Felsefe

Platon'a göre ideal devlet şu özelliklere sahip olmalıdır: Sınıflara ayrılmış toplum: İnsanlar, çalışanlar (işçiler, çiftçiler, zanaatkarlar), bekçiler (askerler) ve yöneticiler olmak üzere üç sınıfa ayrılır. Erdemli bireyler: Her sınıfın bir erdemi vardır; işçi sınıfının erdemi kanaatkâr olmak, bekçi sınıfının erdemi cesaret, yöneticilerin erdemi ise bilgeliktir. Kadın-erkek eşitliği: Toplumda kadın-erkek eşitliği mevcuttur. Adalet: Adalet, devletin temel esaslarındandır; devlet, adaletle ölçülür. Eğitim: Eğitim, mevcut durumu muhafaza etmeye yönelik olup, Platon'un fikriyatını aşılamaya dönüşür. Platon'un "Devlet" adlı eseri, ideal devletin nasıl olması gerektiğini anlattığı ilk ütopik kitap olarak kabul edilir.

Subjektivizm (Öznelcilik), nesneyi öznenin dışında ve ondan bağımsız sayan nesnelcilik anlayışına karşı, nesneyi öznenin ürünü sayan anlayıştır. Relativizm (Görecelik), olguların, olayların ve kavramların kişinin algısına, toplumların yapısına ve yaşanan çağın mevcut koşullarına göre farklılık gösterdiğini savunan felsefi akımın adıdır. Öznelcilik ve görecelik arasındaki ilişki: Relativizm (görecelik), mutlak doğru ve hakikat gibi kavramların yerine öznel yargıları ve değerleri ön planda tutar. Subjektivizmde de gerçekliğin nesnel değil, öznel ve kişiden kişiye değişebilen bir şey olduğu savunulur.

Solipsizm, "ben felsefesi" olarak bilinen, varlığı ben'in tasarımları olarak dile getiren felsefi bir görüştür. Solipsizmin bazı türleri: Metafizik solipsizm: Var olan tek gerçekliğin kişinin bilinci olduğunu ve etrafındaki her şeyin bu bilincin bir ürünü ve yansıması olduğunu savunur. Epistemolojik solipsizm: Sadece solipsistik filozofun doğrudan erişebildiği zihinsel içeriklerin bilinebileceğini öne sürer. Yöntemsel solipsizm: Bireysel ben ve onun durumunun, felsefi inşa süreci için tek mümkün ve doğru başlangıç noktası olduğunu belirtir. Solipsizmin tarihsel kökenleri Yunan sofist Gorgias'a dayanır.

Erek bilimi, aynı zamanda teleoloji olarak da bilinir, yaşamı ve evreni ereklerle temellendiren ve açıklayan bir düşünce biçimidir. Bu öğretiye göre, her şeyin temelinde bir ereksellik veya amaçlılık bulunur; her şey bir ereğe yönelmiş veya bir ereğe doğru belirlenmiştir. Erek bilimi, yalnızca insan eylemliliğini değil, tarih ve doğa olaylarını da ereklerle belirlenmiş ve yönetilmiş olarak kabul eder.

Dogmatizm, bazı bilgilerin kesin, değişmez ve sorgulanamaz olduğunu kabul eden yaklaşımdır. Rasyonalizm ise aklın, doğru ve kesin bilgiye ulaşmada temel kaynak olduğunu savunur. Dogmatizm ve rasyonalizm arasındaki bazı farklar şunlardır: Dogmatizm, doğru bilginin mümkün olduğunu savunurken, rasyonalizm bilginin kaynağını akılda bulur. Dogmatizm, genellikle otorite temeli üzerinden doğru olduğu inancıyla öğretilere bağlanmayı içerirken, rasyonalizmde bilgi, akıl ve düşünce yoluyla elde edilir. Dogmatizm, yeni bir bilgi için varlık alanına ve olgusal sfere yönelmeksizin, gözlem ve deney verileri gerek olmaksızın, mantıksal çıkarımlar aracılığıyla yeni gerçeklere ulaşılabileceğini öngörür.

11. sınıf felsefe dersinde ele alınan bazı filozoflar şunlardır: Anadolu'da yaşamış antik filozoflar: Thales, Anaksimandros, Anaksimenes, Anaksagoras, Herakleitos, Epiktetos, Diogenes, Lukianos, Ksenofanes, Aristoteles. Diğer filozoflar: Sokrates, Sofistler, Platon, Aristoteles, St. Augustinus, Fârâbî, İbn Sina, Gazali, İbn Rüşd, Mevlana, Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli, Descartes, Spinoza, T. Hobbes, F. Bacon, J. Locke, I. Kant, Hegel, J. J. Rousseau, Nietze, Bergson.

