Marksizm

Evet, proleter ve işçi aynı şeyi ifade eder. Proleter, kendi üretim araçlarına sahip olmayan ve ücretli emek veren kişidir.

Marksist edebiyat eleştirisi Türkiye'de 1960'lı yıllarda ortaya çıkmıştır. Türkiye’de Marksist eleştiriyi uygulamaya çalışan ilk kişi Nâzım Hikmet’tir. Marksist eleştirinin asıl yükselişi ve egemen eleştiri ekolünü hâline gelişi, 27 Mayıs'tan sonra, Türkiye'de sol muhalefetin ivme kazandığı 1960'tan sonraki toplumsal kondisyon içerisinde gerçekleşmiştir. 1960-1980 arasında, Murat Belge, Bedrettin Cömert, Atilla Özkırımlı, Ahmet Oktay, Ahmet Telli gibi pek çok isim Marksist bir tutumla önemli eleştiri metinleri ortaya koymuştur.

Revizyonizm, genel anlamıyla mevcut bir doktrini, teoriyi veya politikayı yeniden değerlendiren ve değiştirmeyi öneren kişi veya akımı ifade eder. Sol literatürde revizyonist, Marksist teoriyi yeniden yorumlayan ve klasik doktrinden sapmalar öneren kişi veya grupları tanımlamak için kullanılır. Revizyonizm tartışmaları, Almanya Sosyal Demokrat Partisi'nin (SPD) önde gelen isimlerinden Eduard Bernstein'ın çalışmalarıyla başlamıştır. Revizyonizm tartışmaları sadece Avrupa ile sınırlı kalmamıştır. Türkiye'de de revizyonizm tartışmaları sol çevrelerde önemli bir yer tutmuştur.

Lenin ve Kautsky arasındaki bazı farklar şunlardır: Emperyalizm Teorisi: Lenin, emperyalizmi kapitalizmin en yüksek aşaması olarak tanımlarken, Kautsky'nin tanımı daha çok tarımsal bölgelerin ilhakı üzerine odaklanır. Devrim Anlayışı: Kautsky, işçi sınıfının gelişmiş kapitalist ülkelerde iktidarı alması gerektiğini düşünürken, Lenin bu konuyu önemsememiş ve daha çok emperyalist ülkelerin kendi aralarındaki ilişkilere odaklanmıştır. Marksizm Yorumu: Lenin, Kautsky'nin Marksizmi "burjuva demokrat" açıdan yorumladığını ve Marx ile Engels'in demokrasi, sosyalizm ve devrim ilişkisini çarpıttığını iddia etmiştir. Siyasi Mücadele: Kautsky, siyaseti işçi sınıfında var olan "devrimci öz"ü örten unsurları ayıklayıcı bir müdahale olarak algılayan özgün bir reformisttir. Bu farklılıklar, Lenin ve Kautsky arasındaki teorik ve politik ayrışmaları özetlemektedir.

Evrimsel sosyalizm, bazı nedenlerle reddedildi: 1. Sağ ve sol kanattan eleştiriler: Muhafazakarlar, evrimsel sosyalizmin ekonomiye aşırı devlet müdahalesine yol açtığını ve bireysel özgürlüğü zayıflattığını savundu. 2. Marksist teoriye aykırılık: Eduard Bernstein gibi evrimsel sosyalizm savunucuları, Karl Marx'ın bazı tahminlerinin yanlış olduğunu iddia ettiler. Bu, Marksist teorinin bazı takipçileri tarafından kabul edilemez bulundu. 3. Pratik sonuçlar: Evrimsel sosyalizmin, kapitalist sistemin yavaş ve barışçıl bir şekilde sosyalizme evrilebileceği fikri, gerçek dünyadaki sosyal ve ekonomik değişimlerin hızıyla uyumsuz bulundu.

