Fransız Le Monde gazetesi, İsviçre'nin 2022'de anlaşmasını yaptığı 36 adet F-35 savaş uçağı için ek maliyet ödeyecek olmasının ulusal skandala dönüştüğünü yazdı.
Haberde, aylarca süren söylentilerin ardından 25 Haziran'da İsviçre Savunma Bakanı Martin Pfister'in söz konusu F-35'lerin alımının vergi mükelleflerine ek 1 milyar İsviçre Frangı'na mal olabileceğini kabul etmek zorunda kaldığ, bu durumun, sabit fiyat meselenin aslında yalnızca bu uçağın seçimini dayattırmak isteyenlerin zihninde var olduğunu kabul etmek anlamına geldiği vurgulandı.
Haberde, bazı gözlemcilerin F-35 için ödenecek ek maliyetin iki katına çıkabileceğini düşündüğü belirtilerek, hassas bir konu olan bu dosyanın yeniden gündeme geldiği ifade edildi.
İsviçre'nin, hava kuvvetleri pilotlarının tercih ettiği Fransız Rafale savaş uçakları yerine F-35'leri tercih etmesinden bu yana tartışmaların sürdüğü aktarılan haberde, İsviçreli Milletvekili Pierre-Alain Fridez'in, ihale sürecinde Amerikan uçağı lehine hile yapıldığını düşündüren birçok unsur olduğunu söylediği yer aldı.
Haberde, bazı gözlemcilerin F-35 için ödenecek ek maliyetin iki katına çıkabileceğini düşündüğü belirtilerek, hassas bir konu olan bu dosyanın yeniden gündeme geldiği ifade edildi.
İsviçre'nin F-35 savaş uçağı alımının maliyeti, 2022 yılında 36 uçak için imzalanan 7,4 milyar dolarlık sözleşmeye dayanmaktadır34. Ancak, ABD yönetimi, artan enerji, ham madde fiyatları ve enflasyonu gerekçe göstererek ek ödeme talebinde bulunmuştur 34.
Maliyetin hesaplanma şekli:
Sabit fiyat tartışması: İsviçre, sözleşmede sabit fiyat garantisi olduğunu savunurken, ABD bu durumun bir "yanlış anlaşılma" olduğunu öne sürmektedir 125.
Ek maliyetler: ABD, uçakların teknolojilerinin yenilenmesi, yüksek enflasyon, artan hammadde ve enerji ücretlerini de maliyetlere dahil etmiştir 5.
Bu durum, İsviçre'de büyük bir ulusal skandala yol açmış ve ek maliyetin 1 milyar frankla sınırlı kalmayabileceği, iki katına çıkabileceği endişeleri yaratılmıştır 125.
5 kaynak
İsviçre'nin F-35 tercihi neden tartışmalıdır?
İsviçre'nin F-35 tercihi, birkaç nedenden dolayı tartışmalıdır:
Maliyet Artışı: İsviçre, 2022'de 36 adet F-35 için 6 milyar İsviçre frangı değerinde bir anlaşma yapmasına rağmen, ABD'nin fiyat artışı talebi nedeniyle ek maliyetlerle karşı karşıya kalmıştır 145.
İhale Süreci İddiaları: İsviçreli milletvekilleri, F-35'in seçilmesi için belirlenen kriterlerin sadece bu modele uygun şekilde düzenlendiğini ve bu durumun şeffaflık kurallarına aykırı olduğunu savunmaktadır 12.
Jenerasyonel Fark: F-35, beşinci nesil bir savaş uçağı iken, rakip modeller (Eurofighter Typhoon, Dassault Rafale) 4,5 veya 4++ olarak adlandırılan ara çözümlerdir 3.
Kamuoyu Tepkisi: İsviçre'de yapılan anketler, halkın büyük çoğunluğunun F-35 alımına karşı çıktığını göstermektedir 5.
5 kaynak
Rafale savaş uçakları ile F-35 arasındaki farklar nelerdir?
Rafale savaş uçakları ile F-35 arasındaki bazı farklar:
Maliyet: F-35'in birim maliyeti yaklaşık 85 milyon dolar iken, Rafale'nin birim maliyeti yaklaşık 115 milyon dolardır 23.
Hız: F-35'in maksimum hızı 1.200 mil/saat, Rafale'nin ise 1.188 mil/saattir 2.
Servis tavanı: Rafale'nin servis tavanı 50.000 fit, F-35'in ise 50.000 fittir 25.
G sınırı: Her iki uçak da 9 G sınırına sahiptir 2.
Motor: Rafale, iki motora sahip olup, motor arızası durumunda yedek motor kullanılabilirken, F-35'te tek motor bulunur 3.
Versatilite: Rafale, daha geniş bir silah ve sensör yelpazesi taşıyabilme yeteneği ile daha yüksek operasyonel esneklik sunar 2.
Stealth teknolojisi: F-35, 5. nesil bir uçak olup, düşman radarları tarafından tespit edilmeme avantajı sağlar 3.
Her iki uçak da farklı güçlü ve zayıf yönlere sahip olup, kullanım amacına göre tercih edilir.
5 kaynak
Pierre-Alain Fridez'in iddiaları nelerdir?
İsviçreli Milletvekili Pierre-Alain Fridez, İsviçre'nin F-35 savaş uçağı alım süreciyle ilgili çeşitli iddialarda bulunmaktadır:
Fiyat Artışı: ABD'nin, artan enerji ve hammadde fiyatları ile enflasyonu gerekçe göstererek talep ettiği ek ödemelerin "sabit fiyat" garantisine aykırı olduğunu savunmaktadır 124.
İhale Usulsüzlükleri: İhale sürecinde Amerikan uçağı lehine hile yapıldığını ve değerlendirme kriterlerinin F-35'e uygun olacak şekilde kurgulandığını iddia etmektedir 235.
Şeffaflık Eksikliği: İhale sürecinde şeffaflık kurallarına yönelik çok sayıda ihlal yaşandığını ve bu durumun bir devlet skandalı olduğunu ifade etmektedir 235.
Fridez, F-35'in ülkenin ulusal savunma ihtiyaçlarına uygun olmadığını ve bu alımın stratejik ve mali açıdan ciddi bir hata olacağını değerlendirmektedir 1.
