DevletYönetimi

Osmanlı'da kethüdalar, devlet görevlisi olarak idari, mali ve hukuki işlerin yürütülmesinde önemli rol oynamış kişilerdir. Bazı kethüda türleri: Şehir kethüdası: Şehir halkının hükûmet önündeki temsilcisi olup, devlet ile toplum arasında iletişim ve irtibatı sağlamakla görevlidir. Sadaret kethüdası: Sadrazamın işlerini yürütürdü. Köy kethüdası: Göçebe aşiretler ve gayri müslim taşra cemaatlerinin merkezî hükümetle olan münasebetlerinde aracılık ve vergi tahsili gibi görevleri üstlenirdi. Akıl kethüdası: Zihin sağlığı yerinde olmayan kişilerin hukuki işlerini takip eder, haklarını korurdu. Kethüdalar, genellikle yöneticilerin güvenini kazanan, sadık ve güvenilir kişiler arasından seçilirdi.

Bilgi edinme hakkından yararlanamayacak kişiler şunlardır: Yabancılar: Milli güvenliği ilgilendiren, devlet sırrı sayılan bilgiler ve adli-idari soruşturmalara ilişkin bilgiler gibi belirli istisnalar dışında, Türkiye'de ikamet eden yabancılar ve Türkiye'de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler, edinmek istedikleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmak kaydıyla ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde bu haktan yararlanabilirler. İstenen bilgi kurumun özel araştırma yapmasını gerektirenler: Aranan bilgi, kurumun o konu hakkında özel bir çalışma yapmasını gerektiriyorsa, başvuru reddedilebilir. Gizli bilgiler: İstenen bilgi veya belgelerde gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler bulunuyorsa, bu bilgiler çıkartıldıktan sonra başvuru sahibine sunulur. Ticari sırlar: Kanunlarda ticari sır olarak nitelenen bilgiler ve kurumlarca gerçek veya tüzel kişilerden gizli kalması kaydıyla sağlanan ticari ve mali bilgiler bu kapsamdadır. Özel hayatın gizliliği: Özel hayatın gizliliği kapsamında, açıklanması halinde kişinin sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatına, şeref ve haysiyetine, mesleki ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşturacak bilgiler bu hak kapsamı dışındadır.

Osmanlı Devleti'nin siyasi güç olarak ortaya çıkış süreci ve bu süreci etkileyen faktörler: Coğrafi konum: Anadolu'nun stratejik bir noktasında yer alması ve ticaret yollarının kesişim noktasında bulunması. Askeri başarılar: Güçlü ordu ve taktiksel üstünlükle hızlı genişleme sağlaması. Siyasi istikrar: Otoriter yönetim ve düzenli halef seçim sistemi. Ekonomik faktörler: Zengin tarım alanları, maden kaynakları ve stratejik ticaret yolları. Dini tolerans: Farklı din ve etnik gruplara karşı hoşgörülü politika. Diplomasi: Evlilikler, antlaşmalar ve müttefiklikler. Kuruluş dönemi: 1299'da beylik olarak kurulup 3 yılda devlet statüsüne ulaşması. Fetih politikası: Fethedilen topraklarda gayrimüslimlerin haklarına saygı göstermesi. İskan politikası: Rumeli'de Türk nüfusunun artması ve toplumsal düzenin sağlanması. Ahilik teşkilatı: Esnaf yardımlaşma teşkilatı ile ekonomik ve mesleki gelişim sağlaması.

Defterdarın üstü, Osmanlı İmparatorluğu'nda Vezir-i Azam (Sadrazam) idi. Cumhuriyet döneminde ise defterdarın üstü, Hazine ve Maliye Bakanı'dır.

İlk Türk devletlerinde görülen ikili teşkilat yapısının yönetim alanında neden olduğu bazı sorunlar şunlardır: Merkezi otorite zayıflığı. Taht kavgaları. Askerî ve stratejik uyum sorunları. Bölünme ve parçalanma eğilimleri. Ekonomik ve yönetimsel verimsizlik.

Kemalizmin altı ilkesi şunlardır: 1. Cumhuriyetçilik. 2. Milliyetçilik. 3. Halkçılık. 4. Devletçilik. 5. Laiklik. 6. Devrimcilik.

