Çini

Osmanlı döneminde en çok çini İznik ve Kütahya'da yapılmıştır. İznik: 16. yüzyıl, İznik çiniciliğinin altın çağı olarak kabul edilir. Kütahya: 16. yüzyılın ikinci yarısından sonra, özellikle İstanbul'un çini ihtiyacını karşılamak için Kütahya'da çini atölyeleri kurulmuştur.

En değerli Osmanlı çinilerinin bulunduğu bazı yerler: İstanbul'daki Topkapı Sarayı Müzesi ve İznik Çini Müzesi. Çinili Köşk Müzesi, İstanbul. Dünya genelindeki müzeler. Ayrıca, Osmanlı çinilerinin sergilendiği önemli yapılar arasında Kılıç Ali Paşa Camii, Eyüp Zal Mahmud Paşa Camii, Üsküdar Atik Valide Camii ve Fatih Mesih Paşa Camii gibi tarihi camiler de bulunmaktadır.

Çinide kullanılan bazı boyama teknikleri şunlardır: Düz (serbest) boyama: Desen üzerinde dalgasız, eşit kalınlıkta boyama yapılır. Darbeli (dımdık) boyama: Nokta nokta darbelerle boyama yapılır. Havalı boyama: İki rengin yan yana yoğun kullanıldığı kısımlarda, renklerin baskın çıkmasını önlemek için beyaz aralıklar bırakılır. Konturlama (hat) tekniği: Desenlerin dış hatları koyu kahve veya siyah gibi renklerle belirlenir. Tarama tekniği: Farklı ton geçişleri elde etmek için kullanılır. Sır altı boyama: Boya, sır tabakasının altına uygulanır. Sır üstü boyama: Boyama işlemi sırlama sonrasında yapılır. Damlatma ve dağıtma tekniği: Boya, fırça ucuyla yüzeye bırakılır ve su ile dağıtılabilir. Katmanlama (layering) tekniği: Bir rengin üzerine başka bir renk uygulanır, derinlik kazandırmak için kullanılır.

Çini panolar, kullanım amacına ve üretim tekniğine göre farklı türlere ayrılır. Kullanım amacına göre: Duvar çinileri (kaşi). Kullanma seramikleri (evani). Üretim tekniğine göre: Büyük levhalar halinde olan çiniler. Küçük parçalardan (mozaik) oluşan çiniler. Ayrıca, çini panoların yapımında kullanılan tekniklere göre de sınıflandırma yapılabilir: Sıraltı tekniği. Sırüstü tekniği. Minai tekniği. Lüster tekniği. Sırlı tuğla. Çini mozaik.

Çini sanatında kullanılan renk sayısı, döneme ve bölgeye göre değişiklik göstermektedir. Osmanlı döneminde İznik ve Kütahya çinilerinde kullanılan bazı renkler: İznik çinisi: Mavi, beyaz, firuze, yeşil, siyah ve lacivert. Kütahya çinisi: Özellikle 16. yüzyılda koyu mavi tonu öne çıkar. Genel olarak çini sanatında kullanılan bazı renkler: Mavi: Gökyüzü ve sonsuzluğu sembolize eder. Yeşil: İslam kültürünü ve bereketi temsil eder. Kırmızı: Tutku ve enerjiyi simgeler. Siyah: Sınırları ifade eder. Sarı: Bilgelik ve ışığı simgeler. Çini sanatında kullanılan renkler, pişirme ve sırlama işlemlerine göre de değişebilir.

Lale Devri'ne ait bazı çini örnekleri: Rüstem Paşa Camii'ndeki çini pano. Şehzade Mehmed Türbesi çinileri. Sokullu Mehmed Paşa, Sultan Ahmed ve Haseki Hürrem Sultan türbeleri. Lale Devri'nde yapılan çeşmelerde de lale motifleri kullanılmıştır. Lale motifleri ayrıca, 16. yüzyıl Bursa çatma ve İstanbul kemha dokumalarında ve işlemelerinde de işlenmiştir.