{"h62z0":{"state":{"logoProps":{"url":"https://yandex.com.tr"},"formProps":{"action":"https://yandex.com.tr/gundem/search","searchLabel":"Bul"},"services":{"activeItemId":"agenda","items":[{"url":"https://yandex.com.tr/gundem","title":"Gündem","id":"agenda"},{"url":"https://yandex.com.tr/shopping","title":"Alışveriş","id":"shopping"},{"url":"https://yandex.com.tr/finance","title":"Finans","id":"finance"},{"url":"https://yandex.com.tr/yacevap","title":"YaCevap","id":"answers"},{"url":"https://yandex.com.tr/travel","title":"Seyahat","id":"travel"},{"url":"https://yandex.com.tr/video/search?text=popüler+videolar","title":"Video","id":"video"},{"url":"https://yandex.com.tr/gorsel","title":"Görsel","id":"images"}]},"userProps":{"loggedIn":false,"ariaLabel":"Menü","plus":false,"birthdayHat":false,"child":false,"dialogProps":{"host":"yandex.com.tr","lang":"tr","project":"news","queryParams":{"exp_flags":"skin","preset":"oceania","utm_source":"portal-news"},"retpath":"https%3A%2F%2Fyandex.com.tr%2Fgundem%2Fbusiness%2Fisvicre-de-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu-2930780%3Flr%3D213%26ncrnd%3D12586","tld":"com.tr","platform":"desktop"},"className":"PortalHeader-User"},"suggestProps":{"selectors":{"form":".HeaderForm","input":".HeaderForm-Input","submit":".HeaderForm-Submit","clear":".HeaderForm-Clear","layout":".HeaderForm-InputWrapper"},"suggestUrl":"https://yandex.com.tr/suggest/suggest-ya.cgi?show_experiment=222&show_experiment=224","deleteUrl":"https://yandex.com.tr/suggest-delete-text?srv=web&text_to_delete=","suggestPlaceholder":"Gündem içinde","platform":"desktop","hideKeyboardOnScroll":false,"additionalFormClasses":["mini-suggest_theme_tile","mini-suggest_overlay_tile","mini-suggest_expanding_yes","mini-suggest_prevent-empty_yes","mini-suggest_type-icon_yes","mini-suggest_personal_yes","mini-suggest_type-icon_yes","mini-suggest_rich_yes","mini-suggest_overlay_dark","mini-suggest_large_yes","mini-suggest_copy-fact_yes","mini-suggest_clipboard_yes","mini-suggest_turboapp_yes","mini-suggest_expanding_yes","mini-suggest_affix_yes","mini-suggest_carousel_yes","mini-suggest_traffic_yes","mini-suggest_re-request_yes","mini-suggest_source_yes","mini-suggest_favicon_yes","mini-suggest_more","mini-suggest_long-fact_yes","mini-suggest_hide-keyboard_yes","mini-suggest_clear-on-submit_yes","mini-suggest_focus-on-change_yes","mini-suggest_short-fact_yes","mini-suggest_app_yes","mini-suggest_grouping_yes","mini-suggest_entity-suggest_yes","mini-suggest_redesigned-navs_yes","mini-suggest_title-multiline_yes","mini-suggest_type-icon-wrapped_yes","mini-suggest_fulltext-highlight_yes","mini-suggest_fulltext-insert_yes","mini-suggest_lines_multi"],"counter":{"service":"news_com_tr_desktop","url":"//yandex.ru/clck/jclck","timeout":300,"params":{"dtype":"stred","pid":"0","cid":"2873"}},"noSubmit":false,"formAction":"https://yandex.com.tr/gundem/search","tld":"com.tr","suggestParams":{"srv":"serp_com_tr_desktop","wiz":"TrWth","yu":"2669277741756589845","lr":213,"uil":"tr","fact":1,"v":4,"use_verified":1,"safeclick":1,"skip_clickdaemon_host":1,"rich_nav":1,"verified_nav":1,"rich_phone":1,"use_favicon":1,"nav_favicon":1,"mt_wizard":1,"history":1,"nav_text":1,"maybe_ads":1,"icon":1,"hl":1,"n":10,"portal":1,"platform":"desktop","mob":0,"extend_fw":1,"suggest_entity_desktop":"1","entity_enrichment":"1","entity_max_count":"5"},"disableWebSuggest":false},"context":{"query":"","reqid":"1756589898107254-8188851764131629458-balancer-l7leveler-kubr-yp-vla-31-BAL","lr":"213","aliceDeeplink":"{\"text\":\"\"}"},"baobab":{"parentNode":{"context":{"genInfo":{"prefix":"h62zw01-0-1"},"ui":"desktop","service":"news","fast":{"name":"portal","subtype":"header"}}}}},"type":"portal","subtype":"header"},"h62z1":{"state":{"links":[{"id":"gundem","title":"Ana Sayfa","url":"https://yandex.com.tr/gundem","target":"_self"},{"id":"sports","title":"Spor","url":"https://yandex.com.tr/gundem/sports","target":"_self"},{"id":"turkey","title":"Türkiye","url":"https://yandex.com.tr/gundem/turkey","target":"_self"},{"id":"world","title":"Dünya","url":"https://yandex.com.tr/gundem/world","target":"_self"},{"id":"politics","title":"Siyaset","url":"https://yandex.com.tr/gundem/politics","target":"_self"},{"id":"incidents","title":"Günün içinden","url":"https://yandex.com.tr/gundem/incidents","target":"_self"},{"id":"business","title":"İş","url":"https://yandex.com.tr/gundem/business","target":"_self"},{"id":"science","title":"Bilim","url":"https://yandex.com.tr/gundem/science","target":"_self"},{"id":"entertainment","title":"Eğlenceler","url":"https://yandex.com.tr/gundem/entertainment","target":"_self"}],"activeLinkId":"business","title":"Kategoriler","baobab":{"parentNode":{"context":{"genInfo":{"prefix":"h62zw02-0-1"},"ui":"desktop","service":"news","fast":{"name":"newstr","subtype":"header-categories"}}}}},"type":"newstr","subtype":"header-categories"},"h62z2":{"state":{"title":"Le Monde: İsviçre'de F-35 savaş uçağı anlaşması ulusal skandala dönüştü","titleUrl":"https://www.sondakika.com/guncel/haber-isvicre-nin-f-35-krizi-ek-maliyet-skandali-18810258/","titleSize":"l","breadcrumbs":[{"text":"gundem","url":"/gundem"},{"text":"business","url":"/gundem/business"}],"isLoggedIn":false,"extralinksItems":[{"variant":"reportFeedback","reportFeedback":{"feature":"Gundem вертикаль: Сюжеты","title":"Sonuçlarda yanlış olan nedir?","checkBoxLabels":[{"value":"Faydasız, kalitesiz içerik"},{"value":"Medya içeriği hikaye ile uyuşmuyor"},{"value":"Faydasız medya içeriği"},{"value":"Kalitesiz, bilgilendirici özelliği eksik hikaye başlığı"},{"value":"Şok edici, rahatsız edici içerik"},{"value":"Hikayede birden fazla olay konu ediliyor"},{"value":"Siteye erişilemiyor"},{"value":"Hikayede 18+ içerik konu ediliyor"},{"value":"Diğer"}]}}],"useNativeShare":false,"hasShareButton":true,"badge":{"url":"https://www.sondakika.com/guncel/haber-isvicre-nin-f-35-krizi-ek-maliyet-skandali-18810258/","faviconSources":["https://www.sondakika.com"],"textParts":[{"text":"sondakika.com","bold":true},{"text":"2 Temmuz"}],"divider":false},"baobab":{"parentNode":{"context":{"genInfo":{"prefix":"h62zw03-0-1"},"ui":"desktop","service":"news","fast":{"name":"newstr","subtype":"page_header"}}}}},"type":"newstr","subtype":"page_header"},"h62z3":{"state":{"storyId":"293078_0","isLoggedIn":false,"mainStory":{"id":"293078_0","otherSources":0,"totalSources":5,"header":{"url":"https://t24.com.tr/haber/le-monde-isvicre-de-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu,1247778","text":"Le Monde: İsviçre'de F-35 savaş uçağı anlaşması ulusal skandala