Atatürk Üniversitesi, devlet üniversitesi statüsündedir. Üniversitenin şu anki rektörü Prof. Dr. Ahmet Hacımüftüoğlu'dur.

Yasama, yürütme ve yargı, bir devletin temel organlarıdır ve ülkenin düzeninin sağlanmasında farklı görevler üstlenirler. Yasama: Yasa yapıcı ve yasalarda değişiklik uygulayıcısıdır. Yürütme: Yasaların yürürlüğe konulmasını sağlar. Yargı: Yasaların uygulanmasında kurallara uymayanların ne olacağının belirlenmesini sağlar.

Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu'na göre sağlık hizmetlerinin planlanması ve koordinasyonundan Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı sorumludur. Bakanlık, diğer ilgili bakanlıkların görüşünü alarak sağlık kurum ve kuruluşlarının planlanmasını, koordine edilmesini, mali yönden desteklenmesini ve geliştirilmesini sağlar.

Sadrazam, Osmanlı İmparatorluğu'nda padişah adına devlet işlerini yöneten, bugünkü başbakanlık makamına denk gelen en yüksek derecedeki devlet adamıdır. Arapça kökenli olan kelime, "azam" (en büyük) ve "sadr" (kalp, gönül, başkan, lider) kelimelerinden türetilmiştir ve "başvezir" veya "en büyük başkan" anlamına gelir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) temel görevi, yürütmeyi denetlemek ve yasama erkini kullanmaktır. TBMM'nin yetkilerinden bazıları: kanun koymak, değiştirmek veya kaldırmak; Bakanlar Kurulu'nu ve bakanları denetlemek; bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşüp kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek; milletlerarası antlaşmaları uygun bulmak; genel ve özel af ilanına karar vermek. TBMM, tali kurucu iktidar olarak kabul edilir ve Anayasa'da değişiklik yapma yetkisi bulunsa da bu yetki, Anayasa'nın değiştirilemez ilkelerini kapsamaz.

Küçük Said Paşa'nın hâtırâtı, ayakta kalma mücadelesi veren Osmanlı Devleti'nin siyasi, sosyal ve diplomatik hayatındaki olayları, üst düzey bir devlet adamının gözünden anlatır. Paşa'nın geniş belge külliyatıyla yoğrulmuş anıları, eleştiri, tavsiye, teklif, tahlil ve tespitler içerir. Hâtırâtta ele alınan bazı konular: Sadrazamlık görevleri. Sultan II. Abdülhamid ile ilişkisi. İngiliz Büyükelçiliğine sığınması.

Totalitarizm, tüm yetkilerin merkezileştirildiği ve bireysel özgürlüklerin kısıtlandığı bir yönetim biçimidir. Totaliter rejimlerin bazı özellikleri: Tek lider veya tek parti anlayışı. Fiziksel veya zihinsel terör sistemi. Medya ve silahlanma üzerinde devlet tekeli. Ekonominin bürokratik koordinasyonla merkezî yönetimi. Propaganda kampanyaları. Totalitarizm, faşist, teokrasist ve benzeri katı sistemlerin belirgin bir tanımıdır. Totaliter rejimlerin en önde gelen örnekleri arasında Hitler'in Nazi Almanyası, Stalinist Sovyetler Birliği, Mussolini'nin İtalya'sı ve Pol Pot'un Kamboçya'sı bulunur.

Birim fiyatı belirleyen bazı kurumlar şunlardır: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. Karayolları Genel Müdürlüğü. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü. İller Bankası Genel Müdürlüğü. Milli Savunma Bakanlığı. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Tarım ve Orman Bakanlığı. Vakıflar Genel Müdürlüğü. Orman Genel Müdürlüğü. PTT. TEDAŞ. Ayrıca, anahtar teslim götürü bedelli işlerde birim fiyatlar, sadece aşırı düşük teklif sahipleri tarafından hesap cetveli kapsamında idareye sunulur.

