DivanEdebiyatı

Taştir, divan edebiyatında kullanılan bir nazım biçimidir. Özellikleri: Genellikle bir gazelin beyitlerinde, mısralar arasına üç dize getirilerek oluşturulur. Hem kafiyeyle hem de redifle yazılabilir. Tasvir edilen konular arasında ilahi aşk, bezm-i alem, fenafillah, bekabillah ve vahdet-i vücut gibi tasavvufi konular yer alır. İlk kez 16. yüzyılda yazılmış, 18. yüzyıldan sonra daha çok kullanılan bir nazım biçimi olmuştur. Çağdaş edebiyatta en güzel örneklerini Yahya Kemal ve Muallim Naci vermiştir. Taştir türleri: Araya iki mısra girerse "terb-i mutarraf". Araya üç mısra girerse "tahmis-i mutarraf" olarak adlandırılır.

Divan edebiyatı ve klasik Türk edebiyatı aynı anlama gelir. Divan edebiyatı, Türklerin İslam kültüründen etkilenmeleri sonucu oluşturdukları, "Klasik Türk Edebiyatı" olarak da tanımlanan edebiyattır. Bu edebiyat, bazı kaynaklarda “Havas Edebiyatı”, “Yüksek Zümre Edebiyatı”, “Saray Edebiyatı”, “Eski Türk Edebiyatı” gibi adlarla da anılmaktadır.

Divan edebiyatı ile ilgili çıkmış bazı sorular: 2013 yılı sorusu: Aşağıdakilerden hangisi bir bilgi yanlışlığı içerir? A) Türk edebiyatındaki ilk şairler tezkiresi, Ali Şir Nevai’nin XV. yüzyılın sonlarına doğru Çağatay Türkçesiyle yazdığı Mecalisü’n Nefais’tir. B) Garibname adlı büyük mesnevisiyle tanınan Âşık Paşa, devrinin önemli düşünürlerinden biridir. C) Divan sahibi olan Ahmedî’nin en iyi bilinen eserlerinden biri de İskendername’dir. D) Şeyhî’nin başlıca edebî eserleri; Hüsrev ü Şirin, Divan ve Harname’dir. E) Gülşehrî’nin Çengname adlı eseri, hem dil hem de üslup yönünden devrinin önemli eserlerinden biridir. 1974 yılı sorusu: Aşağıdaki iki parça arasındaki ortak yön, aşağıdakilerden hangisidir? A) Kullanılan vezin. B) Nazım birimi. C) Halk edebiyatı ürünü oluşları. D) İşlenilen tema. E) Anlatım biçimi. 1981 yılı sorusu: Bu beyitte, divan edebiyatının ortak konularından hangisi işlenmiştir? A) Aşk acısından duyulan mutluluk. B) Sevgiliye duyulan özlem. C) Aşk ıstırabının insanı olgunlaştıracağı inancı. D) Sevgilinin cefasının sürüp gitmesi için Tanrı’ya yakarış. E) Aşk derdine derman bulunamayışı. Divan edebiyatı ile ilgili çıkmış sorulara şu sitelerden de ulaşılabilir: yksedebiyat.org; turkedebiyati.org; edeblinotlar.blogspot.com.

Beyitler, iki mısradan oluşan ve kendi içinde anlam bütünlüğü sağlayan yapıları nedeniyle sevilmektedir. Bu özellikler, beyitlerin: Duyguları ve düşünceleri etkili bir şekilde ifade etmesini sağlar. Şiirin yapı taşı olarak kullanılmasını mümkün kılar. Kısa ve yoğun bir anlatım sunması, beyitleri daha etkileyici kılar. Ayrıca, beyitler kültürel birikimimize katkı sağlayan ve estetik haz veren şiirsel yapılar olarak da kabul edilir.

Divan edebiyatında münşeat, nesir yazarlarının yazdığı yazıların ve bu yazıların toplandığı mecmuaların (dergilerin) adıdır. Münşeat türleri: Bir kişiye ait yazılar: Tek bir yazar veya şaire ait yazı ve mektuplardan oluşur. Farklı kişilere ait yazılar: Farklı şair veya yazarlara ait yazı veya mektuplardan oluşur. Resmi yazılar: Farklı resmi yazıları bir araya getirir. Münşeat özellikleri: Defter veya benzer kalıplarda derlenir. Belirli bir konuda olması gerekmez. Öğretici, bilgilendirici ve yeni nesillere yön verici unsurlar içerir. Bazı münşeat örnekleri: Nabi'nin "Münşeat-ı Nabi"si; Mercimek Ahmet'in "Kabusname"si; Veysi ve Nergisi'nin eserleri.