dönüştü","badge":{"url":"https://t24.com.tr/haber/le-monde-isvicre-de-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu,1247778","faviconSources":["https://t24.com.tr"],"textParts":[{"text":"t24.com.tr","bold":true},{"text":"2 Temmuz"}],"divider":false}},"logAttrs":{"id":"293078_0","hasSummarization":true,"urls":["https://t24.com.tr/haber/le-monde-isvicre-de-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu,1247778","https://www.sondakika.com/guncel/haber-isvicre-nin-f-35-krizi-ek-maliyet-skandali-18810258/","https://www.haberler.com/guncel/isvicre-nin-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu-18810200-haberi/","https://www.elipshaber.com/isvicrede-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu","https://t24.com.tr/haber/le-monde-isvicre-de-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu,1247778","https://www.tgrthaber.com/savunma-teknolojileri/f-35-satin-alan-ulke-karisti-hile-iddiasi-3231326"],"summarizationTexts":["Le Monde: İsviçre'de F-35 savaş uçağı anlaşması ulusal skandala dönüştü","Fransız Le Monde gazetesi, İsviçre'nin 2022'de anlaşmasını yaptığı 36 adet F-35 savaş uçağı için ek maliyet ödeyecek olmasının ulusal skandala dönüştüğünü yazdı.","Haberde, aylarca süren söylentilerin ardından 25 Haziran'da İsviçre Savunma Bakanı Martin Pfister'in söz konusu F-35'lerin alımının vergi mükelleflerine ek 1 milyar İsviçre Frangı'na mal olabileceğini kabul etmek zorunda kaldığ, bu durumun, sabit fiyat meselenin aslında yalnızca bu uçağın seçimini dayattırmak isteyenlerin zihninde var olduğunu kabul etmek anlamına geldiği vurgulandı.","Haberde, bazı gözlemcilerin F-35 için ödenecek ek maliyetin iki katına çıkabileceğini düşündüğü belirtilerek, hassas bir konu olan bu dosyanın yeniden gündeme geldiği ifade edildi.","İsviçre'nin, hava kuvvetleri pilotlarının tercih ettiği Fransız Rafale savaş uçakları yerine F-35'leri tercih etmesinden bu yana tartışmaların sürdüğü aktarılan haberde, İsviçreli Milletvekili Pierre-Alain Fridez'in, ihale sürecinde Amerikan uçağı lehine hile yapıldığını düşündüren birçok unsur olduğunu söylediği yer aldı.","Haberde, bazı gözlemcilerin F-35 için ödenecek ek maliyetin iki katına çıkabileceğini düşündüğü belirtilerek, hassas bir konu olan bu dosyanın yeniden gündeme geldiği ifade edildi."],"newsFreshness":[false,false,false,false,false]},"items":[{"type":"carousel","items":[{"id":"15562120081153967748_2","url":"https://www.sondakika.com/guncel/haber-isvicre-nin-f-35-krizi-ek-maliyet-skandali-18810258/","image":{"url":"//avatars.mds.yandex.net/get-searchnews-images/10373361/sondakika_01//S280x140","size":{"width":280,"height":140},"originalUrl":""},"badge":{"url":"https://www.sondakika.com/guncel/haber-isvicre-nin-f-35-krizi-ek-maliyet-skandali-18810258/","faviconSources":["https://www.sondakika.com"],"textParts":[],"divider":false}},{"id":"7082559351072356621_2","url":"https://www.haberler.com/guncel/isvicre-nin-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu-18810200-haberi/","image":{"url":"//avatars.mds.yandex.net/get-searchnews-images/14111360/2a00000197cac42ce23d16580f296146a5f2//S280x140","size":{"width":280,"height":140},"originalUrl":"https://www.haberler.com/mstatic/assets/img/i-time.svg"},"badge":{"url":"https://www.haberler.com/guncel/isvicre-nin-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu-18810200-haberi/","faviconSources":["https://www.haberler.com"],"textParts":[],"divider":false}},{"id":"7455320529677045106_2","url":"https://www.elipshaber.com/isvicrede-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu","image":{"url":"//avatars.mds.yandex.net/get-searchnews-images/10373361/2a00000197cabeeec0ae92ec2d108975871b//S280x140","size":{"width":280,"height":140},"originalUrl":"https://elipshabercom.teimg.com/crop/1280x720/elipshaber-com/uploads/2023/07/f-35-savas-ucagi.jpg"},"badge":{"url":"https://www.elipshaber.com/isvicrede-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu","faviconSources":["https://www.elipshaber.com"],"textParts":[],"divider":false}},{"id":"17263906196281235207_2","url":"https://t24.com.tr/haber/le-monde-isvicre-de-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu,1247778","image":{"url":"//avatars.mds.yandex.net/get-searchnews-images/13543756/2a00000197caea4c6d3fd53228db6dd44a40//S280x140","size":{"width":280,"height":140},"originalUrl":"https://media-cdn.t24.com.tr/media/library/2025/07/1751455886911-yeni-proje-8.jpg"},"badge":{"url":"https://t24.com.tr/haber/le-monde-isvicre-de-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu,1247778","faviconSources":["https://t24.com.tr"],"textParts":[],"divider":false}},{"id":"15565617954672695187_2","url":"https://www.tgrthaber.com/savunma-teknolojileri/f-35-satin-alan-ulke-karisti-hile-iddiasi-3231326","image":{"url":"//avatars.mds.yandex.net/get-searchnews-images/10373361/2a00000197cae6e7935ed110a9e68e59e23b//S280x140","size":{"width":280,"height":140},"originalUrl":"https://i.tgrthaber.com/images/2025/7/2/f-35-satin-alan-ulke-karisti-hile-iddiasi-3231326.jpg"},"badge":{"url":"https://www.tgrthaber.com/savunma-teknolojileri/f-35-satin-alan-ulke-karisti-hile-iddiasi-3231326","faviconSources":["https://www.tgrthaber.com"],"textParts":[],"divider":false}}]},{"type":"text","id":"16769429304768121886","url":"https://www.sondakika.com/guncel/haber-isvicre-nin-f-35-krizi-ek-maliyet-skandali-18810258/","text":{"text":"Fransız Le Monde gazetesi, İsviçre'nin 2022'de anlaşmasını yaptığı 36 adet F-35 savaş uçağı için ek maliyet ödeyecek olmasının ulusal skandala dönüştüğünü yazdı.","badge":{"url":"https://www.sondakika.com/guncel/haber-isvicre-nin-f-35-krizi-ek-maliyet-skandali-18810258/","textParts":[{"text":"1","bubble":true,"view":"grey"},{"text":"2 Temmuz"}],"theme":"withBubble","divider":false},"logAttrs":{"summarizationText":"Fransız Le Monde gazetesi, İsviçre'nin 2022'de anlaşmasını yaptığı 36 adet F-35 savaş uçağı için ek maliyet ödeyecek olmasının ulusal skandala dönüştüğünü yazdı."}}},{"type":"text","url":"https://www.haberler.com/guncel/isvicre-nin-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu-18810200-haberi/","text":{"text":"Haberde, aylarca süren söylentilerin ardından 25 Haziran'da İsviçre Savunma Bakanı Martin Pfister'in söz konusu F-35'lerin alımının vergi mükelleflerine ek 1 milyar İsviçre Frangı'na mal olabileceğini kabul etmek zorunda kaldığ, bu durumun, sabit fiyat meselenin aslında yalnızca bu uçağın seçimini dayattırmak isteyenlerin zihninde var olduğunu kabul etmek anlamına geldiği vurgulandı.","badge":{"url":"https://www.haberler.com/guncel/isvicre-nin-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu-18810200-haberi/","textParts":[{"text":"2","bubble":true,"view":"grey"},{"text":"2 Temmuz"}],"theme":"withBubble","divider":false},"logAttrs":{"summarizationText":"Haberde, aylarca süren söylentilerin ardından 25 Haziran'da İsviçre Savunma Bakanı Martin Pfister'in söz konusu F-35'lerin alımının vergi mükelleflerine ek 1 milyar İsviçre Frangı'na mal olabileceğini kabul etmek zorunda kaldığ, bu durumun, sabit fiyat meselenin aslında yalnızca bu uçağın seçimini dayattırmak isteyenlerin zihninde var olduğunu kabul etmek anlamına geldiği vurgulandı."