Çini

Topkapı Sarayı'nın en eski çinileri, Çinili Köşk'te bulunmaktadır. Çinili Köşk'teki çinilerin bir kısmı, 16. yüzyıla aittir. Çinili Köşk, günümüzde İstanbul Arkeoloji Müzeleri bünyesinde yer almaktadır.

Çini sanatında üç ana motif şunlardır: 1. Bitkisel Motifler: Çiçekler: Lale, karanfil, gül, sümbül, zambak, nergis, menekşe, süsen, papatya, haşhaş, şakayık ve lotus. Ağaçlar: Selvi, nar, hayat ağacı. 2. Geometrik Motifler: Geometrik ağlar, daire, üçgen, poligonlar. 3. Figüratif Motifler: Ejderha, Simurg (Anka kuşu), aslan, balık, kuş motifleri. Ayrıca, çini sanatında yazı motifleri (hat ve yazı) de önemli bir yer tutar.

Kubad-Abad Sarayı çinilerinde lüster ve sıraltı teknikleri kullanılmıştır. Bu tekniklerle yapılan çinilerde hayvansal figürler, insan figürleri, armalar ve yazılar işlenmiştir.

Çok renkli (elvan) sır altı tekniği, çini sanatında renklerin sır altına uygulanarak pürüzsüz bir parlaklık elde edilmesini sağlayan bir tekniktir. Özellikleri: Kullanılan renkler: Genellikle kobalt mavisi, turkuaz, zümrüt yeşili, kırmızı ve konturde siyah renkler kullanılır. Uygulama: Çini levhalara önce ince bir astar çekilir, ardından desenler çizilir ve içleri istenen renklerle boyanır. Ayırıcı özellikler: Yaklaşık yarım asır boyunca kullanılan mercan kırmızısı ve bütün renklerin bir fırınlamada sır altında toplanabilmesi bu tekniğin önemli ayırıcı özelliklerindendir. Bu teknik, 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nun en güçlü dönemi olan Kanuni Sultan Süleyman döneminde zirveye ulaşmıştır.

Kubadabad Sarayı'nda çeşitli figürlü çiniler bulunmaktadır. Bu çinilerde yer alan bazı figürler ve desenler şunlardır: Çift Başlı Kartal: Gücü simgeleyen çift başlı kartal figürleri, çinilerde sıkça yer alır. İnsan Figürleri: bağdaş kurmuş saraylılar ve ellerinde hükümdarlık sembolleri bulunan figürler. Hayvan Figürleri: Aslan, köpek, tavşan, keçi ve grifon gibi çeşitli hayvan figürleri. Sembolik Figürler: Sfenksler, hayat ağacı ve güneş motifi gibi sembolik figürler. Bitkisel Desenler: Stilize edilmiş bitkisel desenler. Bu çinilerin bir kısmı Konya'daki Karatay Müzesi'nde sergilenmektedir.

İznik Çini Çarşısı, Atatürk Caddesi üzerinde bulunmaktadır. Çini Çarşısı (Beyler) adresi: Beyler, Atatürk Cd. No:112/7, 16860 İznik/Bursa. İznik Nilüfer Hatun Çini Çarşısı adresi: Yeni, Kılıçaslan Cd. No:174, 16870 İznik/Bursa.

En eski çini örneği, M.Ö. XIII. yüzyılda İran'da bulunan Chogha Zanbil adlı Elamit kompleksinde yer almaktadır. Çini sanatının ilk örnekleri ise tuğla üzerinde renkli sır uygulaması ile eski Mısır ve Mezopotamya bölgelerinde ortaya çıkmıştır.

Minai çini, çini yüzeyine çok katmanlı ve çok renkli süslemelerin sırasıyla uygulanmasını içeren bir yöntemdir. Minai çinilerinde genellikle kullanılan renkler: mavi; kırmızı; yeşil; altın. Minai tekniği, 12. yüzyılın ikinci yarısından itibaren İran çevresinde uygulanmaya başlamış ve daha sonra bölgeye yayılmıştır. Bu teknik, Selçuklu Devleti’nde bulunan ustalar tarafından da kullanılmıştır.

Çini sanatı, el sanatları ve zanaatlar arasında sayılan bir sanat dalıdır. Ayrıca, çini kap kacak gibi eşyalar olabileceği gibi düz yüzeyler halinde levhalar da olabilir.

Ming Hanedanı döneminde (1368-1644) yapılan çini sanatı, geleneksel Çin resim sanatından ilham alınarak geliştirilmiş ve çeşitli teknikler kullanılmıştır. Bu tekniklerden bazıları: Mingi: Beyaz veya açık renkli porselen üzerine mavi veya kahverengi boya kullanılarak yapılır. Hua'i: Mingi'ye kıyasla daha koyu renkler ve karmaşık tasarımlar içerir. Rang: Renkli bir cam sırlama tekniğidir; sırın fırınlanması sırasında kristalleşerek parlak ve canlı bir yüzey oluşturur. Jianshui: Kahverengi veya kırmızı kil kullanılarak yapılan bir tekniktir. Jun: Turuncu, kırmızı veya mor renkli bir sırlama tekniğidir ve genellikle basit tasarımlarla üretilir. Dehua: Beyaz porselen üzerine yapılan bir tekniktir; yüksek kaliteli porselen yapımıyla bilinir.

Çinide kedi yapmak için aşağıdaki yöntemler uygulanabilir: Elle Yapma: Profesyonel bir ustanın rehberliğinde kil yoğrularak iri gözlü ve abartılı ağızlı bir çini kedi şekillendirilebilir. Biblo Olarak Satın Alma: İznik çini kedisi gibi biblolar, sıraltı tekniği ile üretilmiş olup, Haliç deseni gibi motiflere sahip olabilir. Ayrıca, "Kunming Çini Kedi Yapımı Deneyimi ve Eski Şehir Özel Turu" gibi etkinliklerle de çini kedi yapma süreci deneyimlenebilir.

