MilliMücadele

Yararlı cemiyetler, Osmanlı İmparatorluğu'nun işgal sürecine karşı bölgesel direnişler örgütleyen ve halkın bağımsızlık mücadelesini destekleyen yapılardır. Bazı yararlı cemiyetler: Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti. İzmir Müdafaa-i Hukuk-u Osmaniye Cemiyeti. Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti. Kilikyalılar Cemiyeti. Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti. Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti. Milli Kongre Cemiyeti.

Zararlı cemiyetlerin ortak amacı, Milli Mücadele'ye karşı çıkmak ve işgallere zemin hazırlamaktır. Bu cemiyetlerin diğer ortak özellikleri şunlardır: İtilaf Devletleri tarafından desteklenmişlerdir. Tam bağımsızlığa karşı olup manda ve himayeyi savunmuşlardır. Faaliyet gösterdikleri bölgelerdeki Türk halkının can ve mal güvenliğini tehdit ederek onları göçe zorlamışlardır. Genellikle sahte belgelerle Wilson İlkeleri'ne dayanmışlardır.

Milli Mücadele döneminde yaşanan bazı önemli olaylar şunlardır: Samsun'a çıkış (19 Mayıs 1919). Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919). Erzurum ve Sivas Kongreleri. TBMM'nin açılışı (23 Nisan 1920). Kuvay-i Milliye'nin kurulması. Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922). Lozan Antlaşması (24 Temmuz 1923). Milli Mücadele, Türk halkının emperyalizme karşı gösterdiği topyekün direnişle, Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılışı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu sürecini kapsar.

Kurtuluş Savaşı'nda halkın örgütlenmesi şu şekilde gerçekleşmiştir: Kongreler: Mustafa Kemal Atatürk, halkı işgale karşı örgütlemek amacıyla Erzurum ve Sivas Kongreleri'ni toplamış, vatanın bütünlüğü ve bağımsızlığı için mücadele edilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Kuvâ-yi Milliye: Güneyde Fransızlara karşı gerilla savaşı tekniği ile direniş gösterilmiştir. Karakol Cemiyeti ve Mim Mim Grubu: İstanbul'dan Anadolu'ya silah ve cephane kaçırılması ile istihbarat toplanmasında önemli rol oynamışlardır. Tekâlif-i Milliye Emirleri: TBMM'nin açılmasının ardından, halkın elindeki silah ve malzemelerin orduya teslim edilmesi gibi yükümlülükler getirilmiştir. Bölgesel Seferberlikler: Türk milleti, çeşitli örgütler kurarak ve bölgesel direnişlerle düşmana karşı birleşmiştir.

Kurtuluş Savaşı sırasında halkın ayaklanmasının bazı nedenleri: İstanbul Hükümeti ve İngilizlerin kışkırtmaları. Milli Mücadele'ye karşı muhalefet. İtilaf Devletleri'nin desteği. Ayrılıkçı düşünceler. Kurtuluş Savaşı sırasında çıkan bazı ayaklanmalar: Ali Batı Olayı (11 Mayıs 1919); Anzavur Ayaklanması (25 Ekim-30 Kasım 1919); Düzce Ayaklanması (13 Nisan-31 Mayıs 1920); Yozgat Ayaklanması (15 Mayıs-27 Ağustos 1920).

Kurtuluş Savaşı Güney Cephesi'nin bazı kahramanları: Şahin Bey. Sütçü İmam. Ali Saip Bey. Rıdvan Hoca. Şehit Kamil.

Ali Saip Bey'in Urfa'da yaptığı bazı faaliyetler: Kuvâ-yi Milliye Komutanlığı: 29 Aralık 1919'da Urfa'ya gelerek, şehrin ileri gelenleriyle birlikte Fransız işgaline karşı savunma hazırlıkları yaptı ve Kuva-yi Milliye Komutanlığı'nı üstlendi. Fransızlara Ültimatom: 20 Şubat 1920'de Fransız İşgal Kuvvetleri Komutanı'na şehri 24 saat içinde boşaltmalarını isteyen bir ültimatom verdi. Urfa'nın Kurtuluşu: 8 Nisan 1920'de Fransızlarla ateşkes anlaşması yaparak Urfa'nın işgalden kurtarıldığını duyurdu. TBMM Üyeliği: 23 Nisan 1920'de açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Urfa milletvekili olarak girdi. İstiklal Mahkemeleri: Şeyh Sait Ayaklanması sonrası kurulan Konya İstiklâl Mahkemesi ve İsyan Bölgesi İstiklâl Mahkemesi’nde önce üye, sonra başkan olarak görev yaptı.

Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun "Güvercin Avı" adlı öyküsü, Milli Mücadele (Kurtuluş Savaşı) sırasında geçmektedir. Hikayede, işgal altındaki bir çiftlikte yaşayan Kuşbaz Hüseyin Bey'in, Yunan askerleri tarafından güvercinlerinin öldürülmesi anlatılmaktadır.

Kuvâ-yi Milliye, Osmanlı İmparatorluğu'nun I. Dünya Savaşı'ndaki yenilgisini takiben Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalanmasıyla ortaya çıkmıştır. Hareketin başlamasında etkili olan bazı olaylar: İzmir'in işgali. Güney Cephesi'nde Fransızlara karşı direniş. Kuvâ-yi Milliye, Kurtuluş Savaşı'nın ilk silahlı savunma kuruluşu olarak, düzenli ordu kuruluncaya kadar işgalci güçlere karşı mücadele etmiştir.

Milli Mücadele döneminde üç ana cephede savaşlar gerçekleşmiştir: Batı Cephesi, Doğu Cephesi ve Güney Cephesi. Batı Cephesi: 1. İnönü Savaşı, 2. İnönü Savaşı, Kütahya-Eskişehir Savaşları, Sakarya Meydan Savaşı, Büyük Taarruz. Doğu Cephesi: Oltu, Sarıkamış, Kars, Gümrü savaşları. Güney Cephesi: Antep, Çukurova, Karboğazı, Kozan, Kovanbaşı, Maraş, Urfa savaşları. Bu bilgilere göre, Milli Mücadele döneminde beş büyük savaş yaşanmıştır.

Savaş öncesi Milli Mücadele dönemi, 19 Mayıs 1919 - 29 Ekim 1923 yıllarını kapsar. Bu dönem, Türk Kurtuluş Savaşı olarak da bilinir.

Millî Mücadele'nin temel ilkeleri şunlardır: Millî egemenlik ve bağımsızlık: Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır. Kuvayımilliye ve millî irade: Kuvayımilliye tek kuvvet tanınacak ve millî irade hâkim kılınacaktır. Misakımillî kararları: Millî sınırlar içinde vatan bölünmez bir bütündür, manda ve himaye kabul edilemez, kapitülasyonlar reddedilir. Yabancı işgaline karşı direniş: Yabancı işgal ve müdahalesine karşı millet topyekûn kendisini savunacak ve direnecektir. Merkezî hükûmetin yetersizliği durumunda geçici hükûmet: Merkezî hükûmet yeterli olmadığı takdirde, bu amacı gerçekleştirmek için geçici bir hükûmet kurulacaktır. Bu ilkeler, Amasya Tamimi, Erzurum ve Sivas Kongreleri ile belirlenmiştir.

Kurtuluş Savaşı'nda halk, büyük fedakârlıklar göstererek milli mücadeleye destek olmuştur: Kuvâ-yi Milliye'nin Kurulması: Halk, silahlanarak Kuvâ-yi Milliye adı altında direniş örgütleri oluşturmuştur. Silah ve Cephane Temini: Tekalif-i Milliye Emirleri ile halk, elindeki silah ve cephaneyi orduya teslim etmiş, ayrıca ordunun ihtiyaçlarını karşılamıştır. İkmal ve Lojistik Destek: Kadınlar, cepheye erzak taşımış, gençler ve yaşlılar cephede savaşmıştır. İç Cephedeki İsyanların Bastırılması: İstiklal Mahkemeleri kurularak iç cephedeki isyanlar bastırılmıştır. Göçler: İzmir'in işgali sonrası halk, Anadolu'ya göç etmiştir. Bu çabalar, Kurtuluş Savaşı'nın bağımsızlıkla sonuçlanmasını sağlamıştır.

Ali Saip Bey, Güney Cephesi'nde Fransız işgal güçlerine karşı önemli faaliyetlerde bulunmuştur. Bazı faaliyetleri: 29 Aralık 1919'da Urfa'ya gelerek, şehrin ileri gelenleriyle şehrin kurtarılması için çalışmalar yapmış ve Kuvâ-yi Milliye Komutanlığı görevini üstlenmiştir. 20 Şubat 1920'de Fransız İşgal Kuvvetleri Komutanı'na şehrin boşaltılmasını isteyen bir ültimatom vermiştir. 21 Şubat 1920'de Kuvâ-yi Milliye birliklerini iki koldan şehre yönlendirerek Fransızlarla çatışmalara girmiş ve şehrin kurtarılmasını sağlamıştır. 8 Nisan 1920'de Fransızlarla bir ateşkes anlaşması yapmış ve 9 Nisan 1920'de durumu Mustafa Kemal Paşa ve Temsil Heyeti'ne bildirmiştir. Ali Saip Bey'in başarıları nedeniyle, Mustafa Kemal Atatürk tarafından "Ursavaş" soyadı verilmiştir.