}}},{"type":"text","url":"https://www.elipshaber.com/isvicrede-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu","text":{"text":"Haberde, bazı gözlemcilerin F-35 için ödenecek ek maliyetin iki katına çıkabileceğini düşündüğü belirtilerek, hassas bir konu olan bu dosyanın yeniden gündeme geldiği ifade edildi.","badge":{"url":"https://www.elipshaber.com/isvicrede-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu","textParts":[{"text":"3","bubble":true,"view":"grey"},{"text":"2 Temmuz"}],"theme":"withBubble","divider":false},"logAttrs":{"summarizationText":"Haberde, bazı gözlemcilerin F-35 için ödenecek ek maliyetin iki katına çıkabileceğini düşündüğü belirtilerek, hassas bir konu olan bu dosyanın yeniden gündeme geldiği ifade edildi."}}},{"type":"text","id":"7245335293299828278","url":"https://t24.com.tr/haber/le-monde-isvicre-de-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu,1247778","text":{"text":"İsviçre'nin, hava kuvvetleri pilotlarının tercih ettiği Fransız Rafale savaş uçakları yerine F-35'leri tercih etmesinden bu yana tartışmaların sürdüğü aktarılan haberde, İsviçreli Milletvekili Pierre-Alain Fridez'in, ihale sürecinde Amerikan uçağı lehine hile yapıldığını düşündüren birçok unsur olduğunu söylediği yer aldı.","badge":{"url":"https://t24.com.tr/haber/le-monde-isvicre-de-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu,1247778","textParts":[{"text":"4","bubble":true,"view":"grey"},{"text":"2 Temmuz"}],"theme":"withBubble","divider":false},"logAttrs":{"summarizationText":"İsviçre'nin, hava kuvvetleri pilotlarının tercih ettiği Fransız Rafale savaş uçakları yerine F-35'leri tercih etmesinden bu yana tartışmaların sürdüğü aktarılan haberde, İsviçreli Milletvekili Pierre-Alain Fridez'in, ihale sürecinde Amerikan uçağı lehine hile yapıldığını düşündüren birçok unsur olduğunu söylediği yer aldı."}}},{"type":"text","url":"https://www.tgrthaber.com/savunma-teknolojileri/f-35-satin-alan-ulke-karisti-hile-iddiasi-3231326","text":{"text":"Haberde, bazı gözlemcilerin F-35 için ödenecek ek maliyetin iki katına çıkabileceğini düşündüğü belirtilerek, hassas bir konu olan bu dosyanın yeniden gündeme geldiği ifade edildi.","badge":{"url":"https://www.tgrthaber.com/savunma-teknolojileri/f-35-satin-alan-ulke-karisti-hile-iddiasi-3231326","textParts":[{"text":"5","bubble":true,"view":"grey"},{"text":"2 Temmuz"}],"theme":"withBubble","divider":false},"logAttrs":{"summarizationText":"Haberde, bazı gözlemcilerin F-35 için ödenecek ek maliyetin iki katına çıkabileceğini düşündüğü belirtilerek, hassas bir konu olan bu dosyanın yeniden gündeme geldiği ifade edildi."}}}]},"sources":[{"url":"https://www.sondakika.com/guncel/haber-isvicre-nin-f-35-krizi-ek-maliyet-skandali-18810258/","displayName":"sondakika.com"},{"url":"https://www.haberler.com/guncel/isvicre-nin-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu-18810200-haberi/","displayName":"haberler.com"},{"url":"https://www.elipshaber.com/isvicrede-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu","displayName":"elipshaber.com"},{"url":"https://t24.com.tr/haber/le-monde-isvicre-de-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu,1247778","displayName":"t24.com.tr"},{"url":"https://www.tgrthaber.com/savunma-teknolojileri/f-35-satin-alan-ulke-karisti-hile-iddiasi-3231326","displayName":"tgrthaber.com"}],"otherNewsProps":{"layout":"multicolumn","title":"Diğer konular","items":[{"id":"14546466701444337937","url":"https://www.aa.com.tr/tr/dunya/uzmanlara-gore-ulkeler-maliyeti-surekli-artan-f-35e-alternatif-arayabilir/3620648","target":"_blank","title":{"text":"Uzmanlara göre ülkeler, maliyeti sürekli artan F-35'e alternatif arayabilir","textAs":"h3","lines":2},"logAttrs":{"id":"14546466701444337937","hasSummarization":false,"url":"https://www.aa.com.tr/tr/dunya/uzmanlara-gore-ulkeler-maliyeti-surekli-artan-f-35e-alternatif-arayabilir/3620648","isFresh":false},"badge":{"url":"https://www.aa.com.tr/tr/dunya/uzmanlara-gore-ulkeler-maliyeti-surekli-artan-f-35e-alternatif-arayabilir/3620648","faviconSources":["https://www.aa.com.tr"],"textParts":[{"text":"aa.com.tr","bold":true},{"text":"3 Temmuz"}],"divider":false},"forceOrientation":"vertical","rel":"nofollow"},{"id":"60519835474911302","url":"https://www.sondakika.com/guncel/haber-f-35-fiyat-artisi-tartismalari-18813580/","target":"_blank","title":{"text":"F-35 Fiyat Artışı Tartışmaları","textAs":"h3","lines":2},"logAttrs":{"id":"60519835474911302","hasSummarization":false,"url":"https://www.sondakika.com/guncel/haber-f-35-fiyat-artisi-tartismalari-18813580/","isFresh":false},"badge":{"url":"https://www.sondakika.com/guncel/haber-f-35-fiyat-artisi-tartismalari-18813580/","faviconSources":["https://www.sondakika.com"],"textParts":[{"text":"sondakika.com","bold":true},{"text":"3 Temmuz"}],"divider":false},"forceOrientation":"vertical","rel":"nofollow"}]},"nextId":"15562120081153967748_2","snippetOptions":{"forceOrientation":"vertical","isRetina":false,"titleProps":{"lines":2}},"baseVisibleOtherSources":2,"relatedTopics":[],"isHermione":false,"socialPosts":[],"disabledAjax":false,"logAttrs":{"isRoot":true,"isStory":true,"id":"293078_0","hasVideo":false,"hasSearchVideoLink":false,"hasSearchBroadcastLink":false,"hasSearchSeriesLink":false,"hasTwitterPosts":false,"hasSummarization":true,"hasRelatedTopics":false,"location":"gundem/business/isvicre-de-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu-2930780","newsUrls":["https://www.sondakika.com/guncel/haber-isvicre-nin-f-35-krizi-ek-maliyet-skandali-18810258/","https://www.haberler.com/guncel/isvicre-nin-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu-18810200-haberi/","https://www.elipshaber.com/isvicrede-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu","https://t24.com.tr/haber/le-monde-isvicre-de-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu,1247778","https://www.tgrthaber.com/savunma-teknolojileri/f-35-satin-alan-ulke-karisti-hile-iddiasi-3231326","https://www.aa.com.tr/tr/dunya/uzmanlara-gore-ulkeler-maliyeti-surekli-artan-f-35e-alternatif-arayabilir/3620648","https://www.sondakika.com/guncel/haber-f-35-fiyat-artisi-tartismalari-18813580/"],"videoUrls":[],"topicUrls":[]},"baobab":{"parentNode":{"context":{"genInfo":{"prefix":"h62zw04-0-1"},"ui":"desktop","service":"news","fast":{"name":"newstr","subtype":"story_summarization"}}}}},"type":"newstr","subtype":"story_summarization"},"h62z4":{"state":{"answers":[{"id":0,"favicons":["https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.ahaber.com.tr/galeri/dunya/f-35-savas-ucaginin-tum-ozellikleri?