Çinide tombak deseni hakkında bilgi bulunamadı. Ancak, tombak; bakır ve bakır alaşımlarının "altın-cıva" amalgamı yardımıyla yaldızlanması işlemidir. Çini sanatı ise seramik ve porselen gibi malzemeler üzerine yapılan dekoratif bir süsleme sanatıdır. Çini sanatıyla ilgili daha fazla bilgiye aşağıdaki kaynaklardan ulaşılabilir: istanbulumsanat.com; antikalar.com; ivasanat.com.

Osmanlı'da en güzel çinilerin nerede olduğu konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Bazı kaynaklar, Osmanlı'daki en güzel çinilerin bulunduğu yerleri şu şekilde belirtmektedir: İznik. Edirne Muradiye Camisi. Topkapı Sarayı. Çini sanatının en güzel örneklerinin bulunduğu yerler konusunda kesin bir yargıya varmak mümkün değildir.

Çini sanatında pano, genellikle mimari yapıların iç ve dış yüzeylerinde kullanılan, desenli ve dekoratif bir seramik levha olarak tanımlanır. Panolar, mihrap yan duvarları, son cemaat yeri ve mihrap nişi gibi önemli alanlarda yer alır. Desen ve motifler arasında bitkisel (lale, karanfil, sümbül), geometrik desenler, rumi ve hatayi motifleri bulunur.

Karo çini bisküvi, çini sanatının temel unsurlarından biridir ve pişirilmiş ancak henüz sırlanmamış çini karoları ifade eder. Özellikleri: Pişirilmiş ve gözenekli yapı: Özel fırınlarda yüksek sıcaklıklarda pişirilerek elde edilir ve bu, karoların dayanıklılığını artırır. Farklı boyut ve şekiller: Kare, dikdörtgen, altıgen, sekizgen gibi çeşitli geometrik şekillerde üretilebilir. Desen işlemeye uygun yüzey: Pürüzlü ve mat yüzeyi, desen çizimi ve boyama için idealdir. Kullanım alanları: Duvar panoları. Tablo, vazo, tabak gibi dekoratif ürünler. Mimari projeler. Karo çini bisküvisi, çini kursları ve halk eğitim merkezlerinde, ayrıca hobi amaçlı çini yapımı için de kullanılır.

Osmanlı döneminde lale deseninin çini ve seramiklerde farklı kompozisyonlarla öne çıktığı ve mimari eserleri süslediği dönem, 16. ve 17. yüzyıllar olarak belirtilmektedir. Lale, Osmanlı sanatında özellikle Lale Devri olarak bilinen 18. yüzyılın başlarında da önemli bir yer tutmuştur. Lale motifinin en etkili uygulamaları, Türk İslam sanatında ve özellikle çini sanatında gül, karanfil, sümbül gibi çiçeklerle birlikte çeşitli üsluplardan oluşan kompozisyonlarda görülmüştür.

Perdahlı çini, aynı zamanda "luster tekniği" olarak da bilinir, çini üzerinde madenî bir pırıltı elde etmek için kullanılan bir sır üstü uygulamasıdır. Perdahlı çini tekniğinin aşamaları: 1. Çini üzerine beyaz astarlı, renksiz şeffaf sır sürülür ve bir kez pişirilir. 2. Levha veya evânî üzerine işlenecek nakışlar altın, gümüş ve bakır gibi madenî oksitlerle işlenir. 3. Tekrar fırınlama işlemi yapılır ve pişen toprak madenî bir görünüm kazanır. Perdahlı çini tekniği, ilk olarak Sâmerrâ'da ortaya çıkmıştır.

Fatma Rikkat Kunt, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nde 32 yıl boyunca tezhip hocalığı yapmıştır. 1948 yılında akademide çini ve tezhip hocalığına başlayan Kunt, 1968 yılında yaş haddinden emekli olmuştur. Emeklilik sonrası çalışmalarına Beylerbeyi'ndeki evinde devam etmiştir.

Çin'e ait bazı seramik modelleri: Seladonlar: Kuzey Song Hanedanlığı'nın en asil ve karakteristik seramiklerindendir. Ju Seramikleri: Kuzeyde yapılan seladon işlerinden etkilenmiştir. Kuan Seramikleri: Hangzhou'daki saray için üretilmiş, koyu gri bünye üzerine gri veya yeşil seladon sırlarıyla kaplanmıştır. Te–hua Porselenleri: İkinci tip, geniş bir renk yelpazesinde üretilen sırsız, kahverengi bakır esaslı stoneware çaydanlıklardır. Mavi-Beyaz Seramikler: 14. yüzyıldan itibaren Çin'de üretilmeye başlanmış, Safeviler ve Osmanlılar tarafından beğenilmiştir. Çin'deki ilk seramik üretimi ise Neolitik Çağ'da, M.Ö. 6000'li yıllarda Sarı Nehir çevresinde gerçekleşmiştir.

Çini sanatının en güzel örneklerinden bazıları şunlardır: İznik çinileri: Parlak renkleri ve detaylı desenleriyle öne çıkar. Kütahya çinileri: Kendine özgü motifleriyle İznik çinilerinden ayrılır. Çanakkale çinileri: Mavi ve beyaz renkleriyle öne çıkar. Ayrıca, "tr.pinterest.com" sitesinde çini sanatının en güzel örneklerine dair 220'den fazla fikir bulunmaktadır. Çini sanatının en güzel örneklerini görmek için Türkiye'deki çeşitli müzeler ve tarihi yapılar ziyaret edilebilir.