Kubbealtı vezirleri, Osmanlı İmparatorluğu'nda Divan-ı Hümayun üyesi olan, askerî sınıfa mensup beylerbeyi rütbeli paşalar arasından sadrazam ve padişah tarafından seçilen ve sadrazama bağlı olarak çalışan vezirlerdir. Kubbealtı vezirlerinin bazı görevleri: Sultan'ın huzurunda yapılan toplantılarda danışmanlık yapmak; Devletin iç ve dış güvenliğini sağlamak; Mali politikaları düzenlemek; Adaletin sağlanması ve hukukun uygulanmasını denetlemek; Savaş zamanlarında ordunun sevk ve idaresinde rol oynamak. Bazı önemli kubbealtı vezirleri: Sokullu Mehmet Paşa; Köprülü Mehmed Paşa; Kara Mustafa Paşa. Sayıları, 17. yüzyılın başlarından itibaren artmış ve başvezir (vezir-i azam) makamının oluşturulmasına yol açmıştır.

Türk Hava Kurumu (THK), herhangi bir kamu kurumuna bağlı olmayan, "kamu yararına çalışan dernek" statüsündedir. THK'nın doğal üyeleri arasında Cumhurbaşkanı, Kuvvet Komutanları ve Ankara Valisi bulunmaktadır. THK'nın mevcut kayyum heyeti başkanı Kemal Yurtnaç'tır.

Osmanlı İmparatorluğu'nda sadrazam, padişahtan sonra gelen en yetkili kişi olduğu için önemliydi. Sadrazamın önemli olmasının bazı diğer nedenleri: İdari birlik: Sadrazam, idarede birliği temsil ederdi. Savaş ve idari hizmetler: Savaşla ilgili hizmetler de sadrazamın idari hizmetlerine ek olarak verilirdi. Etki ve güç: Sadrazamlar, padişahların tahta oturmalarında veya tahttan indirilmelerinde etkili olabilirlerdi. Reformlar: Sadrazamlar, önemli reformların gerçekleştirilmesinde rol oynardı. Osmanlı'nın en başarılı sadrazamları arasında Sokullu Mehmet Paşa ve Pargalı Damat İbrahim Paşa bulunur.

Büyük Selçuklu Devleti'nin en önemli üç özelliği şunlardır: 1. İslamiyet'in Yayılması: Selçuklular, beraberinde İslam dinini de Anadolu'ya yaymıştır. 2. Askeri Teşkilat: İkta sistemi sayesinde maaş ödemeden büyük bir ordu beslemiş ve Türkmen nüfusunu toprağa bağlayarak iskân etmiştir. 3. Kültürel ve Bilimsel Gelişmeler: Nizamiye medreselerini kurarak programlı ve belirli bir yönteme dayanan eğitimi başlatmıştır. Ayrıca, matematik, felsefe, dil ve edebiyat gibi dersler medreselerde okutulmuştur.

Türkiye'de bürokrasinin var olmasının bazı nedenleri: Devletin işleyişini sağlamak: Bürokrasi, devletin üstlendiği görevleri yerine getiren, yazılı kurallara sahip hiyerarşik bir yapıdır. Reformları devam ettirmek: Cumhuriyet döneminde bürokrasiye, reformları geliştirerek devam ettirme ve koruma misyonu verilmiştir. Ekonomik kalkınmada öncülük: Bürokrasi, ekonomik kalkınmada devletin öncülük etmesini sağlama görevine sahiptir. Toplumsal düzeni sağlamak: Bürokrasi, toplumda belirli bir düzen oluşturmak için kaynakların bir araya getirilmesini sağlar. Ancak bürokrasinin katı hiyerarşik yapısı, değişmez kuralları ve amaçlardan saparak araç haline gelen kurallar gibi unsurlar, bazı eleştirilerin de konusu olmuştur.

Kutadgu Bilig'in ana fikri, dünya ve ahirette mutlu olmanın yollarını göstermektir. Eserde, adalet, mutluluk, akıl ve kader gibi kavramlar üzerinden bireylerin ve toplumların nasıl bir politika ile yönetilmesi gerektiği anlatılır. Kutadgu Bilig'in dört ana sembolik karakteri üzerinden anlatılan ana fikirler şunlardır: Kün Togdı (Gün Doğdu): Hükümdar olarak adaleti temsil eder. Ay Toldı (Dolunay): Vezir olarak mutluluğu temsil eder. Ögdülmiş: Vezirin oğlu olarak aklı temsil eder. Odgurmış: Vezirin akrabası bir derviş olarak yaşamın sonunu (akıbet) temsil eder.