Milli Mücadele kronolojisinden bazı önemli olaylar: 16 Mayıs 1919: Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışı. 19 Mayıs 1919: Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a ulaşması (Milli Mücadele'nin başlangıcı kabul edilir). 23 Temmuz - 7 Ağustos 1919: Erzurum Kongresi. 4-11 Eylül 1919: Sivas Kongresi. 22 Ekim 1919: Amasya Görüşmeleri. 23 Nisan 1920: Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılması. 30 Eylül 1919: Damat Ferit Paşa'nın istifası. 20 Ekim 1921: Ankara Antlaşması. 26 Ağustos - 30 Ağustos 1922: Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi. 24 Temmuz 1923: Lozan Antlaşması'nın imzalanması. Daha detaylı bir kronoloji için aşağıdaki kaynaklar kullanılabilir: tr.wikipedia.org; ata.msb.gov.tr; youtube.com; ogmmateryal.eba.gov.tr.

Misak-ı Millî'nin önemli olmasının bazı nedenleri: Millî egemenlik ve bağımsızlık: İçeride hakimiyet-i millîye, dışarıda ise istiklâl-i tam fikrini benimsemiştir. Sınırların belirlenmesi: Türkiye'nin sınırlarını tanımlamış ve güvence altına almıştır. Milli birlik ve dayanışma: Türk milletinin birlik ve dayanışma ruhunu vurgulamıştır. Milli kimlik ve kültürel değerler: Türk milletinin milli kimliğini ve kültürel değerlerini korumayı hedeflemiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin temelleri: Türkiye Cumhuriyeti'nin sınırları, büyük ölçüde Misak-ı Millî ilkeleri doğrultusunda oluşmuştur.

Milli Mücadelenin dört büyük kahramanı olarak şunlar sayılabilir: 1. Hasan Tahsin. 2. Şahin Bey. 3. Sütçü İmam. 4. Nezahat Onbaşı. Bu kahramanlar, Milli Mücadele'nin kazanılmasında önemli rol oynamışlardır.

Havza Genelgesi'nin maddeleri şunlardır: 1. Protesto mitingleri: İşgallere karşı büyük ve heyecanlı mitingler düzenlenecektir. 2. Azınlıklara kötü davranılmaması: Mitingler esnasında gayrimüslim halka kötü davranılmayacaktır. 3. Telgraf çekilmesi: İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri'ne işgalleri kınayan telgraflar çekilecektir. 4. Milli cemiyetlerin faaliyetleri: Milli cemiyetlerin faaliyetleri desteklenecektir. Bu genelge, 28 Mayıs 1919 tarihinde Mustafa Kemal Paşa tarafından yayınlanmıştır.

Yararlı Cemiyetler: Trakya Paşaeli Cemiyeti: Edirne'de kurulmuş, Trakya'nın Yunan işgaline karşı korunmasını amaçlamıştır. İzmir Müdafaa-i Hukuk-i Osmaniye Cemiyeti: İzmir'in Yunanistan'a bağlanmasını engellemeyi hedeflemiştir. Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurulmasını önlemeye çalışmıştır. Kilikyalılar Cemiyeti: Adana ve çevresini Fransız ve Ermeni işgalinden kurtarmayı amaçlamıştır. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Milli iradeyi ve bağımsızlığı korumayı hedeflemiştir. Zararlı Cemiyetler: Mavri Mira Cemiyeti: Bizans İmparatorluğu'nu yeniden kurmayı amaçlamıştır. Etnik-i Eterya Cemiyeti: Bizans İmparatorluğu'nu yeniden canlandırmayı hedeflemiştir. Pontus Rum Cemiyeti: Trabzon merkezli bir Pontus Rum Devleti kurmayı amaçlamıştır. Hınçak ve Taşnak Cemiyeti: Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurmayı hedeflemiştir. Kürt Teali Cemiyeti: Doğu Anadolu'da bağımsız bir Kürt devleti kurmayı amaçlamıştır.

19 Mayıs 1919'un Kurtuluş Savaşı'nı başlatmasının nedeni, Mustafa Kemal Atatürk'ün Samsun'a çıkarak milli mücadeleyi örgütlemek için geniş yetkilerle gönderilmiş olmasıdır. Atatürk, Samsun'a çıkışının ardından Havza, Amasya, Erzurum, Sivas ve Ankara güzergahında gerçekleştirdiği eylemlerle işgalci güçlere karşı halkın desteğini alarak Kurtuluş Savaşı'nı başlatmıştır. Ayrıca, 19 Mayıs'ın Kurtuluş Savaşı'nı başlatmasındaki bazı diğer nedenler: Mondros Ateşkes Antlaşması'nın etkileri. Halkın bağımsızlık arzusu. Sosyal dayanışma.