EskiTürkçe

İçre kelimesi, "içinde", "arasında", "içerde" anlamlarına gelen eski bir zarftır. Örnek cümleler: "Ömrü içre hiç yalan söylemedi" (Süleyman Çelebi). "Bilmek istersen seni / Cân içre ara cânı / Geç cânından bul anı / Sen seni bil sen seni" (Hacı Bayram Velî). "Hâk-i siyeh içre kalacak dâne miyim ben" (Muallim Nâci). Ayrıca, "taşra"nın karşıtı olarak da kullanılır; "taşra" dışarıyı, "içre" ise içeriyi ifade eder.

"Ana" kelimesi, Türkçede "anne" anlamına gelir. Ancak, "anne" kelimesi sadece Türkçede değil, birçok dilde benzer şekilde kullanılır. Örneğin: İngilizce: "mother"; Almanca: "Mutter"; Fransızca: "mère"; İtalyanca: "madre".

Eski Türkçe'de "kadın" kelimesinin karşılığı olarak kullanılan kelime "qadın" veya "kadın" biçimindedir. Ancak kelimenin anlamı, sadece biyolojik cinsiyetle sınırlı değildir; aynı zamanda kadının toplumdaki rolü, statüsü ve onurlandırılması da bu kelimenin içeriğinde yer almaktadır.

Eski Türkçede "su" kelimesi "sub" veya "suv" olarak geçer. "Su yanında" ifadesinin karşılığı hakkında bilgi bulunamadı. Ancak, "su" kelimesinin bazı kullanım örnekleri şunlardır: Madde adı: "Sub içip(e)n, yaş yip(e)n ölümde ozmış tir" cümlesinde olduğu gibi, su içerek ve taze ot yiyerek ölümden kurtulmak. Özel isim: Irmak, akarsu, dere anlamında, örneğin "Anı subk[a] b(a)rd[ımız]" cümlesinde olduğu gibi. Mecazi anlam: Kül Tigin kitabesinde, ateşi söndüren bir maddenin adı olarak, ateşle beraber birbirine düşman iki zıt kutbu temsil etmesi.

Evet, "yoğ" ve "yuğ" aynı kavramı ifade eder. "Yuğ" veya "yoğ" olarak da söylenen bu terim, Türk ve Altay halk kültüründe ve inancında cenaze törenini tanımlar.

Oguş, eski Türk dilinde "aile" anlamına gelir. Ayrıca, "oguş" kelimesinin diğer anlamları da şunlardır: Oymak. Kabile. Soy. Nesil. "Divanü Lûgat-it-Türk"te ise "hısım" ve "akraba" anlamlarında da kullanılır.

Bekçi kelimesi Türkçe kökenlidir. Kelimenin kökeni, Türk dilinin Orta Asya dönemine kadar gitmektedir. Ancak, dil evrimi sürecinde farklı dil ailelerinden kelimeler Türkçeye girmiş ve bu da dilin zenginleşmesine katkı sağlamıştır.

Meyan kelimesi farklı bağlamlarda farklı anlamlara gelebilir: Bitki: Baklagiller ailesinden, yaklaşık 120-150 cm'e kadar boylanabilen çok yıllık bir çalımsı bitki (Glycyrrhiza glabra). Müzik: Şarkıların makam geçişlerinin yapıldığı ve melodik hareketin nakarata bağlandığı bölüm. Eskimiş terim: Ara, orta.

Evet, "sal" ve "tabut" aynı anlama gelen, eş anlamlı kelimelerdir. Türk Dil Kurumuna göre "sal" kelimesi, genellikle halk ağzında kullanılan ve ölünün içine konulduğu sandık biçiminde araç, yani tabut anlamına gelir.

Eski Türkçe'de "gözel" kelimesi "güzel" anlamına gelir. Ayrıca, "iyye" kelimesi de "güzel" anlamında kullanılmıştır. Eski Türkçe'de "güzel yüzlü" için "yâre-i dil" (gönül yarası) ve "mehlikâ" (güzel yüzlü, ay yüzlü) ifadeleri kullanılırdı.

Gevher-i pend, eski Türkçede "nasihat küpesi" veya "öğüt incisi" anlamına gelir. Ayrıca, "gevher-i pend" ifadesi, Allahü teâlânın muhâfazasına (korumasına) kavuşmaya vesile olan âyet-i kerîmeler olarak da tanımlanmaktadır.

