht sözcüğü, TDK'ye göre şu anlamlara gelir: gelecekteki olayları kaçınılmaz bir biçimde belirleyen ilahi iradenin insan ve toplum için çizdiği yaşayış biçimi, kader, talih; şans; para (Tayland'ın resmî para birimi).