Hitit

Hitit, MÖ XX-XII yüzyıllar arasında Anadolu'da, XII-VIII yüzyıllar arasında Hatay ve Kuzey Suriye'de devletler kurmuş olan eski bir ulusun adıdır. Fransızca "Hittite" kelimesinden türetilmiştir. Hititler ayrıca kendine "Nesili" veya "Neşalılar" da demişlerdir. Hitit kelimesi, 19. yüzyıl arkeologlarının, Hattuşa halkını İncil'de bahsedilen Hititler ile ilişkilendirmelerinden sonra kullanılmaya başlanmıştır.

Kybele kabartmasının önemli olmasının bazı nedenleri: Tarihî değer: M.Ö. 13. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenen kabartma, Hitit döneminden günümüze ulaşabilmiş nadir kaya kabartmalarından biridir. Kültürel miras: Anadolu'nun zengin tarihi ve kültürel mirasına ışık tutar. İnanç sistemine ışık tutması: Kybele, bereketin ve doğanın koruyucusu olarak bilinen, Anadolu'nun en önemli tanrıçalarından biridir. Mitolojik önem: Spil Dağı'ndaki konumu, onu mitolojik açıdan da eşsiz kılar. Kült merkezi: Anıtsal kabartmaların, yerel halk için kutsal toplantı alanı ve kült merkezi işlevi gördüğü düşünülmektedir.

Akören ören yeri, Hitit, Phryg ve Helenistik dönemlere ait kalıntılar içermektedir. Bölgede yapılan arkeolojik kazılarda, özellikle savunma amaçlı inşa edilmiş surlar, tapınak kalıntıları ve mezar yapıları bulunmuştur. Akören'in tarihi, arkeolojik kayıtlara dayanarak Neolitik Çağ'a kadar uzanmaktadır.

Çağlar Akdağ'ın tezi, "Antikçağ'ın Uluslararası Politikalarında Propaganda Aracı Olarak Kullanılan Heykeltraşlık" başlıklı, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü'nde hazırlanmış yüksek lisans tezidir. Ayrıca, Akdağ'ın "Neo-Hitit Kent Devleti Gurgum'un Erken Demir Çağı Kral Heykelleri" adlı bir başka çalışması da bulunmaktadır. Tezin tam metnine erişim için Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi (tez.yok.gov.tr) ziyaret edilebilir.

Kadeş Antlaşması'nın bazı maddeleri şunlardır: Saldırmazlık: Her iki taraf da birbirine saldırmayacak ve birbirlerinin topraklarına yapılan saldırılarda birbirlerinin yanında olacaklarına dair güvence verecek. Tutsak değişimi: Esirler iade edilecek ve savaş tazminatı ödenecek. Sınırların belirlenmesi: Antlaşma, Mısır ve Hitit imparatorluklarının sınırlarını belirliyor. Diplomatik ilişkiler: İki imparatorluk birbirleriyle dostane diplomatik ilişkiler kuracak. Güç dengesi: Antlaşma, iki imparatorluğun güç dengesini korumak amacıyla silahlanma konusunda sınırlamalar getiriyor. Kutsal yerlerin korunması: Kadeş kenti ve diğer kutsal yerlerin dokunulmazlığı garanti altına alınıyor. Antlaşmanın tam metnine, Mısır'da tapınakların duvarlarına kazınan nüshalardan ve Boğazköy kazılarında bulunan kil tabletlerden ulaşılmıştır.

Hattuşili'nin vasiyetnamesi, Hitit Kralı I. Hattuşili tarafından çivi yazısı ile tablete yazılmış bir belgedir. Vasiyetnamede öne çıkan bazı noktalar: Kraliçe Tawananna'nın etkisi: Belgede, kraliçenin siyasette etkin bir rol oynadığı ve asiller ile askerler üzerinde etkili olduğu belirtilir. Veliaht değişimi: Hattuşili, veliaht olarak torunu I. Murşili'yi tayin eder ve önceki veliaht adayı olan oğlu Labarna'yı azleder. Kralın endişeleri: Kral, kraliçenin siyasi gücünden endişe duyduğunu ifade eder. Yönetim tavsiyeleri: Hattuşili, halefine devlet yönetimine dair tavsiyeler verir. Vasiyetname, günümüz için çıkarılabilecek derslerle dolu bir ülke idaresi tasviri sunar.