Che Guevara'nın devrimci olmasının bazı nedenleri ve bu durumu anlatan sözlerinden bazıları şunlardır: Eşitsizlik ve yoksulluğa karşı duyarlılık: Latin Amerika'daki insanların yoksulluklarını ve eşitsizlikleri gözlemlemesi. Kapitalist ve emperyalist sisteme karşı duruş: "Kapitalist bir sistemde insanlar görünmez, bir kafesin içinde yaşarlar". Sosyalizmin ve devrimin amacı: "Devrimcinin görevi devrim yapmaktır. Gerçekçi ol, imkânsızı iste". İnsancıl ve enternasyonalist bakış açısı: "Bir devrimci, başkasına atılan tokadı kendi yüzünde hissedendir. Nerede ezilen bir halk varsa, oralıyım". Bu düşünceleri yansıtan bazı sözleri: "Yepyeni bir dünya kuracağız... Ve dört bir yana yazacağız; gerçekçi ol, imkânsızı iste". "Ne kadar farklı olursa olsun; sana ait olmayana tenezzül etme ve ne kadar basit olursa olsun senin olandan asla vazgeçme". "Bir devrimci, başkasına atılan tokadı kendi yüzünde hissedendir". "En kötüsü de ne biliyor musun? Kendine yenilmek, pes etmek".

Engels, Marks'ın yol arkadaşı ve en yakın çalışma arkadaşıdır. Ayrıca, Engels'in Marks ile ilgili bazı spesifik katkıları şunlardır: - Matematik Bilgisi: Engels, Marks'ın matematik çalışmalarını öğrenmiş ve bu konuda ona yardımcı olmuştur. - Komünist Manifesto: Marks ile birlikte "Komünist Manifesto"yu yazmışlardır. - Teorik Katkılar: Engels, diyalektiğin doğa bilimleri için en önemli düşünme biçimi olduğunu düşünmüş ve bu yöntemi hem doğa bilimlerine hem de matematiğe uygulamıştır.

Marksizmin tenkidi, çeşitli açılardan ele alınabilir: 1. Ekonomik Verimsizlik: Marksizm, komünizmin ve sosyalizmin merkezi planlamayla ekonomik verimliliği artıracağını savunur, ancak bazı eleştirmenler bu sistemlerin verimsiz olacağını ve inovasyonu engelleyeceğini iddia eder. 2. İnsan Doğası ve Motivasyon: Marksist teori, insanların sınıfsız bir toplumda kolektif amaçlar için çalışacakları varsayımına dayanır, ancak bazı eleştirmenler insanların doğasında bireysel çıkarlarını gözetme eğiliminde olduklarını ve bu tür bir sistemin uygulanmasının zor olacağını savunur. 3. Devletin Rolü: Sosyalizmde devletin üretim araçlarını kontrol etmesi gerektiği düşünülür, ancak tarihsel örnekler, bu tür bir devlet müdahalesinin bürokratikleşmeye ve yönetimsel zorluklara yol açabileceğini göstermektedir. 4. Toplumsal Devrim ve İstikrarsızlık: Marksist teorinin savunduğu devrim, toplumda büyük bir istikrarsızlığa ve kanlı çatışmalara yol açabilir. 5. Determinist Yaklaşım: Marksist tarih anlayışı, tarihsel determinizmle eleştirilir; bu yaklaşıma göre, tarih insandan bağımsız olarak sürekli bir değişim içindedir ve bu, bazı düşünürler tarafından kaderciliğe varabileceği gerekçesiyle eleştirilir.

Proletarya ve toplumsal proleter arasındaki fark, proletaryanın Marksist teorideki sınıf kavramını ifade ederken, toplumsal proleterin daha geniş bir anlamda kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Proletarya, Karl Marx'a göre, üretim araçlarına sahip olmayan, sadece iş gücüne sahip olan ve bu iş gücü karşılığında ücret alan işçi sınıfını temsil eder. Toplumsal proleter terimi ise, daha genel anlamda, ücretli emek veren ve toplumun en alt kesiminde yer alan insanları tanımlamak için kullanılabilir. Bu, Marksist teorideki proletarya kavramından daha geniş bir kapsamı kapsar.

