DivanEdebiyatı

En güzel divan şiiri olarak değerlendirilebilecek bir şiir yoktur, çünkü divan edebiyatı, farklı temalar ve üsluplarla zengin bir şiir geleneği sunar. Ancak, bazı divan şairlerinin ve eserlerinin öne çıkan beyitleri şunlardır: Fuzûlî: "Aşk derdiyle hoşem el çek ilacımdan tabîb / Kılma derman kim helakim zehri dermânındadır". Baki: "Âvâzeyi bu âleme Davûd gibi sal / Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş". Nabi: "Hayrâtü’l-Hisâl" adlı mesnevisi, hikmet dolu söylemiyle dikkat çeker. Nedim: İstanbul güzellemeleri ve şarkıları, Divan edebiyatının sanatlı dilinin güzel örneklerindendir. Divan şiirlerinin güzelliğini değerlendirmek kişisel zevklere göre değişebilir.

Lügaz, Arap, Fars ve Türk edebiyatlarında kullanılan bir söz sanatıdır. Lügazın özellikleri: Anlamı: "Lafız veya mahiyet özellikleri belirtilerek bir nesnenin adının bulunması istenen, genellikle manzum bir söz sanatı"dır. Başlama şekli: "Nedir ol, nedir ol kim, ol ne isim, ne acep isim" gibi soru cümlecikleriyle başlar. İpuçları: Lügazlarda çözüme ilişkin ipuçları bulunur. Kullanım: Divan edebiyatında sıklıkla kullanılır ve genellikle divanların son bölümlerinde yer alır. Çeşitleri: Lügazlar, lafız ve mana lügazları olarak ikiye ayrılır. Lügaz, halk edebiyatındaki bilmece söz sanatıyla benzerlik gösterir, ancak lügazda şairin adı anonim değil, bellidir.

Şecâatnâme, Âsafî Dal Mehmed Çelebi tarafından kaleme alınmış bir eserdir. Divan edebiyatı kapsamında değerlendirilen bu eser, gazavatnâme türünde olup, mesnevi nazım şekliyle yazılmıştır. Şecâatnâme, 1578-1585 yılları arasındaki Osmanlı Şark seferlerini ve özellikle Özdemiroğlu Osman Paşa'nın faaliyetlerini konu alır.

Şehrengiz ve surname arasındaki temel fark, konu ve içerikleridir: Şehrengiz: Bir şehrin güzellikleri ve güzelleri hakkında yazılan manzum eserlerdir. Surname: Osmanlı saray düğünleri, şenlikleri, şehzadelerin sünnet düğünleri veya hanım sultanların doğum ya da evlilik törenleri hakkında yazılan eserlerdir. Dolayısıyla, şehrengiz daha çok şehrin sosyal hayatını ve güzelliklerini anlatırken, surname daha çok şenlik ve törenlerin detaylarını işler.

13,5 edebiyatta ne olduğuna dair bilgi bulunamadı. Ancak, AYT edebiyat sınavında yer alan bazı konular şunlardır: Anlam bilgisi. Şiir bilgisi. Edebi sanatlar. İslamiyet öncesi Türk edebiyatı ve geçiş dönemi. Halk edebiyatı. Divan edebiyatı. Tanzimat edebiyatı. Servetifünun ve Fecr-i Ati edebiyatı. Milli edebiyat. Cumhuriyet dönemi edebiyatı. Edebî akımlar. Roman özetleri.

Divan nesri, Divan edebiyatında şiirin yanında yer alan düzyazı türüdür. Divan nesrinin bazı özellikleri: Dil: Yabancı sözcük ve tamlamalarla yüklüdür. Söyleyiş: Konu ve düşünceden çok, söyleyiş güzelliğine önem verilir. Cümleler: Uzun ve secili (uyaklı) cümlelerden oluşur. Paragraf düzeni: Yoktur. Noktalama işaretleri: Kullanılmaz. İşlenen konular: Dini-ahlaki konular ağırlıklıdır, ayrıca tarihi olaylar, gezi izlenimleri ve bireysel duygular da işlenir. Divan nesri, üslup açısından sade, orta ve süslü olmak üzere üç ana bölüme ayrılır.