Hepat tanrıçası, Hitit mitolojisinde bereket, doğurganlık ve ana tanrıça özelliklerini temsil eder. Aynı zamanda, Fırtına Tanrısı Teşup'un eşi olarak da önemli bir yere sahiptir.

Hitit kaya mezarlarından bazıları şu yerlerde bulunmaktadır: Alacahöyük, Çorum. Hanyeri/Gezbeli, Çorum. Ayrıca, Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde, özellikle Kapadokya, Antalya ve Mardin gibi tarihi ve kültürel zenginliklerle bilinen yerlerde de Hitit kaya mezarları bulunmaktadır.

Tarsus'un eski adları şunlardır: Hitit metinlerinde: Tarşa. Asur kaynaklarında: Tarzi, Tarzu. Grek kaynaklarında: Tarsos. Osmanlı kaynaklarında: Tersîs, Tarsûs. Tarsus'un adı, zamanla farklı dillerde ve dönemlerde çeşitli şekillerde kullanılmıştır.

Hitit krallığının üçe ayrıldığına dair bir bilgi bulunamamıştır. Ancak, Hitit tarihinde krallığın el değiştirmesi ve taht kavgaları sıkça görülmüştür. Hitit krallığının el değiştirmesine ve taht kavgalarına yol açan bazı nedenler: Veraset sistemindeki belirsizlikler. İç ve dış düşmanların saldırıları. Rüyalar ve tanrıların müdahalesi.

Hitit sikkelerinin bulunduğu bazı yerler: Kayalıpınar (Samuha) Antik Kenti: Sivas'ın Yıldızeli ilçesinde bulunan bu antik kentte, Hititlerden Roma'ya, Bizans'a kadar uzanan farklı dönemlere ait sikkeler keşfedilmiştir. Kastamonu Müzesi: Bu müzede, 3 bin 500 yıllık bir Hitit kılıcı sergilenmektedir. Louvre Müzesi: Gaziantep ve çevresine ait Hitit ve Geç Hitit dönemine ait eserler, bu müzede bulunmaktadır. Ayrıca, 2025 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından başlatılan "102 Sergi Projesi" kapsamında, Türkiye'deki çeşitli müzelerde Hitit sikkelerinin de yer aldığı sergiler düzenlenmektedir.

Hitit Kanunları, MÖ 1650-1500 yılları arasına tarihlenen ve Hattuşa'da bulunan bir dizi çivi yazısı tablette yer alan eski bir hukuk kodudur. Bazı önemli maddeler: Cinayet: Adam öldüren, dört baş insan bedeli öder. Hırsızlık: Hırsız, çaldığı malın üç katı gümüş öder ve dayak yer. Tarla yakma: Tarla yakan, tarlasını yaktığı kişiye köle olarak verilir. Büyücülük: Büyücü, sosyal durumuna göre ölümle cezalandırılır veya sürgün edilir. Kralın hükmüne karşı gelme: Kralın hükmüne karşı gelen kişinin evi harap edilir. Kölelik: Köleler, mülk edinebilir, özgürlüklerini satın alabilir ve hür bir kadınla evlenebilir. Hitit Kanunları, Hammurabi ve Asur kanunlarıyla karşılaştırıldığında daha insancıl olup, ölüm cezası yerine fidye yöntemini tercih eder.

Kültepe kazılarında çeşitli önemli bulgular ortaya çıkarılmıştır: Çivi yazılı tabletler. Anıtsal yapılar. Özel evler. Bitki fosilleri. Hitit ve Babil sanatı. Kazılar, Kültepe'nin Anadolu'nun en eski ticaret merkezlerinden biri olduğunu ve Asurlu tüccarların gelişinden çok önce önemli bir yerleşim yeri olduğunu ortaya koymuştur.