Ahmet Paşa, 15. yüzyılda yaşamış, Fatih Sultan Mehmet'in hocası ve veziri olan bir Divan Edebiyatı şairidir. Hayatı: Doğum Yeri ve Tarihi: Doğum yeri ve tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, Edirne veya Bursa'da doğmuş olabileceği düşünülmektedir. Eğitimi: II. Murat döneminde Edirne'de eğitim almış ve Arapça, Farsça öğrenmiştir. Görevleri: Kazaskerlik, vezirlik, sancak beyliği ve kadılık gibi yüksek görevlerde bulunmuştur. Ünü: Kendi çağında "şairlerin sultanı" olarak anılmıştır. Eserleri: Gazel, kaside, şarkı ve murabba türlerinde yetkin örnekler vermiştir. Önemli Olaylar: Hapis Olayı: Fatih Sultan Mehmet'in bir cariyeye ilgi duyması nedeniyle hapse atılmış, ancak "Kerem Kasidesi"ni yazarak affedilmiştir. Son Yılları: Fatih'in ölümünden sonra II. Bayezid döneminde yeniden itibar kazanmış ve Bursa'da sancak beyliği yapmıştır.

"Yarin ile hoş musun" dizesi, Kul Nesimi'ye aittir. Kul Nesimi, 17. yüzyılda Anadolu'da yaşamış, Safevi yanlısı bir Bektaşi ozanıdır. Bu dize, "Haydar Haydar" olarak da bilinen "Ben Melamet Hırkasını" adlı türkünün bir dörtlüğüdür.

Kul Mesud, 14. yüzyıl şairidir.

Tahmis, "beşleme" anlamına gelir ve Divan Edebiyatında bir gazelin her beytinin başına, birinci mısranın kafiyesine uygun bir biçimde ve anlam bütünlüğünü koruyarak üç dize daha eklenmesi ile oluşturulan eserdir. Yapılan ekleme ile beş dizelik bir musammat elde edilir. Tahmis yapan şair de son bentte mahlasını verir. Tahmis, aynı zamanda kahve vb. şeyleri kavurma ve kavrulmuş ve öğütülmüş kahve satan yer anlamlarına da gelir.

Divan edebiyatında "şikeste" kelimesi, Farsça kökenli olup "kırık, kırılmış, yenilmiş, mağlup olmuş" anlamlarına gelir. Şikeste kelimesi, Divan edebiyatında nazım birimi olarak da kullanılır; "mısra-ı şikeste" ifadesi, bir beytin anlam bütünlüğü olmayan veya kendi içinde tamamlanmamış mısralarını tanımlamak için kullanılır. Ayrıca, Tevfik Fikret'in "Rubab-ı Şikeste" adlı bir şiiri bulunmaktadır.

Divan edebiyatında birçok nazım birimi bulunmaktadır. Başlıca nazım birimleri şunlardır: Beyitlerle kurulan nazım birimleri: Gazel, kaside, mesnevi, kıt’a, müstezat. Bentlerle kurulan nazım birimleri: Murabba, şarkı, muhammes, müseddes, müsebba, müsemmen, mütessa, terkib-i bent, terci-i bent. Ayrıca, musammatlar adı altında, dört dizeden oluşan murabba ve şarkı gibi biçimlerin; beş dizeden oluşan tahmis, taştir, tardiyye gibi biçimlerin ya da altı veya daha çok dizeden oluşan biçimlerin tümü de bu kategoriye dahildir. Toplamda, divan edebiyatında birçok nazım biçimi bulunmaktadır, ancak en yaygın olanlar beyitlerle ve bentlerle kurulan nazım birimleridir.

Yahya Kemal Beyatlı'nın "Ok" şiiri, epik (destansı) şiir türüne örnektir. Ayrıca, şiirde milliyetçi ve tarihî romantizm etkileri de gözlemlenebilir. Şiir, klasik Türk edebiyatı etkisi altında yazılmış olup, divan edebiyatının biçim ve dil özelliklerini taşır.

Hayati İnanç'ın yorumla hayatının ne anlattığına dair bilgi bulunamadı. Ancak, Hayati İnanç'ın hayatı hakkında şu bilgiler verilebilir: 1961 yılında Denizli'de doğmuştur. 1984 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olmuştur. Avukatlığın dışında yayıncılık, yöneticilik, denetçilik, öğretmenlik ve sunuculuk yapmıştır. "Can Veren Pervaneler" adlı TRT programını sunmaktadır. Klasik eserlerden edindiği heyecanı, her yaştaki gençlerle paylaşmayı hayat tarzı haline getirmiştir. "Can Veren Pervaneler", "Fabrika Ayarı", "Sevgi Yukarıdan Gelir" gibi kitapların yazarıdır.

Osmanlı edebiyatı, üç ana kola ayrılır: 1. Divan Edebiyatı: Saray ve medreselerde yetişen ulemanın oluşturduğu, aruz vezni ile yazılan edebiyattır. 2. Halk Edebiyatı: Ozanlar ve şairler tarafından, daha çok halk arasında rağbet gören sade ve anlaşılır bir dille yazılan eserlerden oluşur. 3. Tasavvuf Edebiyatı: Tekke, zaviye, tarikat ve dergahlarda gelişen, dini içerikli edebiyattır.

Şeyh Galip, 18. yüzyıl Türk divan edebiyatı dönemine aittir. Klasik Türk edebiyatının son büyük şairi olarak kabul edilir.