Çini ve seramik boyaları, farklı tiplerde ve renklerde sunulur. İşte bazı türleri: Sır altı boyalar: Fırınlama sonrası sırla bütünleşerek derin ve parlak renkler sunar. Sır üstü boyalar: Sır üzerine uygulanarak sanatsal detayları ön plana çıkarır. Kabartma boyalar: Yükseklik ve hacim artırmak için kullanılır. Turnet boyalar: Hem seramik hem de çini için kullanılabilen, yoğun pigment içeren boyalardır. Bazı çini ve seramik boyası markaları: Ciniseramikboyalari.com. Suslerciniseramik.com. Tacsanat.com. Hakikatkirtasiye.com. Trenducuzluk.com.

Çinide vazo yapılmasının birkaç nedeni vardır: Sanatsal ve dekoratif değer: Çini vazolar, ev dekorasyonundan kurumsal alanlara kadar geniş bir kullanım alanına sahiptir ve bulundukları her mekana zarif ve sofistike bir hava katar. Geleneksel zanaat: Çini sanatı, yüzyıllardan beri süregelen ve hala varlığını koruyan bir zanaat türüdür. Malzeme uyumu: Çini, pişmiş killi topraktan elde edilir ve seramik altyapı kullanıldığında da benzer bir malzeme elde edilir.

17. yüzyıl Osmanlı mimarisinde çini duvarların düz renk olmasıyla ilgili bilgi bulunamadı. Ancak, 17. yüzyıl Osmanlı çinileri hakkında bazı bilgiler şu şekildedir: 17. yüzyıl çinilerinde sırlarda çatlamalar görülmüştür. Bu dönemde, çini süslemenin bütünlüğüne yeni desen ve motifler katılmıştır. İznik ve Kütahya çinileri, 17. yüzyıl çinilerinin zengin bir örneğini sunar. Osmanlı mimarisinde çini kullanımı hakkında daha fazla bilgi için aşağıdaki kaynaklara başvurulabilir: dergipark.org.tr; altayli.net; akademi.alarko-carrier.com.tr; iznikmavicini.com.

Yahudi çini motifleri hakkında doğrudan bilgi bulunmamakla birlikte, İslam çini sanatında kullanılan bazı motiflerin Yahudi kültürüyle de ilişkilendirilebileceği düşünülmektedir. İslam çini sanatında sıkça kullanılan motifler şunlardır: - Bitkisel motifler: Lale, karanfil, sümbül ve gül gibi çiçekler. - Geometrik desenler: Tekrarlayan ve simetrik şekiller. - Doğa ve hayvan motifleri: Kuşlar, ağaçlar ve deniz dalgaları gibi motifler. - Hat sanatı: Cami duvarlarında ve kubbelerinde Kur'an ayetleri ve Allah'ın isimleri. Ayrıca, şamanizm etkisiyle Uygurlar tarafından kullanılan ve üç gücü simgeleyen "üç benek" (çintemani) motifi de çini sanatında yer almaktadır.

3'lü nar çini, İznik çinilerinde bereket, bolluk ve şans sembollerini temsil eder. Nar, çok sayıda çekirdeği nedeniyle bereketi, parlak kırmızı rengi ise uğuru simgeler. Üçlü set, farklı köşelerde estetik bir atmosfer yaratmak için kullanılabilir. Ayrıca, çini üzerindeki lale motifleri aşkı, ilahi sevgiyi ve mükemmelliği; haliç motifi ise refah ve bolluğu sembolize eder.

Abajurların çiniden yapılmasının birkaç nedeni vardır: 1. Estetik Değer: Çini abajurlar, el yapımı ve benzersiz tasarımlarıyla estetik bir değer taşır. 2. Kültürel Miras: Çini, Türk mimarisinde ve geleneksel dekorasyonlarda sıkça kullanılan tarihi bir sanat dalıdır. 3. Dayanıklılık ve İşlevsellik: Çini abajurlar, enerji tasarrufu sağlayan ve uzun ömürlü dayanıklı ürünlerdir.