Louis Althusser, Marksist teoriyi savunan ve yapısalcı bir yaklaşım geliştiren bir düşünürdür. Başlıca görüşleri şunlardır: İdeoloji ve özne: Althusser, ideolojinin tarihsiz ve bilinç dışı olduğunu savunur. Ekonomik yapı: Ekonomik yapının, diğer yapıları belirlediğini ve nihai olarak belirleyici konumda olduğunu öne sürer. Yeniden üretim: Toplumsal ilişkilerin sürekliliğinin, üretimin sürekliliğini sağlayan yeniden üretime bağlı olduğunu savunur. Devletin ideolojik aygıtları: Devletin, ideolojik aygıtlar aracılığıyla bireyleri etkilediğini ve bu sayede toplumun düzenini koruduğunu iddia eder. Althusser'in düşünceleri, Ortodoks Komünizmi savunmak amacıyla ortaya çıkmış olsa da, Marksizmi sunma yaklaşımı Stalinist dönemden farklı bir hareket olarak kabul edilir.

Revizyonistler, genel olarak mevcut doktrin, teori veya politikayı yeniden değerlendiren ve değiştirmeyi öneren kişi veya akımlara karşıdır. Özel bağlamlarda ise: - Sol siyasi literatürde revizyonistler, Marksist teoriyi yeniden yorumlayan ve klasik doktrinden sapmalar öneren kişi veya gruplara karşıdır. - Siyonizm bağlamında revizyonistler, Siyonist düşüncenin revize edilmesine karşı çıkan ve özellikle İşçi Siyonizm'inin İngiliz mandasına ılımlı yaklaşımına karşı olan sağcı bir akıma karşıdır.

18. ve 19. yüzyıl felsefesi, Aydınlanma döneminin yaşandığı, aklın ön planda olduğu bir felsefi anlayış dönemidir. Bu dönemde: Akla güven duyulmuş ve akılcı düşünce artmıştır. Düşünce özgürlüğü şiddetle savunulmuştur. Siyasi ve dinî otoritelere karşı çıkılmıştır. Sanayi İnkılabı ve Fransız İhtilali gibi olaylar gerçekleşmiştir. Felsefi yeni ekoller oluşmuştur. Sanat, felsefe ve edebiyat alanında önemli eserler verilmiştir. Bu dönemde öne çıkan düşünürler arasında Immanuel Kant, René Descartes, John Locke, Jean-Jacques Rousseau ve Friedrich Schelling gibi isimler bulunmaktadır. 19. yüzyıl felsefesi ayrıca romantizm, idealizm, materyalizm ve pozitivizm gibi akımların da öne çıktığı bir dönem olarak tanımlanır.

Siyah Marksizm, ırksal baskıyı anlamak ve ortadan kaldırmak için Marksist teoriden yararlanan bir düşünce geleneğidir. Temel savunmaları şunlardır: 1. Kapitalizmin Merkeziyeti: Siyah Marksizm'e göre, kapitalizm modern çağda ırksal baskının temel dayanağıdır. 2. Sınıf ve Irk Sömürüsü: Irksal baskı, sınıf sömürüsüyle aynı şey değildir, ancak onu kolaylaştırır ve siyah işçilerin daha kötü koşullarda sömürülmesine yol açar. 3. Devlet ve Egemenlik Sınıfları: Büyük ölçekli ırksal tahakküm ve eşitsizlik, genellikle egemen sınıfların devlet üzerinden yürüttüğü projelerle ilişkilidir. 4. Dayanışma Gerekliliği: Siyah işçiler, ırksal baskıya ve sınıf sömürüsüne karşı mücadelede, diğer ırk gruplarından işçilerle geniş bir dayanışma içinde olmalıdır. Bu gelenek, W. E. B. Du Bois, C. L. R. James ve Frantz Fanon gibi önemli düşünürlerin çalışmalarını içerir.

Adorno ve Horkheimer'ın savunduğu bazı görüşler şunlardır: Teori ve pratik ilişkisi: Teori, pratiğin salt bir aracı olmaktan daha fazlasıdır; kendi üzerine düşünür ve bu sayede kendi kesinliğiyle saf teori olmaktan çıkar. Modern insan ve tüketim ideolojisi: Tüketim kültürü, bireylerin kimlik kazanma ve toplumsal konumlarını şekillendirme aracı haline gelmiştir. Eleştirel teori: Teorinin amacı, mevcut toplumsal pratiği aşarak mevcut toplumsal düzeni değiştirmektir. İnsanlık fikri: İnsanlar, her konuda hayvanlardan daha dehşet verici olsa da, her şeyin başka türlü olabileceğini sadece insanlar düşünmektedir. Adorno ve Horkheimer, aynı zamanda "Aydınlanmanın Diyalektiği" adlı eserde, aydınlanmanın insana özgürlük yerine yeni zincirler getirdiğini ve kendi kendini yıkıma uğrattığını savunmuşlardır.