Düz kafiye, özellikle mesnevi, kaside ve gazel türlerinde sıkça kullanılır. Düz kafiyenin kullanıldığı bazı şiir türleri: Beyitler: Beyitlerde her iki dize düz kafiye ile yazılabilir. Dörtlükler: Dörtlüklerde genellikle tüm dizeler düz kafiye ile yazılır. Düz kafiye, "aabb", "aaab", "aaxa", "aaaa", "bbba" gibi düzenlerde kullanılabilir.

10. sınıf edebiyat dersinde öğretilen gazel türleri şunlardır: Âşıkane gazel: Aşkın verdiği hazzı, mutluluğu, ayrılığın verdiği elemi ve acıyı anlatır. Rindâne gazel: Dünya zevklerinden söz eder. Şûhâne gazel: Doğrudan sevgilinin güzelliğinden ve ona duyulan arzudan bahseder. Sûfiyâne veya ârifâne gazel: Tasavvufi düşünceyi, dini inançları ve tarikat sistemlerini ele alır. Hikemî veya hakîmâne gazel: Felsefi konuları işler. Ayrıca, gazeller beyit sayılarına göre de sınıflandırılabilir: 5-9 beyitten oluşan gazeller; 15 beyte kadar olan gazeller; 15 beyitten uzun olan gazeller (gazel-i mutavvel).

Can Veren Pervaneler kitabında yer alan bazı şiirler şunlardır: "Can Veren Pervaneler" - Cemalettin Turan. "Şemine Yüzünün Niçe Pervâne" - Ahmedi. "Pervaneler" - Ugur Darcan. "Dönsün Pervâneler" - Sezai Efiloğlu. Ayrıca, kitapta divan şiirinin ustalarına ait birçok beyit ve söz de yer almaktadır. Kitabın içeriği hakkında daha fazla bilgi için Hayati İnanç'ın YouTube'daki "Can Veren Pervaneler" videolarına da başvurulabilir.

Divan edebiyatında mahlas ve tapşırma arasındaki temel farklar şunlardır: Anlam: Mahlas, sanatçının asıl adı yerine geçen ve genellikle kişisel, duygusal ve bireysel anlamlar taşıyan bir takma addır. Kullanım Yeri: Mahlas, şiirin her yerinde kullanılabilirken, tapşırma genellikle son dörtlükte yer alır. Amaç: Mahlasın amacı, kimliği gizlemek veya edebi bir gelenek sürdürmek olabilirken, tapşırmanın amacı şiirin sahibini açıkça belirtmektir.

Divan edebiyatında mahlas, şairlerin eserlerinde kullandıkları takma ad veya sanat ismidir. Mahlas, şairin asıl adının yerine geçer ve şiirde kişisel bir mühür ve imza işlevi görür. Mahlas kullanımı, İran edebiyatının etkisiyle başlamış ve ilk olarak Şeyhî tarafından başlatılmıştır.

Divan edebiyatı gazeli, genellikle aşk, şarap, güzellik ve aşkın ıstırabı gibi konuları işleyen, beyit sayısı 5 ile 15 arasında değişen nazım biçimidir. Gazel, Arapça kökenli bir kelime olup, kadınlarla sevgi üzerine konuşmayı ifade eder. Gazelin bazı bölümleri: Matla: İlk beyit, kendi içinde kafiyelidir. Hüsn-i matla: Matladan sonraki beyit. Makta: Son beyit. Hüsn-i makta: Maktadan önceki beyit. Beytü’l-gazel veya Şah beyit: Gazelin en güzel beyti. Gazeller, aruz ölçüsüyle yazılır ve bestelenerek okunur.

18. yüzyılda yaşamış bazı sanatçılar: Ressamlar: Claudius Herr; Suzuki Harunobu; Utagawa Toyokuni. Müzisyenler: Seyyit Vehbi; Sünbülzade Vehbi; Enderunlu Fazıl; Koca Ragıp Paşa; Sürurî; Fıtnat Hanım; Haşmet. Divan edebiyatı şairleri: Nedim; Şeyh Galib; Nazîm; Enderunlu Fâzıl; Koca Ragıp Paşa; Fıtnat Hanım; Sümbülzâde Vehbî. Düzyazı yazarları: Silahdarzâde; Raşid; Salim; Safayî; Ramiz; Esrar Dede.

Divan edebiyatında şairlerin şiirlerinin toplandığı eserlere "divan" adı verilir. Ayrıca, bir şairin tüm şiirlerini değil, belirli bir kısmını içeren küçük eserlere ise "divançeler" denir.