Divan edebiyatı yazar eser tablosu, bu edebiyat döneminde eser vermiş önemli sanatçılar ve onların bazı eserlerini içerir. İşte bazı örnekler: Hoca Dehhani: Selçuklu Şehnamesi. Mevlana: Mesnevi, Divan-ı Kebir, Fihi Ma-Fih, Mektubat. Ahmet Fakih: Çarhname. Aşık Paşa: Garipname. Ahmedi: Cemşid ü Hurşit, İskendername. Şeyhi: Harname, Hüsrev ü Şirin. Ali Şir Nevai: Mecalisü’n-Nefais, Muhakemet-ül Lugateyn. Fuzuli: Leyla ile Mecnun, Şikâyetname, Su Kasidesi. Baki: Kanuni Mersiyesi, Fezail-i Mekke. Nabi: Hayriyye, Hayrabad. Daha fazla bilgi için edebiyatfatihi.com ve edebiyatokulu.com gibi kaynaklar kullanılabilir.

Şarkı nazım biçimi, Divan şiirinde bestelenmek için yazılan, dörtlüklerle ve aruz ölçüsüyle oluşturulan bir nazım birimidir. Şarkı nazım biçiminin özellikleri: Dörtlük sayısı: Genellikle 3 ile 5 arasında değişir. Kafiye düzeni: abab, cccb, dddb... şeklindedir. Konu: Aşk, sevgili, ayrılık, içki, eğlence gibi temalar işlenir. Dil: Sade bir dil kullanılır, günlük söyleyişler ve halk deyişleri yer alır. Nakarat: Dörtlüklerin sonunda tekrar eden dizeye nakarat denir. Şarkı nazım biçimi örnekleri: Nedim: > Sevdigüm bir hûb sadâdur > Mâ'il-i zevk u safâdur > Kârı uşşâka vefâdur > Meşrebümce dilrübâdur. Enderunlu Vasıf: > Sevdigüm bir hûb sadâdur > Mâ’il-i zevk u safâdur > Kârı uşşâka vefâdur > Meşrebümce dilrübâdur > Firkati kesdi amânum > Göklere çıkdı figânum > Nola sevdümse a cânum > Çeşm-i mahmûrı elâdur > Sen gücenme dilpesendüm > Ben seni gayet begendüm. Yahya Kemal Beyatlı: > Kalbim yine üzgün seni andım da derinden, > Geçtim yine dün eski hazan bahçelerinden!. Ayrıca, İmamzâde Mehmed Çelebi’nin hazırladığı Hâfız Post Güfte Mecmuası, ilk şarkı örnekleri arasında yer alır.

Seyl, Arapça kökenli bir kelime olup "sel, şiddetle gelen şey, su taşkını, akıntı" anlamlarına gelir. Mazmun ise, edebiyatta bazı kavramları dolaylı anlatmak için kullanılan nükteli ve sanatlı sözdür. Bu iki kelimenin birleşimi olan "seyl-i mazmun" ifadesi, mevcut kaynaklarda doğrudan bir anlama rastlanmayan bir terimdir. Ancak, seyl'in su taşkını ve mazmun'un dolaylı anlatım anlamı göz önüne alındığında, bu ifadenin "dolaylı anlatılan su taşkını" veya "şiddetle gelen anlam" gibi bir anlama gelebileceği düşünülebilir. Daha fazla bilgi için ilgili kaynakların detaylı incelenmesi önerilir.

Tam kafiye, tüm manzum eserlerde, özellikle beyit veya kıta nazım birimleriyle yazılmış şiirlerde kullanılır. Örnekler: Yahya Kemal Beyatlı'nın bir şiiri: >Yollarda kalan gözlerimin nurunu yordum, Kimdir o, nasıldır diye rüzgarlara sordum, Hülyamı tutan bir büyü var onda diyordum. Karacaoğlan'ın bir şiiri: >Hörü melek var mı senin soyunda Kız nazarım kaldı usul boyunda. Tam kafiye, Türk edebiyatında hem halk hem de divan edebiyatında sıkça kullanılan bir uyak türüdür.

Divan edebiyatında konu anlatımı şu özelliklerle karakterize edilir: Konuların Sınırlılığı: İslam mitolojisi, klasik aşk öyküleri, kadın, şarap, din ve tasavvufla ilgili konular ile bazı felsefi düşünceler en çok işlenen konulardır. Parça Bütünlüğü: Her beyit ayrı bir konuyu işler, bu nedenle şiirde konu bütünlüğü aranmaz. Soyutluk: Düşünce ve duygular gerçekte olduğundan farklı biçimde, soyut bir dille anlatılır. Sanatsal Anlatım: Ne söylendiği değil, nasıl söylendiği önemlidir; sanat yapmak amaçtır. Nazım Biçimleri: Gazel, kaside, mesnevi, rubai gibi nazım biçimleri kullanılır. Mazmunlar: Klişeleşmiş, kalıplaşmış sözler (mazmunlar) kullanılır. Dil: Arapça, Farsça ve Türkçenin birleşiminden oluşan Osmanlıca kullanılır. Kafiye: Göz için kafiye anlayışı vardır, genellikle tam ve zengin kafiye kullanılır.