Vera Zasuliç, Marksist akıma mensuptur.

En iyi Marksist teori kitapları arasında öne çıkanlar şunlardır: 1. "Komünist Manifesto" - Karl Marx ve Friedrich Engels. 2. "Kapital" - Karl Marx. 3. "Devlet ve Devrim" - Vladimir Lenin. 4. "Tarihsel Materyalizme Giriş" - August Thalheimer. 5. "Ütopik Sosyalizm ve Bilimsel Sosyalizm" - Friedrich Engels.

Salvador Allende, Şili'nin ilk sosyalist başkanı olarak, Latin Amerika'da serbest seçimle iktidara gelen ilk Marksist devlet başkanı olarak önemlidir. Allende'nin yönetimi sırasında gerçekleştirdiği bazı önemli politikalar şunlardır: - Sosyal reformlar: Yoksulların başkanı olarak anılmasını sağlayan sosyal programlar uyguladı. - Yabancı işletmelerin devletleştirilmesi: Özellikle bakır madenlerini kamulaştırdı, bu da ABD ile sürtüşmeye yol açtı. - Gelir dağılımının iyileştirilmesi: En düşük gelirlilerin ücretlerini artırdı ve devlet memurlarının ücretlerine üst sınır koydu. Ancak, Allende'nin başkanlığı, 1973'te General Augusto Pinochet liderliğindeki askeri darbe ile sona erdi ve Allende intihar etti.

Toplumcu gerçekçilik, Marksizm ve sosyalizm ile ilişkilendirilen bir sanat akımıdır.

"Doğu-Batı Meselesi ve Sultan Galiyev" kitabı, Oğuz Şaban Duman tarafından yazılmış olup, Sultan Galiyev'in düşüncelerini ve Doğu-Batı meselesine yaklaşımını ele almaktadır. Kitapta öne çıkan bazı ana temalar şunlardır: Doğu ve Batı'nın ekonomik ve sosyal farklılıkları: Doğu'nun fakir, Müslüman ve ziraata dayalı; Batı'nın ise zengin, Hıristiyan ve sanayiye dayalı olduğu. Sömürgecilik ve emperyalizm: Batı'nın Doğu'yu sömüren bir güç olarak görülmesi ve bu durumun sosyalist devrimle sona erdirilmesi gerekliliği. Milli kurtuluş hareketleri: Sultan Galiyev'in, Doğu'daki milli kurtuluş hareketlerini destekleyerek sosyalizmin dünyaya yayılacağına inanması. Marksizm ve İslamiyet: Galiyev'in, Marksizm'i İslamiyet ile bütünleştirme çabaları ve Müslüman halklara sosyalist devrimi götürebilecek bir "Müslüman Komünist" örgüt fikri.

Tarihsel materyalizm, toplumsal gelişmenin temelinde maddi yaşam koşullarının yattığını savunan bir tarih ve toplum kuramıdır. Bu kuram şu ilkeleri savunur: 1. Üretim Tarzı Belirleyicidir: Bir toplumun üretim tarzı, onun sınıf yapısını, hukuk sistemini, din anlayışını, siyasetini ve sanatını belirler. 2. Altyapı ve Üstyapı Ayrımı: Toplumun ekonomik yapısı (altyapı) ile kurumlar ve fikirler (üstyapı) arasındaki ayrımı kabul eder ve altyapının belirleyici olduğunu öne sürer. 3. Sınıf Mücadelesi: Tarihsel süreç, üretim araçlarına sahip olan egemen sınıf ile bu araçlara erişimi olmayan ezilen sınıf arasındaki çatışmalarla şekillenir. 4. Komünist Toplum Hedefi: Nihai olarak, proletaryanın devrimci zaferiyle sınıfsız bir toplumun kurulacağını öngörür.