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-44038289?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://tr.euronews.com/2019/04/30/abd-nin-turkiye-nin-s-400-alimina-karsi-kullandig-f-35-savas-ucaklarinin-ozellikleri-neler?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.youtube.com/watch%3fv=maHxaCFGf-U?size=16&stub=1"],"title":"F-35 savaş uçaklarının teknik özellikleri nelerdir?","markdown":"**F-35 savaş uçaklarının bazı teknik özellikleri**:\n\n* **Hız**: 1,6+ Mach (1.932 km/s) [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II).\n* **Menzil**:\n * F-35A: 2.200 km [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II)[```2```](https://www.ahaber.com.tr/galeri/dunya/f-35-savas-ucaginin-tum-ozellikleri);\n * F-35B: 1.667 km [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II)[```2```](https://www.ahaber.com.tr/galeri/dunya/f-35-savas-ucaginin-tum-ozellikleri);\n * F-35C: 2.593 km [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II)[```2```](https://www.ahaber.com.tr/galeri/dunya/f-35-savas-ucaginin-tum-ozellikleri).\n* **Servis tavanı**: 60.000 ft (18.288 m) [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II).\n* **Tırmanış değeri**: 40.000 fit/dak (200 m/sn) [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II).\n* **Azami kalkış ağırlığı**: 31.751 kilogram [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II)[```4```](https://tr.euronews.com/2019/04/30/abd-nin-turkiye-nin-s-400-alimina-karsi-kullandig-f-35-savas-ucaklarinin-ozellikleri-neler).\n* **Boş ağırlık**: Yaklaşık 13 ton [```4```](https://tr.euronews.com/2019/04/30/abd-nin-turkiye-nin-s-400-alimina-karsi-kullandig-f-35-savas-ucaklarinin-ozellikleri-neler).\n* **Kanat yüklemesi**: 446 kg/m² [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II).\n* **İtici güç/ağırlık oranı**:\n * Tam dolu yakıt ile: A: 0,89; B: 0,92; C: 0,81 [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II);\n * %50 yakıt ile: A: 1,12; B: 1,10; C: 1,01 [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II).\n* **Motor**: Pratt & Whitney F135-PW-100 artyanmalı turbofan [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II).\n* **Görev sistemleri**: DAS, EOTS, sensör füzyonu [```2```](https://www.ahaber.com.tr/galeri/dunya/f-35-savas-ucaginin-tum-ozellikleri).\n* **Haberleşme sistemleri**: Link-16, MADL [```2```](https://www.ahaber.com.tr/galeri/dunya/f-35-savas-ucaginin-tum-ozellikleri).\n\nF-35'in üç temel varyantı bulunmaktadır:\n\n1. **F-35A**: Geleneksel kalkış ve iniş [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II)[```2```](https://www.ahaber.com.tr/galeri/dunya/f-35-savas-ucaginin-tum-ozellikleri).\n2. **F-35B**: Kısa kalkış ve dikey iniş [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II)[```2```](https://www.ahaber.com.tr/galeri/dunya/f-35-savas-ucaginin-tum-ozellikleri).\n3. **F-35C**: Uçak gemilerinden kalkış ve iniş [```1```](https://tr.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_F-35_Lightning_II)[```2```](https://www.ahaber.com.tr/galeri/dunya/f-35-savas-ucaginin-tum-ozellikleri)."},{"id":1,"favicons":["https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.trhaber.com/dunya/dolandirildik-f-35-satin-alan-ulke-karisti-savas-ucagi-bize-zorla-dayatildi-h926008.html?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.aa.com.tr/tr/dunya/le-monde-isvicrede-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu/3619620?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.haber7.com/dunya/haber/3548196-isvicrede-abdnin-savas-ucaklarinda-yaptigi-fiyat-artisi-gundemde?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.turkiyegazetesi.com.tr/dunya/isvicrede-f-35-fiyaskosu-masraf-oyunu-ifsa-oldu-kandirildik-dediler-1128324?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.sozcu.com.tr/tarihi-boyunca-savasmayan-ulke-abd-den-f-35-aldi-50-milyar-dolandirdi-p187984?size=16&stub=1"],"title":"F-35 alımının maliyeti nasıl hesaplanmıştır?","markdown":"İsviçre'nin F-35 savaş uçağı alımının maliyeti, **2022 yılında 36 uçak için imzalanan 7,4 milyar dolarlık sözleşmeye dayanmaktadır** [```3```](https://www.haber7.com/dunya/haber/3548196-isvicrede-abdnin-savas-ucaklarinda-yaptigi-fiyat-artisi-gundemde)[```4```](https://www.turkiyegazetesi.com.tr/dunya/isvicrede-f-35-fiyaskosu-masraf-oyunu-ifsa-oldu-kandirildik-dediler-1128324). Ancak, ABD yönetimi, artan enerji, ham madde fiyatları ve enflasyonu gerekçe göstererek ek ödeme talebinde bulunmuştur [```3```](https://www.haber7.com/dunya/haber/3548196-isvicrede-abdnin-savas-ucaklarinda-yaptigi-fiyat-artisi-gundemde)[```4```](https://www.turkiyegazetesi.com.tr/dunya/isvicrede-f-35-fiyaskosu-masraf-oyunu-ifsa-oldu-kandirildik-dediler-1128324).\n\n**Maliyetin hesaplanma şekli**:\n* **Sabit fiyat tartışması**: İsviçre, sözleşmede sabit fiyat garantisi olduğunu savunurken, ABD bu durumun bir \"yanlış anlaşılma\" olduğunu öne sürmektedir [```1```](https://www.trhaber.com/dunya/dolandirildik-f-35-satin-alan-ulke-karisti-savas-ucagi-bize-zorla-dayatildi-h926008.html)[```2```](https://www.aa.com.tr/tr/dunya/le-monde-isvicrede-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu/3619620)[```5```](https://www.sozcu.com.tr/tarihi-boyunca-savasmayan-ulke-abd-den-f-35-aldi-50-milyar-dolandirdi-p187984).\n* **Ek maliyetler**: ABD, uçakların teknolojilerinin yenilenmesi, yüksek enflasyon, artan hammadde ve enerji ücretlerini de maliyetlere dahil etmiştir [```5```](https://www.sozcu.com.tr/tarihi-boyunca-savasmayan-ulke-abd-den-f-35-aldi-50-milyar-dolandirdi-p187984).\n\nBu durum, İsviçre'de büyük bir ulusal skandala yol açmış ve ek maliyetin 1 milyar frankla sınırlı kalmayabileceği, iki katına çıkabileceği endişeleri yaratılmıştır [```1```](https://www.trhaber.com/dunya/dolandirildik-f-35-satin-alan-ulke-karisti-savas-ucagi-bize-zorla-dayatildi-h926008.html)[```2```](https://www.aa.com.tr/tr/dunya/le-monde-isvicrede-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu/3619620)[```5```](https://www.sozcu.com.tr/tarihi-boyunca-savasmayan-ulke-abd-den-f-35-aldi-50-milyar-dolandirdi-p187984)."},{"id":2,"favicons":["https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.aa.com.tr/tr/dunya/le-monde-isvicrede-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu/3619620?