MillîMücadele

İnkılap Tarihi'nde cemiyetler, iki ana kategoriye ayrılır: yararlı cemiyetler ve zararlı cemiyetler. Yararlı cemiyetler şunlardır: 1. Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Trakya'nın Yunan işgaline uğramasını engellemek için kuruldu. 2. İzmir Müdafaa-i Hukuk-u Osmaniye Cemiyeti: İzmir ve Batı Anadolu'nun Yunanlılara verilmesini önlemek amacıyla kuruldu. 3. Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurulmasını önlemek için kuruldu. 4. Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti: Karadeniz'de Pontus Rum Devleti kurulmasını engellemek için kuruldu. 5. Kilikyalılar Cemiyeti: Çukurova (Adana) bölgesini Fransız ve Ermeni işgalinden kurtarmak için kuruldu. 6. Milli Kongre Cemiyeti: Basın-yayın yoluyla Millî Mücadele'nin haklılığını dünyaya duyurmak için kuruldu. 7. Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti: Türk kadınlarını Millî Mücadele'ye destek vermek için örgütlemek amacıyla kuruldu. Zararlı cemiyetler ise şunlardır: 1. Mavri Mira Cemiyeti: Bizans İmparatorluğu'nu yeniden canlandırmak için kuruldu. 2. Etnik-i Eterya Cemiyeti: Yunanistan'ın Anadolu'yu işgalini kolaylaştırmak için kuruldu. 3. Pontus Rum Cemiyeti: Karadeniz'de bir Rum devleti (Pontus) kurmak için kuruldu. 4. Hınçak ve Taşnak Cemiyetleri: Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurmak için faaliyet gösterdi. 5. Alyans-İsrailit ve Makabi Cemiyetleri: Filistin'de Yahudi devleti kurmak için kuruldu.

Mustafa Kemal Paşa, Millî Mücadele döneminde sivil hayata geçmesinin nedeni, askerî görevinden ayrılarak milletin içinde doğrudan liderlik yapmak ve kurtuluş hareketini organize etmek istemesiydi. 8 Temmuz 1919'da askerlik görevinden istifa eden Mustafa Kemal, "sine-i millette bir ferd-i mücahit" olarak çalışmak üzere sivil bir hüviyet kazandı.

Mustafa Kemal Paşa, 1919 yılında Amasya'da Amasya Tamimi'ni (Genelgesi'ni) hazırlamıştır. Amasya'da bulunduğu süre zarfında Mustafa Kemal Paşa ayrıca: Amasya Müdafa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurulmasını sağlamıştır. Kuvay-i Milliye hareketinin Anadolu'ya yayılmasına ve halka mal olmasına gayret etmiştir. İstanbul Hükümeti'nin temsilcisi Salih Paşa ile görüşmüş ve Amasya Protokolleri'nin hazırlanmasını sağlamıştır. Mustafa Kemal Paşa, 1924 yılında da Amasya'yı ziyaret etmiş ve burada halk tarafından büyük bir coşkuyla karşılanmıştır.

Aka Gündüz, İstanbul'un işgali üzerine İngilizler tarafından "Ermeni soykırımı" iddiasıyla suçlandığı için Malta'ya sürgün edilmiştir. Aka Gündüz, asıl adı Hüseyin Avni olan ve İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesi bir yazardır. Malta'ya sürgün edilenler arasında, Teşkilat-ı Mahsusa ileri gelenlerinden Albay Hüsameddin Ertürk'ün anılarında belirtildiği üzere, "İzmir'in işgalini haber alan ve yer yer protesto mitinglerine kalkışan İstanbul halkının, siyasi mahkumları kurtarmak için Sultanahmet Meydanı'nda toplanması" gibi olaylar da etkili olmuştur.