Moment Dergi'de ele alınan bazı konular: Antroposen. Spiritüellik. Yemek kültürleri. Gündelik milliyetçilik. Görsel kültür. Erkeklikler. Sosyal ve beşeri bilimler. Dergi, her sayısında belirli bir tema üzerinden ilerlemektedir.

Fazilet, sözlükte "dürüstlük, iffet, namus, merhamet, alçakgönüllülük, yiğitlik, sadakat, kerem, ihsan gibi ahlaki meziyetlerin hepsine birden verilen isim, erdem" anlamlarına gelir. Fazilet, insanın iyilik yapmasını ve kötülükten uzak durmasını sağlayan ruhsal yetenekler için kullanılan bir ahlaki terimdir. Arapça kökenli olan fazilet ismi ayrıca "iyilik, üstün ahlak" anlamlarına da gelir.

Milet'te yaşamış bazı önemli kişiler şunlardır: Thales, Anaksimenes, Anaksimandros ve Hekataios. Histiaios. Aspasia. Dionysios. Daphnis. Leukippos. Hippodamos. Milet, tarih boyunca İyonlar, Persler, Romalılar, Selçuklular ve Osmanlılar gibi çeşitli medeniyetlerin egemenliğinde bulunmuştur.

Murphy Kanunu, kaosun düzenden daha gerçek ve olası olduğunu ifade eden, mantıklı açıklamaları olsa da bilimsel bir temeli olmayan bir düşünce sistemidir. Bu kanunun ortaya çıkış nedeni, 1949 yılında ABD Hava Kuvvetleri'nde mühendis olan Edward A. Murphy Jr.'ın roket ivmelenmesinin insan üzerindeki etkilerini araştırırken yaptığı bir deneydir. Murphy Kanunu, günlük hayatta karşılaşılan tersliklerin mizahi bir bakış açısıyla ele alınmasını sağlar ve bu tür durumların kaçınılmaz olduğunu kabul ederek hazırlıklı olmayı teşvik eder.

Hayır, vatanseverlik ve milliyetçilik aynı şey değildir. Vatanseverlik, kişinin yaşadığı toprakları ve insanları sevmesidir. Milliyetçilik, kişinin mensup olduğu milleti (ırkı değil) sevmesi, onun maddi ve manevi refahını dert edinmesidir. Ayrıca, milliyetçilik genellikle etnik ve kültürel parametrelerle tanımlanırken, vatanseverlik siyasal toplum, siyasal normlar ve değerlerle ilişkilendirilir.

Parmenides'in varlık anlayışı şu temel ilkelere dayanır: Değişmezlik ve süreklilik: Varlık (Bir) mutlak anlamda kalıcı, sürekli, yaratılmamış ve yok edilemezdir. Hareket ve değişimin reddi: Parmenides'e göre, varlıkta hareket ve değişim söz konusu değildir; her türlü değişim bir yanılsamadır. Gerçeklik ve görünüş ayrımı: Duyu dünyası bir görünüşler dünyasıdır ve gerçek değildir; gerçeklik, değişmeyen, sınırlanmayan ve bölünmeyen "Bir Varlık"a dayanır. Varlık ve düşünmenin özdeşliği: Düşünülmesi mümkün olan her şey var olması mümkün olan şeydir; dolayısıyla varlık düşünceye özdeştir. Parmenides, bu görüşlerini "Doğa Üzerine" adlı şiirinde dile getirmiştir.

Sentez, farklı bileşenlerin veya unsurların bir araya getirilerek yeni ve bütüncül bir yapı oluşturulması sürecidir. Sentez kelimesinin kullanıldığı bazı alanlar şunlardır: Kimya: Element veya bileşiklerin bir araya getirilerek yeni bir bileşik oluşturulması. Biyoloji: Canlı organizmalarda biyomoleküllerin üretilmesi. Felsefe: Farklı düşünce sistemleri veya kavramların bir araya getirilerek yeni bir felsefi yaklaşım veya teori oluşturulması. Edebiyat ve sanat: Farklı fikir, tema veya stillerin bir araya getirilerek yeni ve özgün bir eser oluşturulması. Coğrafya: Bulguların bir araya getirilmesi. Tarih: Tez ve antitezin birleşimi.