Melid Antik Kenti, Geç Hitit (Kammanu) Krallığı'na aittir. MÖ 1200'den MÖ 640'a kadar Malatya (Arslantepe Höyüğü merkezli) ve çevresinde hüküm süren Melid Krallığı, coğrafi konumu nedeniyle sürekli olarak Urartu ve Asur gibi uygarlıkların etkisi altında kalmıştır.

Anadolu'da bulunan ilk çivi yazılı tunç tablet, 1986 yılında Boğazköy kazılarında keşfedilmiş ve Hitit Büyük Kralı IV. Tuthaliya ile Tarhuntaşşa Kralı Kurunta arasında imzalanan bir antlaşmanın metnini içermektedir. Yeni bir Hitit kralının ortaya çıkışı ise, Kurunta'nın, Tuthaliya IV'ün ölümünden sonra Büyük Kral unvanını alması ile ilişkilidir. Bu gelişmeler, Hitit İmparatorluğu'nun son dönemlerinde, imparatorluğun hızla yıkılmaya yüz tuttuğu bir zamanda gerçekleşmiştir.

Argaios Dağı'nda yaşadığına inanılan bazı topluluklar ve tanrılar şunlardır: Antik Kapadokya Krallığı döneminde Argaios, bölgenin kutsal dağı olarak kabul edilmiştir. Pers egemenliği sırasında, Perslerin en büyük tanrısı Mithra ve Pers Artemisi Anahita gibi tanrılar bölgede yaygındı. Hellenistik Dönem ile birlikte, Zeus, Artemis, Athena ve Apollon gibi tanrılar da tapınım görmüştür. Ayrıca, Argaios'un zirvesinde tanrı ve tanrıçaların yaşadığına dair antik inançlar da bulunmaktadır.

Çorum'un eski logosu, Hitit Güneşi olarak bilinen simgedir.

Hitit Devleti'nde kralın yanında Pankuş Meclisi adı verilen bir meclis bulunmaktaydı. Pankuş Meclisi, ilk etapta kralın danışma meclisi olarak hizmet vermiş, zaman içinde yargılama yetkisini de alarak devlet idaresindeki etkinliğini artırmıştır. Ancak imparatorluk döneminde Pankuş Meclisi'nin yetkileri azalmış ve tüm yetkiler kral ve kraliçenin elinde toplanmıştır.

Ödemiş'in tarihi geçmişi şu şekilde özetlenebilir: Prehistorik dönem: Ödemiş ovasının yerleşim tarihi geç kalkolitik (madentaş) çağından başlamaktadır. Antik dönem: M.Ö. 8. yüzyılın ortalarında Lydia Heraklid sülalesi krallarının egemenliği altında olan Ödemiş, daha sonra Lydia'daki Mermnad sülalesinin kurucusu olan Kral Gyges'in yönetimine girmiştir. Hellenistik ve Roma dönemi: M.Ö. 334'te Makedonya Kralı İskender'in eline geçen Ödemiş, daha sonra sırasıyla Antigonos, Trakya Satrabı Lysimakhos, Hellenistik Selevkos Krallığı, Pergamon Krallığı ve Selevkoslar'dan Achaios'un egemenliğine girmiştir. Bizans ve Osmanlı dönemi: M.S. 395'ten sonra Ödemiş, Bizans İmparatorluğu'nun Thracessien Theme'si içinde kalmıştır. Modern dönem: Günümüzde İzmir'in bir ilçesi olan Ödemiş, tarım ve sanayi alanında önemli bir merkezdir.

Deniz Kavimleri göçleri, başta Miken Uygarlığı olmak üzere birçok uygarlığın yıkılmasına neden olmuştur. Bu uygarlıklar arasında: Hitit İmparatorluğu; Mitanni; III. Babil; Alashiya Krallığı (Kıbrıs) bulunmaktadır. Ayrıca, göçler sonucunda Anadolu'da siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel anlamda geri dönülemez bir evrimleşme süreci başlamıştır.