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.cnbce.com/savunma-sanayii/rafale-yerine-f-35i-secen-isvicrede-ulusal-kriz-maliyet-1-milyar-frank-artabilir-h14548?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://edam.org.tr/acik-kaynakli-istihbarat-ve-savunma-analizleri/6-soruda-isvicre-nin-f-35-alimi-isvicre-cop-mu-aliyor-fransa-ve-almanya-neden-f-35-almadi?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.turkgun.com/dunya/abd-sozunden-dondu-36-f-35-icin-isvicreye-sasirtan-teklif/302911?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.nefes.com.tr/isvicrede-f-35-krizi-ulusal-skandala-donustu-45573?size=16&stub=1"],"title":"İsviçre'nin F-35 tercihi neden tartışmalıdır?","markdown":"İsviçre'nin F-35 tercihi, birkaç nedenden dolayı tartışmalıdır:\n\n* **Maliyet Artışı**: İsviçre, 2022'de 36 adet F-35 için 6 milyar İsviçre frangı değerinde bir anlaşma yapmasına rağmen, ABD'nin fiyat artışı talebi nedeniyle ek maliyetlerle karşı karşıya kalmıştır [```1```](https://www.aa.com.tr/tr/dunya/le-monde-isvicrede-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu/3619620)[```4```](https://www.turkgun.com/dunya/abd-sozunden-dondu-36-f-35-icin-isvicreye-sasirtan-teklif/302911)[```5```](https://www.nefes.com.tr/isvicrede-f-35-krizi-ulusal-skandala-donustu-45573).\n* **İhale Süreci İddiaları**: İsviçreli milletvekilleri, F-35'in seçilmesi için belirlenen kriterlerin sadece bu modele uygun şekilde düzenlendiğini ve bu durumun şeffaflık kurallarına aykırı olduğunu savunmaktadır [```1```](https://www.aa.com.tr/tr/dunya/le-monde-isvicrede-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu/3619620)[```2```](https://www.cnbce.com/savunma-sanayii/rafale-yerine-f-35i-secen-isvicrede-ulusal-kriz-maliyet-1-milyar-frank-artabilir-h14548).\n* **Jenerasyonel Fark**: F-35, beşinci nesil bir savaş uçağı iken, rakip modeller (Eurofighter Typhoon, Dassault Rafale) 4,5 veya 4++ olarak adlandırılan ara çözümlerdir [```3```](https://edam.org.tr/acik-kaynakli-istihbarat-ve-savunma-analizleri/6-soruda-isvicre-nin-f-35-alimi-isvicre-cop-mu-aliyor-fransa-ve-almanya-neden-f-35-almadi).\n* **Kamuoyu Tepkisi**: İsviçre'de yapılan anketler, halkın büyük çoğunluğunun F-35 alımına karşı çıktığını göstermektedir [```5```](https://www.nefes.com.tr/isvicrede-f-35-krizi-ulusal-skandala-donustu-45573)."},{"id":3,"favicons":["https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.youtube.com/watch%3fv=eJMpqkSwDJY?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.webflite.com/compare/fighter-jets/f-35/rafale?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://simpleflying.com/f-35-lightning-ii-vs-dassault-rafale/?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://militarywatchmagazine.com/article/f-35-vs-rafale-does-america-or-france-have-the-better-production-fighter?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://defenseissues.wordpress.com/2015/09/11/dassault-rafale-vs-f-35/?size=16&stub=1"],"title":"Rafale savaş uçakları ile F-35 arasındaki farklar nelerdir?","markdown":"**Rafale savaş uçakları ile F-35 arasındaki bazı farklar**:\n\n* **Maliyet**: F-35'in birim maliyeti yaklaşık 85 milyon dolar iken, Rafale'nin birim maliyeti yaklaşık 115 milyon dolardır [```2```](https://www.webflite.com/compare/fighter-jets/f-35/rafale)[```3```](https://simpleflying.com/f-35-lightning-ii-vs-dassault-rafale/).\n* **Hız**: F-35'in maksimum hızı 1.200 mil/saat, Rafale'nin ise 1.188 mil/saattir [```2```](https://www.webflite.com/compare/fighter-jets/f-35/rafale).\n* **Menzil**: Rafale, 1.704 km menzile sahipken, F-35'in menzili 920 nm'dir [```2```](https://www.webflite.com/compare/fighter-jets/f-35/rafale).\n* **Servis tavanı**: Rafale'nin servis tavanı 50.000 fit, F-35'in ise 50.000 fittir [```2```](https://www.webflite.com/compare/fighter-jets/f-35/rafale)[```5```](https://defenseissues.wordpress.com/2015/09/11/dassault-rafale-vs-f-35/).\n* **G sınırı**: Her iki uçak da 9 G sınırına sahiptir [```2```](https://www.webflite.com/compare/fighter-jets/f-35/rafale).\n* **Motor**: Rafale, iki motora sahip olup, motor arızası durumunda yedek motor kullanılabilirken, F-35'te tek motor bulunur [```3```](https://simpleflying.com/f-35-lightning-ii-vs-dassault-rafale/).\n* **Versatilite**: Rafale, daha geniş bir silah ve sensör yelpazesi taşıyabilme yeteneği ile daha yüksek operasyonel esneklik sunar [```2```](https://www.webflite.com/compare/fighter-jets/f-35/rafale).\n* **Stealth teknolojisi**: F-35, 5. nesil bir uçak olup, düşman radarları tarafından tespit edilmeme avantajı sağlar [```3```](https://simpleflying.com/f-35-lightning-ii-vs-dassault-rafale/).\n\nHer iki uçak da farklı güçlü ve zayıf yönlere sahip olup, kullanım amacına göre tercih edilir."},{"id":4,"favicons":["https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.aa.com.tr/tr/dunya/isvicreli-milletvekili-fridez-abdnin-fiyat-artisi-nedeniyle-f-35a-anlasmasinin-iptalini-istedi/3625795?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.haber7.com/dunya/haber/3543625-isvicrede-f-35-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.trhaber.com/dunya/dolandirildik-f-35-satin-alan-ulke-karisti-savas-ucagi-bize-zorla-dayatildi-h926008.html?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.turkiyegazetesi.com.tr/dunya/isvicrede-f-35-fiyaskosu-masraf-oyunu-ifsa-oldu-kandirildik-dediler-1128324?size=16&stub=1","https://favicon.yandex.net/favicon/v2/https://www.cnbce.com/savunma-sanayii/rafale-yerine-f-35i-secen-isvicrede-ulusal-kriz-maliyet-1-milyar-frank-artabilir-h14548?size=16&stub=1"],"title":"Pierre-Alain Fridez'in iddiaları nelerdir?","markdown":"İsviçreli Milletvekili Pierre-Alain Fridez, İsviçre'nin F-35 savaş uçağı alım süreciyle ilgili çeşitli iddialarda bulunmaktadır:\n\n* **Fiyat Artışı**: ABD'nin, artan enerji ve hammadde fiyatları ile enflasyonu gerekçe göstererek talep ettiği ek ödemelerin \"sabit fiyat\" garantisine aykırı olduğunu savunmaktadır [```1```](https://www.aa.com.tr/tr/dunya/isvicreli-milletvekili-fridez-abdnin-fiyat-artisi-nedeniyle-f-35a-anlasmasinin-iptalini-istedi/3625795)[```2```](https://www.haber7.com/dunya/haber/3543625-isvicrede-f-35-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu)[```4```](https://www.turkiyegazetesi.com.tr/dunya/isvicrede-f-35-fiyaskosu-masraf-oyunu-ifsa-oldu-kandirildik-dediler-1128324).\n* **İhale Usulsüzlükleri**: İhale sürecinde Amerikan uçağı lehine hile yapıldığını ve değerlendirme kriterlerinin F-35'e uygun olacak şekilde kurgulandığını iddia etmektedir [```2```](https://www.haber7.com/dunya/haber/3543625-isvicrede-f-35-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu)[```3```](https://www.trhaber.com/dunya/dolandirildik-f-35-satin-alan-ulke-karisti-savas-ucagi-bize-zorla-dayatildi-h926008.html)[```5```](https://www.cnbce.com/savunma-sanayii/rafale-yerine-f-35i-secen-isvicrede-ulusal-kriz-maliyet-1-milyar-frank-artabilir-h14548).