Ev için kullanılabilecek çiniler arasında duvar panoları, mutfak tezgahları, banyo dekorasyon ürünleri, zemin döşemeleri ve aksesuar olarak çini tabak, vazo ve kaseler bulunur. Bazı çini türleri: İznik çinisi. Hexagon serisi duvar ve zemin karoları. Karo çiniler. Çini kullanımı, evin dekorasyon tarzına ve kişisel tercihlere göre değişiklik gösterebilir.

Çini ile yapılan eşyalardan bazıları şunlardır: Süs eşyaları: Farklı boy ve şekildeki tabaklar, vazolar, koku ve yağ koymak için kaplar. Mimari levhalar: Bir bütün haline ya da parçalı şekilde kullanılarak türbe, han, hamam, cami, saray gibi yapıların iç ve dış dekorasyonunda kullanılır. Çini, aynı zamanda seramik yüzeyler üzerine işlenen motiflerle kap-kacak, tabak, kase gibi eşyaların üretiminde de kullanılır.

Çinide ev yapımı hakkında bilgi bulunamadı. Ancak, çini sanatıyla ilgili bazı bilgiler mevcut: Çini Sanatı: Seramik sanatı olarak da bilinir ve ince ayrıntılarla işlenen objelere hayat verir. Çini Kullanımı: Dekorasyonda banyo ve mutfak duvar kaplaması, zemin döşemesi, aksesuar ve mobilya detaylarında kullanılabilir. Çini ev örnekleri için Pinterest'te "çini ev" araması yapılabilir.

Çini boyamada kullanılan bazı boya türleri: Mineral bazlı toz boyalar. Sıvı boya çeşitleri. Çini boyaları, bu sanat dalı için özel olarak formüle edilmiştir. Çini boyamada kullanılan bazı renkler: koyu (kobalt) ve açık mavi; turkuaz mavisi; mercan kırmızısı; patlıcan moru; farklı tonlarda yeşil. Çini boyamada kullanılan bazı teknikler: Düz (serbest) boyama. Darbeli (dımdık) boyama. Havalı boyama.

Karo bisküvi, çini sanatında ve seramikçilikte çeşitli amaçlarla kullanılır: Çini Sanatı: Karo bisküviler, çini sanatçıları için bir tuval görevi görür ve üzerine desenler, motifler işlenerek duvar panoları, tablo, vazo, tabak gibi dekoratif ürünler yapılır. Seramikçilik: Bisküvi, bir kez fırınlanmış fakat henüz sırlanmamış seramik üründür. Karao bisküvi ise Türk mutfağının geleneksel atıştırmalıklarından biridir.

Çini fırınlarında kullanılan yakıtlar, fırının türüne göre değişiklik gösterir: Odun yakıtlı fırınlar. Gaz yakıtlı fırınlar. Elektrikli fırınlar.

Osmanlı çini sanatının en güzel örnekleri, 16. yüzyılda, özellikle Sultan Süleyman (Kanuni) döneminde yapılmıştır. Bu dönemde, Rüstem Paşa Camii, Selimiye Camii ve Topkapı Sarayı gibi önemli yapılarda, sıraltı tekniği ve kırmızı kabarık renk kullanılarak, doğalist bitkisel motiflerle süslenmiş çiniler üretilmiştir. Ayrıca, 17. yüzyılda da önemli çini örnekleri bulunmakla birlikte, 17. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı'daki karışıklıklar ve ekonomik sıkıntılar nedeniyle İznik çiniciliğinin gerilediği belirtilmiştir.

El yapımı çini şekerlik ve lokumlukların kaç günde yapıldığı bilgisine ulaşılamadı. Ancak, çini üretim süreci genel olarak şu aşamalardan oluşur: Alt yapı (masse). Zımparalama. Astar (angop). Desenin iğnelenmesi. Kömürleme. Bezeme (desen ve boyama). Sırlama ve fırınlama. Çini üretimi, her aşaması özen ve zaman gerektiren bir süreçtir.