Küçük Prens kitabı, bir çocuğun gözünden büyüklerin dünyasını anlatır. Kitabın temel aldığı konular şunlardır: Dostluk. Yalnızlık. Sevgi. Mutluluk. Ayrıca, kitapta yetişkinlerin monoton, bencil ve hayal gücünden yoksun yaşam tarzları eleştirilir. Kitabın bazı mesajları şunlardır: Sadakat.” Kendini tanıma.” Zamanın değeri.” Arkadaşlık.” Küçük Prens kitabının tam metnine aşağıdaki kaynaklardan ulaşılabilir: novakid.com.tr; tr.wikipedia.org; monapsikoloji.com.

Epistemoloji ve ontoloji felsefenin iki temel disiplinidir. Epistemoloji, bilgi kuramı olarak bilinir ve "doğru bilgiye nasıl ulaşabilirim?" sorusuna yanıt arar. İki ana yaklaşımı vardır: 1. Ösel (a priori): Önceden bilinen bilgiler. 2. Deneyimden sonra (a posteriori): Deneyim sonrası edinilen bilgiler. Ontoloji ise varlık felsefesidir ve "ne var, ne yok" sorusunu ele alır. Özetle: - Epistemoloji: Bilgi kuramı, doğru bilgiye ulaşma. - Ontoloji: Varlık felsefesi, ne var, ne yok.

Felsefenin temel sorularından bazıları şunlardır: Varlık sorusu: "Neden varız?". Bilgi sorusu: "Nasıl biliriz?". Gerçeklik sorusu: "Gerçek nedir?". Ahlak sorusu: "Nasıl davranmalıyız?". Özgürlük sorusu: "Özgür müyüz?". Bilincin doğası sorusu: "Bilinç nedir?". Adalet sorusu: "Adalet nedir?". Varoluş sorusu: "Neden varız ve ne anlama gelir?".

Pasif kelimesi, Türk Dil Kurumu'na göre birden fazla anlama gelir: Edilgin. Çekingen, durgun. Edilgen. Mali terim. Ayrıca, pasif kelimesi felsefe alanında "savaşa ve şiddete karşı olmak" anlamına gelen "pasifizm" kuramını ifade etmek için de kullanılır. Bunun yanı sıra, halk arasında "asosyal" veya "herhangi bir işte atılgan olmayan" anlamlarında da kullanılabilir.

Radikal ve aşırıcılık terimleri genellikle birbirinin yerine kullanılsa da, aralarında bazı farklar vardır: Radikalleşme, bir kişinin sosyal ve/veya siyasi değişim için şiddet kullanımını meşrulaştıran inançları benimsediği bir süreçtir. Aşırıcılık ise, kişinin siyasi ve ideolojik konulara (dindarlık dahil) ilişkin inançlarının kapsamını ifade eder ve psikolojik ile ideolojik bir durum olarak tanımlanır. Ayrıca, radikalleşme dinamik bir süreci ifade ederken, aşırıcılık daha çok statik bir durumu tanımlar.

Frankfurt Okulu, 20. yüzyılda ortaya çıkan ve eleştirel teori olarak bilinen bir düşünce akımıdır. Okulun savunduğu bazı temel fikirler şunlardır: Kapitalizm ve modern toplum eleştirisi. Kültür endüstrisi. Marksist yaklaşım. Aydınlanma eleştirisi. Toplumsal özgürleşme. Okulun üyeleri arasında Max Horkheimer, Theodor Adorno, Herbert Marcuse, Erich Fromm, Leo Löwenthal ve Jürgen Habermas gibi isimler bulunur.

Biyopolitika kitabı, genellikle iktidarın günümüzdeki biçimlerini çözümlemek ve eleştirmek amacıyla kullanılan bir kavram olan biyopolitika üzerine odaklanır. Bazı kitapların biyopolitika üzerine anlatımları: Thomas Lemke'nin "Biyopolitika: Giriş İçin" Kitabı. Utku Özmakas'ın "Biyopolitika: İktidar ve Direniş" Kitabı. Ayrıca, Bülent Batuman'ın "Milletin Mimarisi - Yeni İslamcı Ulus İnşasının Kent ve Mekân Siyaseti" kitabı da biyopolitika kavramını, İslamcı siyasetin başarısını anlamak için bir araç olarak kullanır.