\n* **Şeffaflık Eksikliği**: İhale sürecinde şeffaflık kurallarına yönelik çok sayıda ihlal yaşandığını ve bu durumun bir devlet skandalı olduğunu ifade etmektedir [```2```](https://www.haber7.com/dunya/haber/3543625-isvicrede-f-35-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu)[```3```](https://www.trhaber.com/dunya/dolandirildik-f-35-satin-alan-ulke-karisti-savas-ucagi-bize-zorla-dayatildi-h926008.html)[```5```](https://www.cnbce.com/savunma-sanayii/rafale-yerine-f-35i-secen-isvicrede-ulusal-kriz-maliyet-1-milyar-frank-artabilir-h14548).\n\nFridez, F-35'in ülkenin ulusal savunma ihtiyaçlarına uygun olmadığını ve bu alımın stratejik ve mali açıdan ciddi bir hata olacağını değerlendirmektedir [```1```](https://www.aa.com.tr/tr/dunya/isvicreli-milletvekili-fridez-abdnin-fiyat-artisi-nedeniyle-f-35a-anlasmasinin-iptalini-istedi/3625795)."}],"dialogStoreProps":{"baseUrl":"","baseUrlWs":""},"globalStoreProps":{"imageBackendUrl":"https://yandex.com.tr/images-apphost/image-download?cbird=171","query":"","retina":false,"avatarId":"0","isHermione":false,"isMacOS":false,"tld":"com.tr","isEmbeddedFuturis":false,"isLoggedIn":false,"brand":"yazeka","reqId":"1756589898107254-8188851764131629458-balancer-l7leveler-kubr-yp-vla-31-BAL","device":{"isIOS":false,"platform":"desktop"}},"baobab":{"parentNode":{"context":{"genInfo":{"prefix":"h62zw05-0-1"},"ui":"desktop","service":"news","fast":{"name":"newstr","subtype":"related_queries"}}}}},"type":"newstr","subtype":"related_queries"},"h62z5":{"state":{"snippets":[{"id":"355290_0","totalSources":35,"url":"/gundem/business/taris-kuru-incir-alim-fiyatlarini-acikladi-aydin-haberleri-3552900","target":"_self","poster":{"image":{"url":"//avatars.mds.yandex.net/get-searchnews-images/16069429/2a00000198f9e693ee7e0202c0339c8ead25//S156x100","size":{"width":156,"height":100},"originalUrl":"https://cdn.haberport.com/uploads/1280x720/images/202508/taris-2025-2026-kuru-incir-alim-fiyatlarini-acikladi-1200-859190.jpg"}},"logAttrs":{"id":"355290_0","hasSummarization":true,"urls":["https://www.haberport.com/ekonomi/taris-2025-2026-kuru-incir-alim-fiyatlarini-acikladi-258482h","https://www.haberport.com/ekonomi/taris-2025-2026-kuru-incir-alim-fiyatlarini-acikladi-258482h","https://www.patronlardunyasi.com/taris-kuru-incir-alim-fiyatlarini-acikladi","https://www.sonmuhur.com/taris-yeni-sezon-kuru-incir-fiyatlarini-acikladi"],"summarizationTexts":["Tariş 2025-2026 Kuru İncir Alım Fiyatlarını Açıkladı","Tariş 2025-2026 Kuru İncir Alım Fiyatlarını Açıkladı Fiyatlar, hedefler ve ihracat beklentisi Tariş İncir Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Ersin Kacar, 2025-2026 kuru incir sezonu için alım fiyatlarını açıkladı.","Yönetim kurulu üyeleri, hasat sezonu için kuru incir alım fiyatlarını belirlemek üzere Tariş İncir Birliği Tesisleri'nde bir araya geldi.","Kuru incir ihracatının yıllık yaklaşık 300 milyon dolar seviyesinde olduğunu aktaran Kacar, bu rakamı artırmayı hedeflediklerini söyledi."],"isStoryFresh":true,"newsFreshness":[true,true,true]},"title":{"text":"Tariş 2025-2026 Kuru İncir Alım Fiyatlarını Açıkladı","textAs":"h3","size":"s"},"badge":{"url":"https://www.haberport.com/ekonomi/taris-2025-2026-kuru-incir-alim-fiyatlarini-acikladi-258482h","faviconSources":["https://www.haberport.com","https://www.patronlardunyasi.com","https://www.sonmuhur.com"],"textParts":[{"text":"15 saat önce"}],"divider":false},"hasVideo":false},{"id":"354405_0","totalSources":67,"url":"/gundem/business/altin-yatirim-degil-stratejik-guc-oldu-3544050","target":"_self","poster":{"image":{"url":"//avatars.mds.yandex.net/get-searchnews-images/16403125/2a00000198f4ff5968cc7f21149493c805f1//S156x100","size":{"width":156,"height":100},"originalUrl":"https://static.daktilo.com/sites/549/uploads/2025/08/29/altin-yatirimcisi-dikkat-islam-memisin-gram-altin-tahmini-olay-oldu.webp"}},"logAttrs":{"id":"354405_0","hasSummarization":true,"urls":["https://www.alparslandiyari.com/haber/altin-fiyatlari-yukseliste_29965/","https://www.cagdaskocaeli.com.tr/haber/26146707/altin-yatirimcilari-dikkat-islam-memisin-gram-altin-tahmini-olay-oldu","https://www.alparslandiyari.com/haber/altin-fiyatlari-yukseliste_29965/","https://www.sozcu.com.tr/altinda-tarihi-tahmin-uzmanlardan-yatirimcilara-carpici-uyari-p217560"],"summarizationTexts":["Altın fiyatları yükselişte","Altın fiyatları yeniden yükselişe geçerken, gram altın 4 bin 513 lirayı aştı.","Altın analistleri, yılın kalanında yukarı yönlü hareketin devam edebileceği uyarısında bulunuyor.","Bank of America, 2026’nın ilk yarısında ons altının 4.000 dolara ulaşabileceğini öngörüyor."],"isStoryFresh":true,"newsFreshness":[true,true,true]},"title":{"text":"Altın fiyatları yükselişte","textAs":"h3","size":"s"},"badge":{"url":"https://www.cagdaskocaeli.com.tr/haber/26146707/altin-yatirimcilari-dikkat-islam-memisin-gram-altin-tahmini-olay-oldu","faviconSources":["https://www.cagdaskocaeli.com.tr","https://www.alparslandiyari.com","https://www.sozcu.com.tr"],"textParts":[{"text":"Dün"}],"divider":false},"hasVideo":false},{"id":"355067_0","totalSources":48,"url":"/gundem/business/borsa-istanbul-dan-devre-kesici-karari-3550670","target":"_self","poster":{"image":{"url":"//avatars.mds.yandex.net/get-searchnews-images/16069429/2a00000198f709ff9b794a81c0b2941eb5bd//S156x100","size":{"width":156,"height":100},"originalUrl":"https://img.cnbce.com/2/1280/720/storage/files/images/2025/06/15/borsa-istanbulda-yeni-haftanin-temettu-takvimi-thy-bim-ulker-ile-birlikte-11-sirket-kar-payi-dagitacak-r44s.jpg"}},"logAttrs":{"id":"355067_0","hasSummarization":true,"urls":["https://www.ekonomim.com/finans/haberler/borsa/borsa-istanbuldan-devre-kesici-sisteminde-degisiklik-1-eylulde-devreye-girecek-haberi-840131","https://www.cnbce.com/haberler/borsa-istanbuldan-devre-kesici-ve-aciga-satis-kurallarinda-yeni-duzenleme-h16639","https://www.ekonomim.com/finans/haberler/borsa/borsa-istanbuldan-devre-kesici-sisteminde-degisiklik-1-eylulde-devreye-girecek-haberi-840131","https://www.milliyet.com.tr/yerel-haberler/istanbul/borsa-istanbul-devre-kesici-sisteminde-degisikl-7436226"],"summarizationTexts":["Borsa İstanbul'dan devre kesici sisteminde değişiklik: 1 Eylül'de devreye girecek","Borsa İstanbul, sermaye piyasalarında işlem güvenliğini artırmaya ve piyasa istikrarını güçlendirmeye yönelik önemli değişiklikler açıkladı.","Borsa İstanbul'un Pay Bazında Devre Kesici Sistemi, Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi (EBDKS) ve açığa satış işlemlerinde