Eski Türkçede mavi rengi ifade etmek için "gök" kelimesi kullanılırdı. Yeşil ise "yaş" kökünden türemiş olup, "yaşıl" veya "yeşil" olarak adlandırılırdı. Bu renkler, yönlerle de ilişkilendirilirdi: Doğu yeşil, batı ak (beyaz), kuzey kara (siyah), güney ise kızıl (kırmızı-al) olarak ifade edilirdi.

Eski Anadolu Türkçesinde -vuz eki, birinci çokluk şahıs ekidir ve "biz" zamirinin ekleşmesiyle oluşmuştur. Bu ek, istek ve şart kipi çekiminde kullanılmış olup, kullanım sıklığı azalarak XVIII. yüzyıla kadar devam etmiştir. Örnekler: salınsavuz; gitsevüz; idevüz; virevüz; alavuz; kılavuz. -vuz eki, b-v değişikliği ile eski "biz"den çıkmıştır ve Batı Türkçesinde çokluk birinci şahıs ekinin başlangıçta bu ek olduğu düşünülmektedir.

"Karga" kelimesinin hangi dilde "kara kuş" anlamına geldiği bulunamadı. Ancak, kargaların farklı dillerde benzer seslerle adlandırıldığı bilinmektedir. Örneğin: Almanca: Krähe; Yunanca: koráki; Norveççe: krake; Lehçe: kruk; Latince: corvus/cornix; İtalyanca ve Portekizce: corvo; Rumence: cioara; Arapça: ghurab; Fransızca: corneille; Sırpça ve Hırvatça: vrana.

Dayı kelimesinin kökeni Türkçe'dir. Eski Türkçede "tay/tayı" olarak geçen kelimenin, "dadı" veya "sütnine" anlamındaki "taya" ve "teyze" anlamındaki "tayıza" sözcükleriyle akrabalık ilişkisi olduğu düşünülmektedir. Ayrıca, Çince "tay-" kelimesinin "büyük" anlamına gelmesi, dayının kökeniyle ilgili bir başka görüştür. Dayı, aynı zamanda Osmanlı İmparatorluğu döneminde Tunus, Cezayir ve Trablusgarp'ta seçimle başa getirilen yöneticilere verilen bir unvandır.

Şapkalı a harfi (â), Türkçede şu anlamlara gelir: Yabancı kökenli sözcüklerin telaffuzunu uyarlama. Anlam ayrımını sağlama. Nispet ekinin karışmasını önleme. Ayrıca, Fransızca'da eskiden bulunan ancak sonradan silinmiş ünsüzleri belirtmek için, Rumence'de ise /ɨ/ sesini temsil etmek için kullanılır.

Eski Türkçede kuzey, "kuz" kelimesiyle ifade edilir ve bu kelime "gölge, güneş görmeyen yer" anlamına gelir. Eski Türklerde yönler, renklerle de simgelenirdi ve kuzey, siyah (kara) renkle temsil edilirdi.

Eski Türkçede "doğu" kelimesi, toġu veya toġsuġ olarak geçer ve "doğum, özellikle gün doğumu" anlamına gelir. Bu kelime, Eski Türkçe "toġ-" fiilinden +I(g) ekiyle türetilmiştir. Örnek kullanım: Orhun Yazıtları (735): "eŋ ilki toġu balıkda süŋüşdüm" (en önce Doğukent'te savaştım). Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk (1073): "kün toġsıġ/toġsuġ" (gün doğusu).

Eski Türkçe'de "gelmek" kelimesi "kel-" veya "bar-" fiilleriyle ifade edilir. Kel- fiili, "gel-" anlamına gelir. Bar- fiili ise "gitmek, varmak" anlamındadır. Ayrıca, Türk runik harfli metinlerde "gelmek" anlamında "bar-" sözcüğü de kullanılır.

Eski Türkçede alıntı kelimelerin ayırt edilmesi, fonetik, morfolojik ve semantik açılardan yapılabilir. Fonetik olarak: Alıntı kelimeler, Türkçede kendine özgü bir telaffuzla kullanılır. Ünlü türemesi veya yuvarlaklaşması gibi fonetik olaylar, kelimenin orijinal haliyle ilgili ipuçları verebilir. Morfolojik olarak: Eklerle Türkçeleştirme, alıntı kelimelerin ayırt edilmesinde önemli bir göstergedir. Semantik olarak: Yeni inanç sistemlerine ait yabancı kökenli sözcükler, bu dönemde Türkçeye girmiştir. Ayrıca, bir kelimenin alıntı olup olmadığını anlamak için fonolojik, morfolojik ve akrabalık ilişkileri gibi çeşitli ipuçları kullanılabilir.