Divan edebiyatında makta, gazel ve kasidenin son beytinde bulunur. Gazelde makta, son beyittir. Kasidede ise makta, son beyit olarak yer alır.

Can Veren Pervaneler, divan edebiyatı eserlerini ve dönemini en güzel şekilde anlatan Hayati İnanç'ın bir kitap serisidir. Kitaplarda, klasik şiirden ve şairlerden bahsedilirken, dostlarla yapılan sohbetlerde sorulan "Nereden geldin, hangi yollarda gezdin, hangi merhalelerden geçtin, bu günlere nasıl geldin?" sorularına Hayati İnanç, kendi yaşamından ve deneyimlerinden örnekler vererek yanıt verir. Ayrıca, mutluluğa, huzura ve selamete kavuşmanın formülleri paylaşılır ve şiirlerin, beyitlerin anlamlarına yer verilir.

Divan edebiyatında telmih sanatına dair bazı örnekler: Mualla-paye Sultan Ahmed ol hakân-ı âdil kim. Ne büyüksün ki kanın kurtarıyor Tevhid’i / Bedr’in aslanları ancak bu kadar şanlı idi. Gökyüzünde Îsâ ile / Tûr dağında Mûsâ ile / Elindeki âsâ ile / Çağırayım Mevlâm seni. Telmih, Divan edebiyatında sıkça kullanılan bir söz sanatıdır ve genellikle tarihsel olaylar, önemli kişiler veya mitler hatırlatılır.

Ziya Paşa, gazel türünde eserler vermiştir. Gazel, Divan edebiyatında en fazla görülen nazım şeklidir ve genellikle aşk, güzellik, içki gibi konuları işler. Ziya Paşa'nın gazelleri arasında öne çıkan bazı türler şunlardır: Na-tamam Gazel: Genellikle 3 veya 4 beyit olarak yazılan kısa gazeller. Musammat Gazel: İç kafiye kullanılarak yazılmış gazeller. Mükerrer Gazel: Her mısrasında aks sanatı yapılan gazeller. Müzeyyel Gazel: Şairin kendi gazeline daha sonra başka bir kişiyi övmek için eklemeler yaptığı gazeller. Ziya Paşa'nın en bilinen gazellerinden biri, "Görmeden âsâr-ı Nisanın bahâr elden gider" başlıklı gazelidir.

Şehrengiz, Divan edebiyatında bir şehri ve o şehrin güzelliklerini anlatan eserlerdir. Özellikleri: Daha çok klasik mesnevî tarzında kaleme alınırlar. Eserlerin başında şehirle ilgili genel bilgiler verilir ve şehre övgü düzülür. Bazen bahar ve tabiat tasvirleri yapıldıktan sonra, bir şehirdeki güzellerin bir veya iki beyitlik tanımları verilir. Bu tür eserler, Müslümanların toplum ve şehir anlayışını ortaya koyması açısından önemli tarihi vesikalar olarak da kabul edilir. Türleri: Tek bir güzel ile hasbihal ve şehirde sergüzeştnâme şeklinde yazılanlar. Bir şehrin güzellerini ve zanaat erbabını tasvir edenler. Bir şehrin doğal ve tarihi güzelliklerini, kültür ve sosyal özelliklerini anlatanlar. Bazı meşhur şehrengizler: Mesîhî, "Şehr-engîz Der Medh-i Cüvânân-ı Edirne". Zâtî, "Şehr-engîz-i Edirne". Kâtib Davud, "Şehr-engîz-i İstanbul". Taşlıcalı Yahyâ, "Şehr-engîz-i İstanbul". Lâmi'î Çelebi, "Şehr-engîz-i Bursa".

Divan edebiyatında beyit türleri şunlardır: Beyt-i Musarra: Kafiyeli iki mısradan oluşan beyit. Beyt-i Müfred (Müfred ya da Fert): Mısraları kafiyeli olmayan beyit. Berceste: Beyitlerin en kafiyeli, anlamlı ve akılda kalıcı kısmı. Makta Beyti: Beyitlerin son mısrası. Ayrıca, beyitlerle kurulan nazım biçimleri arasında gazel, kaside, mesnevi, kıt’a gibi türler de bulunur.