yaptığı düzenleme 1 Eylül 2025 tarihinden itibaren yürürlüğe girecek.","Buna göre, açığa satış yapılabilen işlem sıralarında seans sonuna kadar yukarı adım kuralı getirilmesi uygulamasında esas alınan BIST 100 Endeksi düşüş değeri yüzde 3'ten yüzde 2'ye çekilecek."],"isStoryFresh":true,"newsFreshness":[true,true,true]},"title":{"text":"Borsa İstanbul'dan devre kesici sisteminde değişiklik: 1 Eylül'de devreye girecek","textAs":"h3","size":"s"},"badge":{"url":"https://www.cnbce.com/haberler/borsa-istanbuldan-devre-kesici-ve-aciga-satis-kurallarinda-yeni-duzenleme-h16639","faviconSources":["https://www.cnbce.com","https://www.ekonomim.com","https://www.milliyet.com.tr"],"textParts":[{"text":"Dün"}],"divider":false},"hasVideo":false},{"id":"354997_0","totalSources":54,"url":"/gundem/business/bakan-yumakli-duyurdu-ciftcilerin-bekledigi-odeme-hesaplara-yatiyor-3549970","target":"_self","poster":{"image":{"url":"//avatars.mds.yandex.net/get-searchnews-images/16069429/2a00000198fa3a255a19aaa0581a90dc1db5//S156x100","size":{"width":156,"height":100},"originalUrl":"https://img.dunya.com/rcman/Cw1280h720q95gc/storage/files/images/2025/07/01/gubre-ciftci-hfas_cover.jpg"}},"logAttrs":{"id":"354997_0","hasSummarization":false,"urls":["https://www.dunya.com/ekonomi/bakan-yumakli-duyurdu-ciftcilere-bugun-7728-milyon-lira-destek-odemesi-yapilacak-haberi-791919","https://www.milliyet.com.tr/ekonomi/bakan-yumakli-duyurdu-ciftcilerin-bekledigi-odeme-hesaplara-yatiyor-7436150","https://www.wanhaber.com/ciftcilere-destekleme-odemesi-bugun-yapilacak","https://www.aydinlik.com.tr/haber/ciftciler-dikkat-odemeler-bugun-hesaba-yatiyor-544099","https://www.orduyorum.com/ciftcilere-772-milyon-805-bin-liralik-destek-odemesi","https://www.manisahaberleri.com/ciftcilere-772-milyon-805-bin-tl-destekleme-odemesi"],"summarizationTexts":[],"isStoryFresh":false,"newsFreshness":[true,true,true,true,true,true]},"title":{"text":"Bakan Yumaklı duyurdu: Çiftçilere bugün 772,8 milyon lira destek ödemesi yapılacak","textAs":"h3","size":"s"},"badge":{"url":"https://www.dunya.com/ekonomi/bakan-yumakli-duyurdu-ciftcilere-bugun-7728-milyon-lira-destek-odemesi-yapilacak-haberi-791919","faviconSources":["https://www.dunya.com","https://www.milliyet.com.tr","https://www.wanhaber.com"],"textParts":[{"text":"12 saat önce"}],"divider":false},"hasVideo":false},{"id":"354782_0","totalSources":41,"url":"/gundem/business/kartli-odemeler-temmuzda-2-trilyon-lirayi-asti-3547820","target":"_self","poster":{"image":{"url":"//avatars.mds.yandex.net/get-searchnews-images/16069429/2a00000198f5ec8652de121de26db5ad684b//S156x100","size":{"width":156,"height":100},"originalUrl":"https://img.ulusal.com.tr/rcman/Cw1280h720q95gc/storage/files/images/2025/08/29/kartla-harcamada-rekor-artis-temmuzda-2-trilyon-lira-baraji-asildi-dg1y.jpg"}},"logAttrs":{"id":"354782_0","hasSummarization":true,"urls":["https://www.haberport.com/ekonomi/kartli-odemeler-temmuzda-2-trilyon-163-6-milyar-liraye-ulasti-258190h","https://www.ulusal.com.tr/ekonomi/kartla-harcamada-rekor-artis-temmuzda-2-trilyon-lira-baraji-asildi-15083586","https://www.haberler.com/ekonomi/temmuzda-kartli-odemelerde-52-artis-18993786-haberi/","https://www.haberport.com/ekonomi/kartli-odemeler-temmuzda-2-trilyon-163-6-milyar-liraye-ulasti-258190h"],"summarizationTexts":["Kartlı Ödemeler Temmuzda 2 trilyon 163,6 milyar liraye Ulaştı","Bankalararası Kart Merkezi (BKM) tarafından açıklanan temmuz ayı verileri, Türkiye’deki kartlı ödeme alışkanlıklarının hızla büyümeye devam ettiğini ortaya koydu.","Kredi kartları, banka kartları ve ön ödemeli kartlarla temmuzda yapılan toplam ödeme tutarı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 52 artarak 2 trilyon 163,6 milyar lira oldu.","Ödeme tutarı dağılımıKartlı ödemelerin 1 trilyon 844,8 milyar lirası kredi kartlarıyla, 306 milyar lirası banka kartlarıyla ve 12,8 milyar lirası ön ödemeli kartlarla gerçekleştirildi."],"isStoryFresh":true,"newsFreshness":[true,true,true]},"title":{"text":"Kartlı Ödemeler Temmuzda 2 trilyon 163,6 milyar liraye Ulaştı","textAs":"h3","size":"s"},"badge":{"url":"https://www.ulusal.com.tr/ekonomi/kartla-harcamada-rekor-artis-temmuzda-2-trilyon-lira-baraji-asildi-15083586","faviconSources":["https://www.ulusal.com.tr","https://www.haberler.com","https://www.haberport.com"],"textParts":[{"text":"Dün"}],"divider":false},"hasVideo":false}],"snippetParams":{"isRetina":false,"posterSizes":{"width":156,"height":100},"titleProps":{"size":"s"}},"title":"İş","maxPageNumber":2,"ajaxUrl":"/hikaye/result/get_category_stories?story_category=business","layout":"column","extendFirstItem":false,"disabledAjax":false,"logNode":{"name":"news-top-stories-right","attrs":{"isRoot":true,"isRightColumnStories":true,"category":"business","location":"gundem/business/isvicre-de-f-35-savas-ucagi-anlasmasi-ulusal-skandala-donustu-2930780","storiesUrls":["/gundem/business/taris-kuru-incir-alim-fiyatlarini-acikladi-aydin-haberleri-3552900","/gundem/business/altin-yatirim-degil-stratejik-guc-oldu-3544050","/gundem/business/borsa-istanbul-dan-devre-kesici-karari-3550670","/gundem/business/bakan-yumakli-duyurdu-ciftcilerin-bekledigi-odeme-hesaplara-yatiyor-3549970","/gundem/business/kartli-odemeler-temmuzda-2-trilyon-lirayi-asti-3547820"]}},"nextId":"354663_0","baobab":{"parentNode":{"context":{"genInfo":{"prefix":"h62zw06-0-1"},"ui":"desktop","service":"news","fast":{"name":"newstr","subtype":"additional_news"}}}}},"type":"newstr","subtype":"additional_news"},"h62z6":{"state":{"generalLinks":[{"id":"privacy-policy","text":"Gizlilik politikası","url":"https://yandex.com.tr/legal/privacy_policy/"},{"id":"terms-of-service","text":"Kullanıcı sözleşmesi","url":"https://yandex.com.tr/legal/tos/"},{"id":"report-error","text":"Hata bildir","url":"https://forms.yandex.com.tr/surveys/13748122.01a6645a1ef15703c9b82a7b6c521932ddc0e3f7/"},{"id":"about-company","text":"Şirket hakkında","url":"https://yandex.com.tr/project/portal/contacts/"}],"copyright":{"url":"https://yandex.com.tr","currentYear":2025},"socialLinks":[{"url":"https://www.tiktok.com/@yandex.turkiye","type":"tiktok","title":"TikTok"},{"url":"https://www.youtube.com/@YandexTurkiye","type":"youtube","title":"Youtube"},{"url":"https://www.facebook.com/YandexComTr","type":"facebook","title":"Facebook"},{"url":"https://www.instagram.com/yandex__turkiye/","type":"instagram","title":"Instagram"},{"url":"https://x.com/yndxturkiye","type":"x","title":"X"}],"categoriesLink":[],"baobab":{"parentNode":{"context":{"genInfo":{"prefix":"h62zw07-0-1"},"ui":"desktop","service":"news","fast":{"name":"portal","subtype":"footer"}}}}},"type":"portal","subtype":"footer"}}